"شابىت" فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى، 2011جىلعى وتكەن ادەبي كونكۋرستىڭ "التىن قالام" يەگەرى، حالىقارالىق "ماحاببات جىرلارى" ءمۇشايراسىنىڭ ءى ورىن يەگەرى اقىن دينارا مالىك بۇگىندە كوپشىلىكتىڭ، اسىرەسە قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ءسۇيىپ وقيتىن اقىنىنا اينالدى. جىرلارى جۇرەكتەن قوزعاپ، سەزىمدى تەربەيتىن، ليريكاعا تولى ءبىرقاتار ولەڭدەردىڭ اۆتورى، جاستار اقىنى دينارا مالىك از-كەم اڭگىمەلەسكەن ەدىك...
- سوڭعى ۋاقىتتا اقىندارعا، ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنا ۇمتىلىس جاساۋعا ارقاۋ بولىپ جۇرگەن ونەر جاناشىرلارىنىڭ از ەكەندىگىن جاسىرا المايمىز. ال، ءسىزدىڭ ونەرىڭىزگە قولداۋ كورسەتكەندەر بولدى ما؟
-مەن ولەڭ جازعاندا، كىتاپ شىعارعاندا، وسىنى بىرەۋ قولداسا ەكەن دەگەن نيەتپەن شىعارمايمىن. ءبىراق، كەز-كەلگەن اقىن ارقاسىنان قاعىپ، ات مىنگىزىپ جاتسا، وعان «جوق» دەمەيتىن شىعار. ولەڭ ءومىر بويى جۇرەگىڭدە جايقالىپ، باسىڭا ب ا ق قوندىرعاندا اقىن اتاعىڭ ساعان قىزمەت ەتەتىنى راس. ءبىراق پوەزيا پەرىشتەسىن ۇركىتىپ، ءوز قۇلقىنى ءۇشىن «اقىن اتىن» پايدالانىتىنداردى ۇناتپايمىن. ولەڭدى قولداۋ وزىڭنەن باستالادى. قازىرگى زامان ايەل ادام ءۇشىن جاناشىر ىزدەيتىن كەز ەمەس... قۇدايعا شۇكىر دەيىن، مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن «گۇل قاۋىزىنداعى حاتتار» اتتى جىر جيناعىم جارىق كوردى. «ءتاڭىر سىيى» دەگەن كىتابىمدى «م.ماقاتايەۆ اتىنداعى قور» شىعارىپ بەردى. بيىل تۋعان جەردە قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنىڭ قولداۋىمەن شىعارماشىلىق كەش وتكىزدىم. بۇنىڭ ءوزى ونەرگە دەگەن نيەتى ءتۇزۋ جانداردىڭ جاناشىرلىعى دەپ بىلەمىن.
- ونەردە بەت تۇزەيتىن ءبىر ءىرى تۇلعانىڭ بولۋى زاڭدىلىق قوي. ءسىز كىمنەن ۇلگى العان ەدىڭىز؟
-كەز-كەلگەن ادامنان جاقسى قاسيەت كورۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ەگەر ءسىز شىنىمەن جاقسىلىققا ىڭكار ادام بولساڭىز. ويىڭىز بەن نيەتىڭىز ۇيلەسسە... ونەر سالاسىندا، ونىڭ ىشىندە ادەبيەت الەمىندە بوي تۇزەپ، وسى كىسىدەي جۇرەيىن، الگى اقىنداي جازايىن دەگەن ارمانىم بولعان ەمەس. مەن ودان ۇلگى الىپ، سول سەكىلدى ويلاعىم كەلسە، سونىڭ كولەڭكەسىندە عانا كۇنەلتەمىن عوي. ال، ۇلگى الۋدىڭ ومىرلىك تۇرعىداعى ماعىناسىن ايتساڭىز، ءوز مىنەزىم، ءوز ۇستانىمىم، ءوز ەركىندىگىم بار. بىرەۋدىڭ وبرازىنا ەنە المايمىن.
- جاستاردىڭ بويىنان قانداي قاسيەتتەردى كورگىڭىز كەلەدى؟
-جاستاردىڭ بويىنان جاستىقتى، الاۋلاپ تۇرعان ارماندى كورگىم كەلەدى. قازىرگى جاستاردىڭ كوبىسى، قارتايۋعا قادام جاساپ، بولىپ-تولىپ قالعانداي، ءبىر عاسىر ءومىر سۇرگەندەي كەيىپكە ەنىپ الادى عوي. دۇرىس قوي، قوعامدا شىڭدالىپ، جۇمىس، تۇرمىس دەپ جۇرەدى. ءبىراق جاستىڭ ءوز قىزبالىعى، ءوز مىنەزدەرى بار. جيىرماداعى جىگىتپەن سويلەسسەڭ، جەتپىستەگى شالمەن پىكىرلەسكەندەي بولاسىڭ. سونشالىقتى جاساندى بولۋ نەگە كەرەك دەيمىن. اقىن اعا-اپالارىمىزدىڭ ەسكى سۋرەتتەرىن كورىپ وتىرسام نە دەگەن تازالىق دەپ تاڭ قالامىن. كۇلكىلەرى دە، وتىرىسى دا، تۇرىسى دا. قامسىز. ال، ءقازىر جاستارمەن قالجىڭداسا دا، اڭگىمەلەسە دە المايسىڭ. ءبىرى-بىرىمىز ءۇشىن قۋانبايتىن، جاڭا ولەڭ جازساق «ءسۇيىنشى» سۇرامايتىن حالگە جەتىپ كەلەمىز...
- ءسىزدىڭ ولەڭدەرىڭىز كوبىنەن سىر، وي-ارمان ەسىلىپ تۇرادى. بۇل ءسىزدىڭ ءوز باسىڭىزدان وتكەن سەزىمدەرگە قاتىسى بار ما؟
-بارلىق جايتتەر جۇرەككە جەتكەندە عانا ءوزىڭىز ايتقانداي سىرشىل پوەزيا تۋىندايدى. كوبىنەسە ءوزىمدى كەيىپكەر ەتىپ الامىن. جاسىرا المايتىن شىندىقتارىم بولادى. قانداي بولسام، سولاي جازعىم كەلەدى. سەزىمىڭدى اشىق جاريالاي سالاسىڭ، دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلادى. ءبىراق، وزىمە ءبارى جىپ-جيناقى، سولاي جازىلۋ كەرەكتەي سەزىلەدى.
- ءبىر ادامدى ءومىر بويى ءسۇيىپ وتۋگە بولادى دەگەن پىكىرمەن كەلىسەسىز بە؟
- جەر بەتىندە قانشا باس بولسا، سونشا سەزىنەتىن جۇرەك بار. ال، جۇرەكتىڭ سەزىنۋىنە قاراي ادام دا سۇيە الادى. ءسۇيىپ ءوتۋ دەگەنىڭىز ءبىر ادامدى ءومىر بويى كۇتىپ، ساعىنىپ، زارىعىپ ءوتۋ دەگەن ەمەس. ونىڭ ىشىنە بارلىعى، سىيلاۋ، جاقسى كورۋ، سىرلاسۋ دا كىرەدى. اركىم ءار ءتۇرلى، ءوز بيىگىنشە سۇيەدى. «ءومىر بويى»، «ماڭگىلىك» دەگەن سوزدەردى ۇناتپايمىن. ءقازىر سۇيەم بە، بولدى. ەرتەڭىمدى بىلمەيمىن. (بۇل سۇراقتى كۇيەۋى بار ايەلگە قويىپ وتىرسىز، سوندىقتان جاۋابىم مازمۇندى شىقپاۋى مۇمكىن...)
-ءوزىڭىزدى اقىندىق پەن ادامدىعىڭىز اراسىندا قانداي ايىرماشىلىق بار دەپ ويلايسىز؟
- مەن 24 ساعات بويى اقىن بولىپ جۇرمەيمىن عوي. ءبىراق ءسۇرىپ جۇرگەن ءومىرىڭ، ورتاڭ، سەزىنگەنىڭ، كۇيىنگەنىڭ ءبارى ولەڭدە كورىنەدى. ولەڭ ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەندەي بولاسىڭ. نەگىزى ۋايىمشىل اداممىن. وزىمە كوڭىلىم تولمايتىن كەزدەرىم كوپ بولادى. «سۇيىكتى» بولام دەپ «سۇيكىمسىز» بولىپ كەتەتىن ساتتەرىم دە بولادى. بۇل سۇراققا جاۋاپ رەتىندە مىنا ولەڭدى وقىپ بەرسەم بولاتىن سەكىلدى.
كوڭىل دە بۇگىن باسىلعان،
جاسىرعانىم كوپ عاسىردان.
وتكەرگەنىم بار باسىمنان،
بەس كۇندىك مىنا ومىردە،
پەندە دە بولىپ تاسىنعام.
تۇڭىلگەنىم كوپ ولمەدىم،
«بىلەمىن» دەدىم، بىلمەدىم.
«سۇيەمىن» دەدىم، سۇيمەدىم،
سىناعىندا سىندىم اللانىڭ،
بولمادى ساباق تۇيگەنىم.
قۇلاق جوق جەردە ماقتاندىم،
جۇرەك جوق جەردە شاتتاندىم.
تىلىمنەن قايعى تاپقانمىن،
مۇمكىن مەن تالاي ادامنىڭ،
اۋزىندا ءسوز بوپ قاقتالدىم.
باقىتىمنان دا جەرىندىم،
جانى جوق سوزگە سەمىردىم،
سودان سوڭ...ىشتەي ەگىلدىم...
دوڭگەلەنگەن مىناۋ دۇنيە ،
دىمىمدى قويماي كەمىردىڭ...
«اللا» دەپ ءتىلىم سايرايدى،
قولىمدى قۋلىق بايلايدى،
جانىمدى جىن كەپ جايلايدى،
وڭاشا ويدا قالعان سوڭ،
وزىمنەن قاشام سول قايعى
تەرەڭگە جەتىپ تامىرىم،
ماڭگى ءومىر بەرشى جارىعىم.
انامنىڭ قالعان ارىمىن،
بارىمدى شاشىپ المايىن،
سارقىلا كورمە سابىرىم!
-الداعى ۋاقىتتا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
-جيىرما بەس جىل بويى نە ىستەدىم، نە جازدىم، نە ويلادىم، سولاردى پايىمداپ، الداعى ارمان-ماقساتتارىم ءۇشىن كۇرەسۋ. ويلاپ جۇرگەن كوپ دۇنيەلەرىم بار. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىنگى جازىلعانداردى البىرتتىق، ماحاببات دەپ قارايتىن ەدىم. ەندى ازاماتتىق پوەزيا جازۋ جولىندا ارماندارىم بار. بالالارىم ەرتەڭگى كۇنى «انام وسىلاي جازىپتى»-دەپ قىزارماي وقىپ وتىراتىنداي... ءبىر ويىڭدى، ءبىر وي قايتالايتىن جىرلار جازاتىندى شىعارىپ الىپپىن. ءبىراز ۋاقىت وزىمە دەمالىس جاريالاپ، رۋحاني كەڭىستىگىمدى بايىتۋ كەرەك بولىپ ءجۇر.
- جىر جيناقتارىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز... وقىرماندارىڭىزعا تۇسىنىكتى بولسىن، قايدان الۋعا بولادى؟
-عالامتوردا «ادەبيەت پورتالى» ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. سول پورتالدا كىتابىمنىڭ تولىق نۇسقاسى جاريالانعان. كىتاپ دۇكەندەرىندە بار ما، جوق پا بىلمەيمىن. ءبىراق، كىتاپحانالاردا مىندەتتى تۇردە بار. ءوزىمنىڭ فەيسبۋك پاراقشام ارقىلى، ولەڭدەرىم جاريالانىپ تۇرادى. قاجەتتىلىك تۋدىرعان جاعدايدا وزىمنەن سۇراۋعا بولادى.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
***
ەرىك بەرسە، جىر جازار ەم كوز ىلمەي،
العاشرەتاقىنبولعانكەزىمدەي.
ەي، تاكاپپار! ەي، اياۋلى قارت-عاسىر،
بولمىسىمنان ءجۇرمىن ءالى بەزىنبەي.
جىرجازارەم، ءجۇرتتىڭبارىنتاڭقىلىپ،
تاۋلاردى دا، باۋلاردى دا ءان قىلىپ.
قازانىمدىايىرباستاپقالامعا،
كەتەرەدىمەندالاعاقاڭعىرىپ.
ولەڭشىركىن، بولارماەدىڭ، تىماپپاق،
كەتسەكپەەكەن، كوشسەكپەەكەن، جىراقتاپ.
سوڭعىدەمدەسويلەرمىسىڭسەزىمبوپ،
جۇرەگىمدە قالارمىسىڭ تۇراقتاپ.
وشاعىماجاردىتاستاپ، بالانى،
قۇشاعىما-اپ كەتسەم بە ەكەن دالانى!
جارتى جولدان، بۇرىلام عوي، و، توبا،
اقىن ەتىپ جاراتا ما انانى!
كۇندىز-كۇلكى، جانىڭدىاربارجالعان-باق،
مەنىقويشى، ولەڭقالايقورعانباق؟
اعىل-تەگىلجىلاپالدىول، بۇگىن،
اسپان جاقتى جالعىز ءوزى ارمانداپ...
***
جۇرەگىمدە شەرتىلەتىن كۇي بولەك، كۇي شەرتىلسە كۇنىم قالاي كۇيرەمەك. ءومىر مىناۋ ارمانىمنان قىسقالاۋ، ءتاڭىر ءوزى ءتىلدى بەردى سويلە دەپ.
كۇندەر كەلدى سىلاڭ قاعىپ تاڭمەنەن، شۇعىلاسى قيالىما ءتان دەر ەم. مۇپ-مۇزداي بوپ، ءتۇن دە سۇيگەن ەرنىمنەن، جىلى جاققا ۇشام دەي مە جان مەنەن؟! كوگەرشىن-اۋ، كوپ تىلەگى موينىڭدا، قاناتىڭدى شىنىمەنەن جايدىڭ با؟ كۇلىپ تۇرىپ، كەتەر مە ەكەم قارتايىپ، قۇدىرەتى بار ما مەندىك ويدىڭ دا! قايعى دەگەن قاباعىما جات، انا، (سەن تىلەگەن تاڭىم ەندى اتا ما؟) بارلىعىنا قىرىق جانىم قىرقىلار، تاعدىرىما تەڭ كەلمەدىم، و، توبا! جۇپارىڭدى اڭسادىم-اۋ قايران جىر، ەي، دۇنيە، ەلەسىمە اينال ءبىر! ...ۇيگە كەلسەم، قوس قۇلىنىم قۇداي-اۋ، ءۇمىتىمدى جيناپ الىپ ويناپ ءجۇر!***
بالپاڭ باسقان قارا بۇلت، جورعالايسىڭ، جاۋمايسىڭ. كوككە ۇشقان بالالىق، قاي قيىردا اۋنايسىڭ.
اسپان، اسپان، اسپان-مۇڭ، قاشان شىعار اي كۇلىپ؟ جىلاۋعا دا جاسقاندىم، قارا جەردەن قايمىعىپ. (تىرلىك ءتۇبى تۇرلەنىپ، تەرەڭىمەن اربايدى، ءا؟ ءومىر شىركىن، ءبىر كورىپ، ءوبىپ كەتسە بولماي ما؟) ەسى جوق جەل ەركەلەپ، ەتەگىممەن وينايدى. ءبىزدىڭ باقتى كەلتە-دەپ، بالكىم...بۇل دا ويلايدى! قۇلاپ تىنسا تىرەگىم، ءتۇن ەستىمەس مۇڭىمدى. جالعىز شىندىق بىلەمىن، جۇرەك مەنەن عۇمىرلى!***
پەندەگە كەرەكتىڭ ءبارى بار، ايەلمىن، بالاسى، جارى بار! ادام بوپ جۇرەمىن اقىلدى، جان ەكەم جالعاندا باعى بار.
باقىتتى بولۋعا تالپىنىپ، ەشقاشان بولمادى ءجارتى-ۇمىت. ءتۇن سايىن تىلەيمىن تىنىشتىق، كۇن سايىن اتادى تاڭ كۇلىپ. قۋانتقىم كەلەدى بارلىعىن، ءوزىم بوپ كۇلەدى ءار كۇنىم. قۇداي-اۋ، قالايشا جۇرە الام، جۇرەكتىڭ تىڭداماي جارلىعىن؟ جۇرەكتىڭ مازاسىز شاقتارى، جانىمدى ورتەيدى وتتارى. سەنگىسىز سەزىمدەر بار وندا، بەلگىسىز قاي كەزدە توقتارى!ازىرلەگەن ايعانىم ءالىپوۆا
