«قامشى» پورتالى جەلتوقسان قۇرباندارىنا تاعزىم ەتە وتىرىپ، «جەلتوقسان» قاسىرەتىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي، ءبىر اپتادان بەرى بەلگىلى جەلتوقساندىق قۇرمانعازى راحمەتوۆتىڭ «جەلتوقسان ەستەلىگى» مەمۋارىن جاريالاپ كەلەدى. وسى ورايدا، وقىرمان نازارىنا جەلتوقسان قاھارمانى قۇرمانعازى راحمەتوۆتىڭ ءومىربايانىن تاعى ءبىر مارتە سالا كەتۋدى ءجون كەردىك.
مەكتەپ-ينتەرنات. 9 سىنىپ. 1980ج. الماتى.
قۇرمانعازى ابدەن ۇلى راحمەتوۆ ( ءقابدۋالي) – 1965 جىلى 22 قاڭتاردا سەمەي وبلىسى، ماقانشى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسىنەن 5 جاسىندا ايىرىلعان قۇرمانعازىنىڭ اناسى توعىز قۇرساق كوتەرىپتى، سونىڭ ۇشەۋى جاس كەزدەرىندە قايتىس بولىپ كەتكەن (كۇليا، كۇلعايشا، رۋحيا). اعالارى ورالعازى (1945ج.ت.)، قايىرعازى (1948) قازىرگى كۇندە ماقانشىدا تۇرادى. تۇرسىنگۇل (1958)، بايان (1960) اپايلارى الماتى قالاسىندا، قارىنداسى باقىت(1967) قاراعاندى قالاسىندا تۇرىپ جاتىر. ءبارىنىڭ دە جوعارى ءبىلىمى، وتباسى بار.
1972 جىلى مەكتەپ قابىرعاسىن اتتاعان قۇرمانعازى ع.مۇراتبايەۆ اتىنداعى سەگىز جىلدىق مەكتەپتى ماقانشى اۋىلىندا وقىدى. 1978 جىلى الماتى قالاسىنداعى رقەمي №2 مەكتەپ-ينتەرناتىنا وقۋعا قابىلدانىپ، 1981 جىلى التىن بەلگىمەن ءبىتىرىپ شىقتى. سودان پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ اۆتوماتيكا جانە باسقارۋ جۇيەلەرى فاكۋلتەتىنە، 1982 جىلى وسكەمەن قۇرىلىس-جول ينستيتۋتىنىڭ الماتىداعى فيليالىنا وقۋعا ءتۇستى. 1983-85 اسكەر قاتارىندا بولىپ ( ۋكراينا، ودەسسا)، اۋىلدا ءبىر جىل ەڭبەكتە بولدى.
تۇرمەدەن كەيىن، رقەمي تۇلەكتەرى، كلاستاسستارىم.1989ج.الماتى
1986 جىلى قازمۋ-دىڭ فيزيكا فاكۋلتەتىنە ( ارناۋلى فيزيكا، اعىلشىن تىلىندە) وقۋعا تۇسەدى. ءبىراق سول جىلى جەلتوقسان ۇلتازاتتىق كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ، 7-8 قاڭتار قازسسر جوعارعى سوتىنىڭ ۇكىمىمەن 7 جىلعا باس بوستاندىعىمنان ايرىلعان. ماڭعىشلاقتىڭ، اقتوبەنىڭ، قىزىلوردانىڭ، شىمكەنتتىڭ، جامبىلدىڭ تۇرمەلەرىنە، قوستانايداعى قۇسمۇرىن ءتۇرمەسىنە، سوڭىندا قاراعاندىداعى تۇرمەگە قامالادى. قازسسر جوعارعى سوتىنىڭ پرەزيديۋمى 2 جىلعا ءتۇسىرىپ (1988 ج.)، پلەنۋمىنىڭ شەشىمىمەن (1990 ج.) تولىق اقتالدى. جۇبايىنىڭ ەسىمى - روزا، قىزى - ءمولدىر ەۇۋ-دىڭ ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتى. قازىرگى كۇندە جەلتوقسان قاھارمانى استانا قالاسىندا تۇرىپ جاتىر. "ناعىز جەلتوقسان" قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى. 2011 ق ر پرەزيدەنتتىگىنە ۇمىتكەر، 2012، 2016 جىلدارى ق ر پارلامەنت ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا جسدپ اتىنان ۇمىتكەر.
جەلتوقسان قاھارمانىنىڭ مونوگرافياسىنىڭ باسقى بولىمدەرىن تومەندەگى سىلتەمەلەردەن وقي الاسىزدار.
«جەلتوقسان 86-5»
الار «سروكتى» العاننان كەيىن، اقىرىنداپ ەتاپقا دايىندالا باستاعانمىن. «گراجدانسكيي» كيىمدەردى «روباعا»، قازاقشا ايتقاندا، ۇستىڭدەگى كيىمدەردى لاگەردە كيەتىن كيىمدەرگە ايىرباس.
«وسۋجدەننىي راحمەتوۆ س ۆەششيامي» دەگەندە «حاتانىڭ» جىگىتتەرى جىلدام-جىلدام «كەشارىمدى» دايىنداپ جىبەردى. ەتاپ ءقازىر ماڭعىشلاق جاققا دەپ تە ەستىگەنمىن. ساقىر-سۇقىر، شارت-شۇرتقا ەتىم دە ۇيرەنە باستاپتى. الدىمداعى كونۆويردى باسقا بىرەۋى الماستىرعاندا، ءبىرتۇرلى بولىپ قالدىم. وزىڭدە ەرىك بولماعاننان كەيىن، كونۆويردىڭ ارتىنان بايلاۋلى بۇزاۋ سياقتى ەرىپ وتىراسىڭ، تەك باس ءجىبىڭ جوق دەمەسەڭىز.
قولىما كىسەن تاعىپ، كوزىمدى لەنتامەن بايلاعاندا، شىنىمەن، بويىمدى قورقىنىش سەزىمى بيلەپ الدى. سول قول جاعىمنان ۇستاپ، الىپ كەلە جاتىر. مەن ءاربىر قادامىمدى ساناپ، قالىسپاي كەلە جاتىرمىن. توقتادىق. ەسىك اشىلعانى ەستىلدى. كىر دەدى. كىرىپ بارا جاتىپ، بۇل كۇندەلىكتى ارەستانتتاردى تاسيتىن اۆتوزاك ەمەس، ودان كىشكەنتايلاۋ، جەڭىل ماشينا ەكەنىن باعامدادىم. تۇرمەنىڭ ەسىگىنەن شىعا سالىسىمەن مەن دە ماشينانىڭ باعىتىن پايىمداپ، قايدا اپارا جاتىر ەكەن،- دەپ تە قويامىن. مۇمكىن، بايقاتپاي اتا سالۋى دا عاجاپ ەمەس دەگەن ۇرەي بويىمدى بيلەپ الدى. موتوردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە قاراعاندا كادۋىلگى «موسكۆيچ»، نە بولسا دا، ىشىمنەن وزىمە ءوزىم جىگەر بەرىپ قويامىن. كوپ جۇرمەي ءبىر اۋلاعا كەلىپ توقتادىق. ءبىراز تۇرىپ ىشىنە كىردىك. توقتادىق. ەسىك اشىلدى، تۇستىك. كوزىمدەگى لەنتانى الدى، قولىمداعى كىسەن دە الىندى. جاسىل كيىمدى كونۆويرلەر ءبىر بىرىنە «چەست» بەرىپ جاتىر. تاپ-تار «ستاكانچيكتەمىن». تەمەكى شەككىم كەلىپ، قۇلاعىم ءىسىپ كەتكەن. تولىق ءبىر ساعاتتاي وتىرعان شىعارمىن، ول ۋاقىت ماعان ءبىر جىلداي اسەر قالدىردى. «ستاكانچيكتەن» كەيىن الىپ شىعىپ ءبىر بولمەگە كىرگىزدى. شاشىمدى سىپىرىپ الىپ تاستادى. تولىقتاي شەشىنۋىمدى سۇرادى. شەشىندىم. سىپايى، ءىش كيىمىڭىزدى دە شەشىڭىز، تولىقتاي شەشىنىڭىز دەدى. ءسويتىپ تاعى ءبىر بولمەگە ەنگىزىپ، ەسىكتى جاپتى دا، سابىنىڭىز اناۋ، شومىلىپ الىڭىز دەدى. سوندا عانا بارىپ مەن باسقا ءبىر جەرگە كەلگەنىمدى بايقادىم. سۋدىڭ جىلىلىعىن وزىمە ىڭعايلاپ العاننان كەيىن، راحاتتانىپ تۇرىپ ءبىر ءتۇستىم-اۋ. قانشاما ۋاقىت مىنانداي راحاتتى كورمەگەن دەنەم ءسۇيسىنىپ بارادى. بەرگەن سابىنىمەن باسىمدى سابىنداپ كەپ جىبەرگەنىمدە كوزىم اشىپ بارا جاتتى، تۇيسىگىممەن بۇل دۋستالعان سابىن ەكەنىن اڭعاردىم. راسىمەن مىنانداي راحاتتى كوپتەن كورمەگەن ەدىم. ەندى اتىپ تاستاسا دا وزدەرى ءبىلسىن،- دەپ قويامىن، ىشىمنەن. دۋشتان شىعىپ، وزدەرىنىڭ بەرگەن كوكشىل ءتۇستى كيىم-كەشەگى «روباسىن» كيىپ الىپ، ايناعا قاراپ قالىپپىن. ءومىرى بۇلاي ايناعا تەسىلىپ قاراماپپىن. سول كەزدە عانا بارىپ بايقادىم، تاقىر باسىم، سوڭعى ءبىر ايدان استام ۋاقىت، ونىڭ ىشىندەگى شىم-شىتىرىق، مىنا بارلىق وقيعالار، ۋاقىتىنان بۇرىن ماڭدايىما تەرەڭ ءاجىمىن سالىپ ۇلگەرگەن ەكەن.جيىرما ەكى جاسقا ەندى تولعان جىگىتكە، نەمەنە، ءتايىرى، دەسەم دە، ماڭدايىما ەرتە تۇسكەن تەرەڭ ءاجىم - تاعدىردىڭ باسىما سالعانى دا،- دەپ كوزىمدى اينادان الدىم. ءيا، وسىنداي دا ومىردە قىزىقتار بولىپ تۇرادى ەكەن. كونۆويردىڭ ارتىنا تاعى ىلەسىپ جاڭا جەردەگى جاتىن ورىنىما كەلە جاتتىم.
حاتاعا كىرىپ بارسام ەشكىم جوق. جالعىز ءوزىم. «راسكلادۋشكا» دەيتىن الليۋمينيي قاڭقاسى بار برەزەنت توسەكتەردى ءبىزدىڭ زاماننىڭ ادامدارىنىڭ ەسىندە بولماۋى مۇمكىن ەمەس. ءيا، ءداپ سوندايدىڭ تەمىر تۇرىندەگى تورتەۋى ءتورت بۇرىشتا، ورتاسىندا ءبىر مەتردەي بوس ورىن، ەدەنى اعاشتان ەكەن. استىعا سالىنعان «ماتراسىن» كەيبىر جاتاقحانالاردان دا تابا المايسىڭ، استى مەن ۇستىڭە جابىلاتىن جابىن دا اپپاق، ودەيالوسى تاپ تازا. ەرنەۋى بيىكتەۋ ءسال كىشىرەك بولعانىمەن ورتا تۇسىندا سىرتى تەمىر تەرەزە، كامەرا دەۋگە اۋزىڭ بارمايدى، قىسقاسى ءىشى جاپ-جارىق بولمە ەكەن. ءوزىم مەن كورىپ وتىرعان كوزىمە سەنبەي ءبىراز وتىردىم. كورمۋشكا اشىلىپ تاماعىمدى الۋعا شاقىردى. بۇل جاتقان قانداي باتپان قۇيرىق، ايدالادا جاتقان قۇيرىق،- دەپ ءسال توساڭسىعانىممەن، ارتىنان تابەتىم تارتىپ، سوعىپ-سوعىپ جەپ الدىم. ءشايى قانداي ءتاتتى ەدى. قازاقتىڭ ءبىر تويعانى جارتى بايىعانى دەپ، توسەگىمە ىڭعايلانا، ءىشىمدى سيپاپ تا قويىپ جاتقانىم سول ەدى، سىقىرلاپ ەسىك اشىلدى. «نا دوپروس» دەگەننەن كەيىن كونۆويردىڭ ارتىنان دەدەكتەي جونەلدىم. كىرىپ بارسام «گراجدانسكيي» كيىمدە تورت-بەسەۋى جايعاسىپ وتىر ەكەن. كيگەن كيىمدەرىنىڭ ۇلگىسى بوتەندەۋ ەكەن. وزدەرىن قىسقاشا تانىستىرىپ ءوتتى، رەسەي جاقتان كەلگەنگە ۇقسايدى، بىرەۋىنىڭ موسكۆادان ەكەنى ەسىمدە قالىپتى. «وسۋجدەننىي راحمەتوۆ، ستاتيا 65، سروك 7 لەت» دەپ باستاي بەرگەنىم سول ەدى سۇراقتار قارشا بورادى-اي كەلىپ. بىرەۋىنىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ ۇلگەرمەي جاتىپ، ەكىنشىسى سۇراق قويادى. ەندى وعان جاۋاپ بەرەيىن دەي بەرگەنىڭدە ەكىنشىسى، ءۇشىنشىسى، ءتورتىنشىسى، ءۇشىنشىسى، ءبىرىنشىسى، بەسىنشىسى، ەكىنشىسى...
قويشى ايتەۋىر، قانشا ۋاقىتقا سوزىلعانىن بىلمەيمىن، ەسىمنەن تانباسام دا، باسىمدى بەدىرەدەي قىلىپ بارىپ توقتادى-اۋ ايتەۋىر.
«نا سەگودنيا ۆسە»،- دەگەندەرىنە قۋانىپ، الگى بولمەمە تەز جەتۋگە اسىقتىم. سويتسەم، ونىم بەكەر ەكەن. شىعا سالىسىمەن الگى كونۆويرىم تۇگەلدەي تەكسەرىپ، ءتىنتىپ بارىپ، بولمەمە جەتكىزىپ تاستادى. باعانا عانا ءماز بولعان بولمەمنىڭ ءىشى، «كرەستنىي دوپروستارىنان» كەيىن باسقاشا بولىپ كورىندى.
قاتە، ارتىق، شاتاسىپ، دۇرىس جاۋاپ بەرمەي قالدىم با،- دەگەن ويمەن ميىمدا قالىپ قالعان سۇراق-جاۋاپ «لەنتاسىن» الدىعا–ارتقا، ارتقا–الدىعا قايتالاپ ءبىرتالاي جاتتىم. تۇرىپ الىپ، ارلى بەرلى اسىقپاي «تۋسوۆكا» سوعىپ بارىپ، ميىم ورنىنا كەلگەندەي بولدى. سول ساتتە كورمۋشكا اشىلىپ، كەشكى اس كەلدى. ورىسشاعا ءبىرتالاي ءتوسىلىپ قالعان تىلىمنەن اۆتوماتتى تۇردە «ۆوينا ۆوينوي، ا وبەد پو راسپوريادكۋ»،-دەگەنى شىعىپ كەتكەنىنەن كەيىن عانا بايقاپ، ءبىسمىللا دەپ كەشكى اسىمدى ىشۋگە وتىردىم.
كەيىنگى كەزدە مۇنداي جاقسى ۇيىقتاماعان شىعارمىن. تۇسىمە تۋعان اۋىلىم ەندى. شەشەم، اعام، «قارا شاڭىراقتىڭ» شۋىلداقتارى مەن كورشى قولاڭنىڭ بالالارى وزەنگە شومىلۋعا. بالىققا بارماقشى بولىپ، قارماق، اۋ كوتەرىپ، اۋلادان ۋلاپ-شۋلاپ شىعىپ بارا جاتىر ەكەنبىز. الماتىدان كانيكۋلدارعا بارىپ تۇرعان كەزدەرىمدە «قارا شاڭىراقتىڭ» توڭىرەگىندەگى اۋىلدىڭ ۇلكەن–كىشىلەرى ءبىر قۋانىپ قالاتىن. اسىرەسە، مەكتەپ جاسىنداعىلاردى ءماز بولاتىن. جاز بولسا باستارىن قوسىپ سول ماڭداعى جايىلىپ جۇرگەن ەسەكتەردىڭ اۋزىنا «تيۋكوۆوي» پروۆولكانى بايلاپ جىبەرىپ، ۇش-تورتتەن مىڭگەسىپ الىپ، قاتىنسۋ وزەنىنە بولماسا پرۋدقا بارىپ شومىلىپ، بالىق اۋلاپ،» ميچۋرين» سوۆحوزىنىڭ باقشاسىنا ۇرلىققا بارىپ، ازاننان كەشكە دەيىن دوپ تەپكىزىپ، كۇرەستىرىپ، لاڭگى تەپكىزىپ، «ەسەك»، اسىق ويناتىپ، كەشكىسىن «شپيون» ويناپ، ويىننىڭ تۇر-تۇرىنە تويماي تارقاساتىنبىز. قىس بولسا، اياقتارىنا شاڭعى، كونكي بايلاتىپ، قولدان كاتوك جاساپ، حوككەيدىڭ «كليۋشكاسىنا» جارايتىن تالدار ىزدەپ، ەرەسەكتەۋلەرىمەن جايتوبەنىڭ باسىنان تومەن قاراي لىجامەن سىرعاناعاننان تومەندەگى ۋيگە دەيىن ءبىر-اق كەلۋشى ەدىك.
جازدىڭ جايما شۋاق ۋاقىتى. جاقىن كورشىلەردىڭ ءبىرى باقىت اپايدىڭ مۇرات دەگەن ۇلى، جەتى-سەگىز ۇلكەندى كىشىلى بالالارمەن ماقانشى وزەنىنىڭ جوعارعى جاعىندا شومىلىپ، مايكەمىزبەن بالىق اۋلاپ، شۋلاپ كەلە جاتىر ەكەنبىز دەيمىن. بىرگە شىققانداردىڭ قايدا قالعانى بەلگىسىز، ءبىر ۋاقىتتا جاعادا سۇر جىلان جىلجىپ بارا جاتقانىن كورىپ جانىنان ءوتىپ بارا جاتقانىمدا الگى جىلان باسىن كوتەرىپ ماعان ايبات شەگەدى ەكەن، ءبىر قاراسام، كوبرا بولىپ كەتكەن سياقتى، جىلاننان بالا كەزدەن قورىقپايتىن باسىم، الگى جەردە ساسىپ، جانىندا تۇرىپ قالىپپىن. ىرشىپ كەتەيىن دەسەم، اياقتارىم كوتەرىلمەيدى، بىرەۋ تاس بايلاپ تاستاعانداي. ەكى رەت ۇزىننان ىسىلداعانىنان سەسكەنىپ، ويانىپ كەتتىم. سونشاما ءتاتتى ءتۇستى بۇزعانى-اي،- دەپ ءبىرازدان سوڭ، الگى تۇسىمدەگى ءىزدى قايتا تاۋىپ الىپ، اۋىلداستارىم مەن شەشەمدى ويلاپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتىپپىن.
سۇراققا اكەتىپ بارا جاتقانىندا، بۇگىن قانشاسى وتىرادى ەكەن،- دەپ، ىشتەي تاس تۇيىندەي بەكىپ كىرگەن ەدىم. سويتسەم، مۇلدە باسقا ادام ەكەن. موسكۆادان كەلىپتى، ءوزىن ۇقك-نىڭ تەرگەۋشىسىمىن دەپ تانىستىردى. بيازى عانا سويلەسەدى، لەنتا قايتادان اينالىمعا كەتتى. ءۇشىنشى كۇنى «س ۆەششامي» تاعى قايتالاندى. جانىنداعى ءبىر بولمەگە بارسام قازاعىمنىڭ ءبىر جىگىتى قارسى الدى. نارىنقول جاقتىڭ تۋماسىمىن دەيدى. قىتايمەن ەكى ورتاداعى شەكارادا جۇمىس جاسايتىن كورىنەدى. قاراپايىم اڭگىمەنى ساعىنىپ قالىپپىن، اتتىڭ باسىن ءبىر جىبەرىپ الدىق. جەتى جىل الدىم دەگەنىمدە ءىشىن باسىپ كۇلىپ، مەن جەتى ءجۇز مىڭ سومدى تىعىپ تاستادىم، جەتى جىل دا وتىرمايمىن،- دەپ ماسايراپ، ءىشىن سيپاپ-سيپاپ قويادى. ويلانىپ قالدىم: «بىرەۋ تويعا اينالعاندا، بىرەۋ قويعا اينالادى»،- دەپ قازەكەم بەكەر ايتپاعان ەكەن-اۋ. «كاساچكا» جازۋىما كومەكتەسەتىنىن ايتىپ، ءماز قىلىپ قويدى. تۇستەن كەيىن «نا ۆىحود» تاعى دا قايتالاندى. وسى جولى «حوزياين» شاقىرىپ جاتىر ەكەن. تاڭ قالعانىم، مىنا «كونتورا» باستىقتارىنا كىرەردە، شىققاننان كەيىن دە تولىق تەكسەرەدى ەكەن. ءبىر بىرىنە سەنبەيدى دەپ ايتۋ قيىن، دەگەنمەن، «دوۆەرياي، نو پروۆەرياي» ۇستانىمى بار مىقتى كونتورا، - ەكەنى كورىنىپ تۇر.
وسى جولعى «نا ۆىحود» كەرەمەت بولدى. بولمەگە كىرىپ بارسام، ءتاڭىرىم-اۋ، ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەدىم، مۇمكىن ەمەس، ءتور جاقتا شەشەم مەن قايىرعازى اعام وتىر. بۇندايدى كۇتپەسەم كەرەك، قۇستاي ۇشىپ بارىپ، بەتىنەن ءسۋيىپ-سۋيىپ الىپ، قوينىنا كىرىپ بارۋدىڭ ورنىنا، ورنىمدا مەلشيىپ تۇرىپ قالىپپىن.
قۇباش دەپ كەلىپ قولىن بەرىپ، باسىمنان سيپاپ، باۋرىنا باسقان كەزدە بارىپ اعامنىڭ قۇشاعىنان ىسىلا شەشەمنىڭ قولىن الىپ، ءسۋيىپ-سۋيىپ الدىم. يەگى كەمسەڭدەپ، جانارىنان جاس شىققانىن بايقاپ قالىپ، ءوزىمدى ۇستاي الدىم.
قىزى جانە اناسى. قىزىنىڭ "العاشقى قوڭىراۋىندا". 2005 ششۋچينسك قالاسى
-و، ماما مەندە ءبارى جاقسى، ءبارى جاقسى، جىلاماڭىز دەپ الاقانىممەن ىستىق كوز جاستارىن سۇرتە بەرىپپىن. اعام، تاتە جىلاماڭىز، ايتىم عوي انە ءبارى جاقسى دەپ ەكەۋمىز بىرگە شەشەمىزدى جۇباتۋعا كىرىستىك. ءىستى بولعالى كەزدەسىپ تۇرعانىمىز وسى. الماتىداعىلار «تەلەگراممانى» كەش جىبەرگەن، ونىڭ وزىندە سوتىم بولىپ كەتكەننەن كەيىن جىبەرىپتى. ۇيدەگىلەر، قاراعاندى، سەمەي قالالارىنداعى ستۋدەنت اپاي قارىنداستارىم شەشەمىزگە ايتۋعا داتتەرى بارماي، كەيىنىرەككە قالدىرىپ قويعان سىڭايلى. ولارعا دا نەشە ءتۇرلى قىسىم كورسەتىلگەن كورىنەدى. ورالعازى ۇلكەن اعامدى ديرەكتورلىقتان الىپ، كىشى اعاما سوگىستەرىن جاريالاپ، توتەشە جازۋمەن تارايتىن «ءبىزدىڭ وتان» گازەتىندە جۇمىس ىستەيتىن قۇنان اعامدى سول سوت وتىرىسى بولعان كۇنى-اق جۇمىستان قۋىپ، تۋعان-تۋىستارىما سىرتىمنان «حالىق جاۋى» شاپانىن جاۋىپ تا ۇلگەرگەن ەكەن. اۋىلدا گازەت تاراتۋشى ءسۋيىنشى سۇراعانداي «سەمەي تاڭى» گازەتىن شەشەمنىڭ قولىنا ۇستاتىپ، ۇلىڭىز سوتتالىپ كەتىپتى عوي، بارىپ قايتتىڭىزدار ما، قالى قالاي ەكەن، مىنە گازەتكە دە شىعارىپتى دەگەندە شەشەمنىڭ ۇيگە قاراي «گۇلسىم، مىنالار نە دەيدى، سوتتالىپ كەتىپتىسى نەسى دەپ شايقالاقتاپ بارا جاتقانىندا، جاقىن ارادا جۇرگەن جەڭگەم قولىنان دەمەپ ۇلگەرىپتى. الپىسقا ەندى تاياعان انامنىڭ ءبىر كۇندە بۇكىل تىستەرى ءتۇسىپ قالىپتى.
ودەسسا. اعاسى قايىرعازىمەن. 1983-1985
تۇرمەگە تۇسكەندە ءتىسىڭىزدى تۇگەل قاعىپ، تۇرمەدەن بوساپ شىققاندا قولىڭىزدى سىندىرعانمىن، ەندى نە ىستەسەم ەكەن؟،- دەپ اۋىلعا بارعاندا، ءالى كۇنگە شەشەمە قالجىڭداپ قويامىن.
اناشىم ءالى كۇنگە دەيىن بالا دەپ ويلاي ما ەكەن، تىزەسىنە وتىرعىزىپ الىپ، قۇشاقتاپ جىبەرگىسى، ەشكىمگە بەرگىسى جوق. ەكى ساعاتتاي كەزدەسۋىمىز تەز وتە شىقتى. كاكەڭ، ايتىم عوي، بالاڭ امان ەسەن، قۇباشىڭ ەشكىمدى ولتىرگەن جوق، ەرتەڭ-اق بوساپ شىعادى. كۇندەردىڭ كۇنىندە بالاڭىز ەل الدىندا باتىر اتانادى، مەن وعان سەنەمىن دەپ قوشتاسىپ جاتتى. شەشەمە توتە جازۋمەن ءجيى-جيى حات جازىپ تۇراتىنىمدى ايتىپ،اۋىلدىڭ سارقىتىن قۇشاقتاپ، كونۆويرىمنىڭ سوڭىنان شىعىپ بارا جاتتىم.
تەرگەۋشىدەن كىرگەنىم سول ەدى، شاشى البا-جۇلبا، ساقال مۇرتى بار ءبىر جىگىتتى كامەراما كىرگىزدى. امانداسسام امانداسپايدى. تۇرىنە قاراسام ارابقا ۇقساي ما، ەۆروپالىق، افريكالىق پا تۇسىنبەدىم، ماتراسىن انا جەرگە جاي دەگەندەي ىممەن كورسەتىپ قويامىن. ۇندەمەسەڭ ۇندەمە دەگەندەي مەن دە شكونكاما قونجيىپ جاتىپ الدىم. ءداتىنىڭ مىقتىلىعى سونشا ەكەۋمىز ەكى كۇن ۇندەمەستەن ۋاقىتىندا تاماعىمىزدى ءىشىپ الىپ، تويعان قوزىداي، ءار كىمىمىز ءوز ويىمىزدى «كۇيزەپ» جاتىپ الامىز دا قويامىز. تاماق سۇراي الاتىن، ولمەستىڭ كۇنىن كەشەردەي اعىلشىنىممەن «حە نەيم يز، حاۋ ديۋ دۋىما» دا جاۋاپ جوق.
«تولەگەنوۆ نا دوپروس» دەگەندى ەستىگەندە بارىپ، جاعامدى ءبىراق ۇستادىم. ونىڭ جانىمدا بولعانى ماعان جامان بولعان جوق. جەتىسىنە تەگىن بەرەتىن ەكى پاچكا «پريمام» تورتەۋ بولدى. ەمىن ەركىن شەگەم دە جاتا بەرەمىن.سويتكەن جارممۋحامەتىم «جۇرگەنوۆتىڭ» ءوزىم سياقتى ستۋدەنتى، 65ء-ى بولىپ شىقتى. ءوزى مىقتى سۋرەتشى، ءمۇسىنشى ءقازىر گەرمانيادا تۇرادى، اندا –ساندا «سكايپپەن» سويلەسىپ تۇرامىز، مىقتى دوسىم. جەلتوقسان ۇيىمى العاش قۇرىلعان كەزدەرىندە جاساعان ەڭبەكتەرى ولشەۋسىز...
ول جەردەن الىپ شىققان ۇلكەن ساباعىم: «كىتاپ – ءبىلىم بۇلاعى، ءبىلىم – ءومىر شىراعى». بيبليوتەكاسى كەرەمەت ەدى، تاپسىرىس بەرسەڭ بولدى، سۇراعانىڭنىڭ ءبارىن اكەلىپ بەرەتىن. فرانسيادا بولىپ كورمەسەم دە ديۋمانىڭ زامانىن فرانسۋزداردىڭ وزدەرىنە تانىستىرىپ، تۇماندى البيونىڭدى كىتاپتىڭ ىزىمەن ءبىر شەتىنەن ءبىر شەتىنە ءوتىپ، قايىققا ءمىنىپ الىپ 80 كۇندە جەر شارىن ارالاپ كەلۋگە جارايتىنداي بايلىقتىڭ ءبارى وسى كىتاپتا ەكەنىنە كوزىم جەتتى. قازىرگى ينتەرنەت زامانى مىقتى دا بولار، ال كىتاپتى وقي وتىرىپ، ادام بالاسى ءوزىڭنىڭ ويلاۋ، توپشىلاۋ، لوگيكاڭىزدى بايىتۋ، باسقا دا وزىڭە بەلگىسىز بولىپ كەلگەن قابىلەتتەرىڭدى اشىپ، مي قاتپارلارىنىڭ قىزمەتىن بارىنشا تولىق جۇمىس جاساۋىنا، ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جوعارعى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋىنا تابىلمايتىن بىردەن-بىر قۇرال ەكەنى داۋسىز بولسا كەرەك. كىمگە قالاي، مەن وزىمشە وسىلاي توپشىلادىم.
قوي دا امان، قويشى دا امان ءۇش ايدان اسا بولعان تۇرمەنىڭ بەرگەن ساباقتارى ومىرلىك ازىق بولىپ جانىمدا قالدى. ودان ارى الماتىنىڭ تۇرمەسى، ول تۇرمەدەن ەتاپ ماڭعىستاۋ، ماڭعىستاۋدان ارمان اتىراۋ، اتىراۋدان ارى اقتوبە، اقتوبەدەن بەرى كەلە جاتقانىمىزدا «ۆاگونزاكتا» قاتتى اۋىرىپ، ەس-تۇسسىز جاتقان جەرىمنەن جامبىل قالاسىنىڭ تۇرمەسىنە تاستاپ كەتكەن ەكەن. ول ەندى باسقا حيكايا.
(جالعاسى بار)
