قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ بيىل شىلدەنىڭ 8ء-ى كۇنى قابىلداعان 783-قاۋلىسى بىرنەشە اي بۇرىن – 2014 جىلى ناۋرىزدىڭ 20-سى قابىلدانعان «ورالمانداردى قونىستاندىرۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ايقىنداۋ تۋرالى» دەپ اتالاتىن 248-قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزگەن ەدى.

ناۋرىزدىڭ 20-سى كۇنگى قاۋلىدا ورالمانداردى قابىلدايتىن جەتى وبلىس قانا (اقمولا، اتىراۋ، باتىس قازاقستان، قوستاناي، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان) اتالعان، ال شىلدەنىڭ 8-ىندەگى قاۋلى ول تىزىمگە ەلدەگى 14 وبلىستى تۇگەل قوسقان.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى كوشى-قون كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسلان قارجاۋبايەۆ ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا جاڭا قاۋلىنىڭ باسقا دا ەرەكشەلىكتەرىن ءتۇسىندىردى.

 - «ورالمانداردى قونىستاندىرۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ايقىنداۋ تۋرالى» ناۋرىزدىڭ 20-سىندا قابىلدانعان قاۋلىنى وزگەرتۋگە نە سەبەپ بولدى؟

 - بۇل قاۋلى كوشى-قون سالاسى بويىنشا جاڭادان جاسالعان تۇجىرىمداما بويىنشا قابىلداندى. بۇل تۇجىرىمداما ءساۋىر ايىندا ۇكىمەت جانىنداعى زاڭ جوبالارى تۋرالى كوميسسيادا دا قولداۋ تاۋىپ، ءقازىر بىرنەشە زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جاسالىپ جاتىر.

جاڭا تۇجىرىمداماعا بايلانىستى ەلگە كەلەتىن ورالماندار قاي وڭىرگە ورنالاساتىنىن وزدەرى شەشەتىن بولادى. 2013 جىلدىڭ سوڭىندا قابىلدانعان «كوشى-قون تۋرالى» زاڭعا سايكەس ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەرگە بارعان ورالماندار عانا ءوزىنىڭ قارجىلىق قابىلەتىن دالەلدەمەي-اق تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات الا الاتىن، سودان كەيىن ورالمان مارتەبەسىن الاتىن. ال جاڭا تۇجىرىمداماعا سايكەس شەت ەلدەن ورالعان قازاقتار قاي وڭىرگە كەلگەنىنە قاراماستان، قارجىلاي قابىلەتتىلىگىن دالەلدەمەي-اق تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات الىپ، ورالمان مارتەبەسىن الۋىنا بولادى.

 - بىرنەشە زاڭعا وزگەرىستەر ەنەدى دەدىڭىز، ول قانداي زاڭدار؟

 - «كوشى-قون ماسەلەسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» دەپ اتالاتىن زاڭ قابىلدانادى. ياعني وسى زاڭ ارقىلى بەس-التى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلەدى. ونىڭ ىشىندە كوشى-قون، جۇمىسپەن قامتۋ، ازاماتتىق الۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭدار بار.

- ولاردىڭ قاتارىندا ورالمانداردىڭ ازاماتتىق الۋ مەرزىمىنە بايلانىستى وزگەرىس بار ما؟

 - قازىرگى زاڭ بويىنشا ورالمانداردىڭ تەك ءتورت جىلدان كەيىن عانا ازاماتتىق الۋعا قۇجات تاپسىرۋعا قۇقىعى بار. زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزىلگەننەن كەيىن شەتەلدەن كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتار قازاقستاندا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات العان سوڭ بىردەن ازاماتتىق الۋعا قۇجات تاپسىرا الادى.

تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن رۇقسات الۋعا شامامەن ءۇش ايداي ۋاقىت كەتەدى. سودان كەيىن ازاماتتىق الۋ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا ءۇش ايدىڭ ىشىندە بەرىلەدى. سوندا ورالماندار باس-اياعى التى ايدىڭ ىشىندە قازاقستان ازاماتتىعىن الا الادى.

 - ۇكىمەتتىڭ العاشقى قاۋلىسىندا ورالمانداردى قابىلدايتىن جەتى وبلىس قانا بەلگىلەنىپ، سول وڭىرلەرگە قونىستانعان ورالماندارعا ارنايى جاعداي جاسالاتىنى ايتىلعان ەدى. ال جاڭا قاۋلىدا 14 وبلىس تۇگەل كورسەتىلگەن. اۋەلگى قاۋلىدا جازىلعان «ارنايى جاعداي» ەندى بارلىق وبلىستاردا دا جاسالا ما؟

 - الدىڭعى قاۋلى بويىنشا جەتى وبلىستى ايقىنداعان كەزدە ورالمانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى حالىق تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىك ايماقتارعا شوعىرلاناتىنى، ول جەرلەردە الەۋمەتتىك ماسەلەسىن شەشۋ قيىندايتىنى ەسكەرىلگەن بولاتىن. سوڭعى قاۋلىدا دا ونى ەسەپكە الدىق. سوندىقتان ورالماندار قونىستاناتىن جەردى ايقىنداۋ تۋرالى ۇكىمەت مىندەتى سول قالپىندا قالا بەرەدى. ياعني ۇكىمەت ورالماندارعا ارنايى جاعداي جاسايتىن وڭىرلەردى بەلگىلەيدى. جاڭا زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن قايسى وبلىستار ەكەنى ناقتىلانادى. ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەرگە كەلگەن ورالمانداردىڭ جول شىعىنى وتەلەدى جانە ولار قىزمەتتىك باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

ەگەر ورالمان ۇكىمەت ايقىنداماعان باسقا وڭىرگە بارىپ، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ويلانىپ، قايتادان ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرگە بارسا، جوعارىدا اتالعان كومەكتەردىڭ بارلىعىن ول دا الا الادى.

جاڭا قاۋلى بويىنشا ورالماندارعا قازاقستاننىڭ قاي وڭىرىنە بارامىن دەسە دە قۇقىق بەرىپ وتىرمىز.

قازىرگى كەزدە ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى بولماي قالدى عوي. ەندى وسىنداي ىنتالاندىرۋدان كەيىن سىرتتاعى ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قازاقستانعا ورالۋى جىلدامدايتىن بولار دەگەن ۇمىتتەنەمىز.

 - سۇقباتىڭىزعا راقمەت! 

اسىلحان ماماش ۇلى

azattyq.org