بۇگىندە 3،5 مىڭداي قازاقستاندىق ءوز ومىرلەرىن امان الىپ قالاتىن دونور اعزالارىن كۇتۋ كەزەگىندە تۇر دەپ جازادى azh.kz. كەيبىرەۋلەر جىلداپ كۇتەدى، بىرەۋلەر وعان جەتپەي كوز جۇمادى...

بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستاندا ءوزى كوز جۇمعان جاعدايدا اعزاسىن اۋىستىرىپ سالۋعا كوزى تىرىسىندە كەلىسىم بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن نورما قولدانىسقا ەنگىزىلدى. 

اتىراۋ وبلىستىق اۋرۋحاناسىنىڭ نەيروحيرۋرگ دارىگەرى ەركىن ەربولەكوۆ استاناداعى ۇلتتىق عىلىمي مەديسينا ورتالىعى جانىنداعى ترانسپلانتاسيا بويىنشا رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىس توبىنا كىردى. ول «اج»-عا ءبىزدىڭ مەديسيناداعى وسى جاڭا وزگەشەلىكتەر تۋرالى اڭگىمەلەدى.

- ءقازىر قازاقستاندا ترانسپلانتولوگيا قاي دەڭگەيدە؟ ءبىزدىڭ ەمحانالار قانداي وپەراسيالار جاساۋدا؟

- بۇگىندە قازاقستاندا استاناداعى ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى مەن ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى، الماتىداعى سىزعانوۆ اتىنداعى عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعى مەن قالالىق №7 ەمحانالىق اۋرۋحانا، شىمكەنتتەگى قالالىق جەدەل مەديسينالىق كومەك كورسەتۋ اۋرۋحاناسى مەن اقتوبەدەگى وبلىستىق اۋرۋحانا مەديسينا مەكەمەلەرى اعزالاردى اۋىستىرىپ سالۋ وتالارىن جاسايدى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر بۇگىندە جۇرەكتى، بۇيرەكتى، باۋىردى، اسقازاناستى بەزىن، سۇيەك كەمىگىن ويداعىداي اۋىستىرىپ سالادى. بۇرىن پاسيەنتتەردى شەتەلدەرگە جىبەرۋگە تۋرا كەلەتىن. جىل سايىن مۇنداي وپەراسيالار سانى وسۋدە. تەك سوڭعى ءتورت جىلدا ەلىمىزدە اعزا اۋىستىرۋ بويىنشا 1 مىڭنان استام وپەراسيا جاسالدى. 
ال اعزالاردى اۋىستىرۋ بويىنشا العاشقى وپەراسيالاردى قازاقستاندا 1979 جىلى جاساي باستادى. سول كەزدە كلينيكالىق جانە ەكسپەريمەنتتىك حيرۋرگيا ينستيتۋتىندا قايتىس بولعان ادامداردىڭ اعزالارىنان الىنعان بۇيرەكتى اۋىستىرىپ سالۋ وپەراسيالارىن جاسادى. ايتا كەتۋ كەرەك، سول كەزدە دونوردان ونىڭ جۇرەگى توقتاپ، تىنىس الۋى بىتكەن كەزدە عانا اعزالاردى اۋىستىرۋعا رۇقسات بەرىلدى. بۇگىنگى جاعداي باسقاشا. ەگەر قايتىس بولعان ادامنىڭ دونورلىعى تۋرالى ايتار بولساق، وندا بيولوگيالىق ءولىمى، سونداي-اق، باسقا اعزالارى ءتىرى بولىپ، ميدىڭ قايتارىمىز توقتاپ ولگەنى بەلگىلى بولعان جاعدايدا دونوردان اعزا الۋعا رۇقسات ەتىلەدى. 

ويلانۋعا التى ساعات

قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ءتىرى دونوردان اعزا اۋىستىرىپ سالۋ وپەراسيالارىنا رۇقسات بەرىلگەن. بۇل جەردە تۋىستارى دا دونور بولا الادى. بۇل نەگىزىنەن بۇيرەك پەن باۋىر اۋىستىرۋ وپەراسيالارىنا قاتىستى. مۇنداي جاعدايدا دونور اعزاسىنىڭ ءبىتىسىپ كەتۋى دە جوعارى بولادى. ەگەر دونور مەن رەسيپيەنت بىر-بىرىنە تۋىس بولماسا، دونوردىڭ كوممەرسيالىق مۇددەسىن تولىقتاي جويۋ كەرەك. ويتكەنى، قازاقستاندا كوممەرسيالىق تۇرعىدا دونور بولۋعا تىيىم سالىنعان. سونىمەن قاتار، قايتىس بولعان ادامنىڭ دونور بولۋىنا رۇقسات بەرىلگەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دارىگەرلەرگە دونورلىق ماقساتتا قايتىس بولعان پاسيەنتتىڭ اعزاسىن پايدالانۋعا كەلىسىم الۋ قاجەت. 

- بۇل قالاي جاسالادى؟

- ايتالىق، دارىگەرلەر پاسيەنتتىڭ ميدىڭ قايتارىمسىز توقتاپ ولگەنىن بەلگىلەدى. اعزانىڭ ءومىرى تەك اپپاراتتاردان قۋات الادى. شامالى ۋاقىتتان سوڭ پاسيەنتتىڭ قايتىس بولاتىندىعى انىق. سول كەزدە پاسيەنتتىڭ تۋىستارى شاقىرىلادى دا مۇددەلى تۇلعا ولارمەن اعزانى اۋىستىرىپ سالۋ تۋرالى اڭگىمەلەسەدى. ولاردا ويلانۋعا 6 ساعات ۋاقىت بار. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ولار جازباشا تۇردە ەمدەۋ مەكەمەسىنە كەلىسىم بەرگەندەرىن نەمەسە باس تارتقاندارىن جازباشا تۇردە ۇسىنۋى ءتيىس. 
كوپتەگەن ەلدەردە كەلىسىم پرەزۋمپسياسى قولدانىلىپ ءجۇر. ەگەر ويلانۋعا بەرىلگەن ۋاقىت وتكەننەن كەيىن پاسيەنتتىڭ تۋىستارى كەلىسىم دە، باس تارتۋ دا ۇسىنباسا، دارىگەرلەر پاسيەنت قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ اعزالارىن دونورلىق ماقساتتا پايدالانۋعا قۇقىلى. بىزدە مۇنداي تاجىريبە جوق. قايتىس بولعان پاسيەنتتىڭ اعزالارى ءارى قاراي اۋىستىرىپ سالۋ ءۇشىن ونىڭ تۋىستارىنىڭ رۇقساتىمەن عانا الىنادى. 

- اتىراۋ وبلىسىندا ازاماتتاردىڭ دونورلىق ءۇشىن قايتىس بولعان تۋىسىنىڭ اعزالارىن پايدالانۋعا كەلىسىم بەرگەن جاعدايلارى بولدى ما؟

- ازىرگە بولعان جوق. ءبىراق، بىرنەشە رەت كەزدەسكەن باسقا جايتتار بولدى: ادامدار ءتىرى كەزدە دونور بولعىسى كەلەتىن، باۋىرىن نەمەسە بۇيرەگىن تەگىن بەرۋ نيەتىمەن كەلدى. ماسەلەن، ءبىر قىز كەلىپ، دونورلىق اعزالارعا مۇقتاج جانداردىڭ ازابى تۋرالى حاباردى كورگەننەن كەيىن اسەرلەنگەنى سونداي، ءوزىنىڭ كەز كەلگەن اعزاسىن بەرۋگە ءازىر ەكەنىن ايتتى. ءبىز باس تارتىپ، اڭگىمە جۇرگىزدىك. بۇل ىزگى ارەكەت، الايدا، ەموسيانىڭ اسەرىمەن ماڭىزدى شەشىم قابىلداماعان ءجون.

جالپى، ءبىزدىڭ ادامداردىڭ، ەگەر جاعىمسىز كوزقاراستا بولماسا، دونورلىق ماقساتتا قايتىس بولعان تۋىسىنىڭ اعزاسىن پايدالانۋ ماسەلەسىنە تۇسىنىستىكپەن قارايتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ماسەلەن، قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندە بۇعان اناعۇرلىم وڭ كوزقاراسپەن قارايدى جانە وسىنداي ماسەلە تۋىنداعان جاعدايدا كەلىسىم بەرەدى.

 «بۇل بلانكىدەن قورقۋدىڭ قاجەتى جوق»

- ءتىرى كەزىندە ەرىكتى تۇردە تىندەرى مەن اعزاسىن قايتىس بولعاننان كەيىن اۋىستىرىپ سالۋعا رۇقسات بەرۋ ەرەجەسى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

- بۇل ەرەجە ازاماتقا ءتىرى كەزىندە ءوز اعزالارىن دونورلىق ماقساتتا قايتىس بولعاننان كەيىن پايدالانۋعا كەلىسىم بەرۋ قۇقىعىن ۇسىنادى. مەديسينالىق مەكەمەگە جۇگىنگەننەن كەيىن وعان بلانك-وتىنىشتى تولتىرۋ ۇسىنىلادى. وعان كەلىسىم بەرۋ نەمەسە بەرمەۋ – ءار ادامنىڭ جەكە شارۋاسى. ادامنىڭ ءوزى ءبارىن ولشەپ، شەشىم قابىلداۋى ءتيىس. ەڭ باستىسى، ادامدار حاباردار بولىپ، ەمحاناعا جۇگىنگەن جاعدايدا وسىنداي ۇسىنىس العان كەزدە شوشىنباۋى كەرەك.

ەگەر ادام قايتىس بولعاننان كەيىن باسقالاردى قۇتقارۋ ءۇشىن ءوز اعزالارىن بەرۋگە نيەت بىلدىرسە، دارىگەرلەر امبۋلاتوريالىق كارتانىڭ، سىرقات تاريحىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنىپ، ونىڭ دەنساۋلىعىنا باعا بەرەدى. ەگەر دەنساۋلىعى مۇمكىندىك بەرسە، وعان ىقتيمال دونور بولىپ تابىلادى دەگەن ارنايى انىقتاما بەرىلەدى. اعزا دونورلىعىنا قارسى كورسەتىلىمدەر - ۆيچ/سپيد، تۋبەركۋلەز، ونكولوگيالىق سىرقاتتار، ءبىرقاتار ۆيرۋستىق سىرقاتتار جانە ت.ب.

ىقتيمال دونور تۋرالى مالىمەتتەر ارنايى تىزىلىمگە ەنگىزىلەدى. ءقازىر اقپارات جىلىستامايتىن وسى دەرەكقوردى قورعاۋ مەحانيزمى جاساقتالۋدا. 

- ىقتيمال دونورعا الدەبىر ارنايى اناليزدەر تاپسىرىپ، تەكسەرۋدەن ءوتۋ كەرەك پە؟

-  جوق، كەرەك ەمەس. بۇل ماسەلە تەك ىقتيمال دونور وزەكتى دەگەن مارتەبەگە يە بولعان كەزدە قويىلادى. ەگەر قاراپايىم تىلمەن ايتساق، ءتارتىبى مىناداي: ايتالىق، ءبىزدىڭ اۋرۋحانانىڭ جانساقتاۋ بولىمىندە ميى ءولدى دەگەن دياگنوز قويىلعان پاسيەنت بار. ماماندار ونىڭ ىقتيمال دونورلار دەرەكقورىندا بار-جوعىن تەكسەرەدى. ەگەر بار بولسا، وعان وزەكتى دونور مارتەبەسى بەرىلەدى. ءبىرقاتار تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ، اعزا اۋىستىرىلىپ سالىناتىن اداممەن سايكەستىگى تەكسەرىلەدى. ەگەر قارسى كورسەتىلىمدەر بولماسا، اعزا اۋىستىرۋعا ازىرلىك باستالادى. بۇل وتە كۇردەلى پروسەسس. وزەكتى دونور اعزاسى ترانسپلانتولوگتار بريگاداسى كەلگەنشە تىرشىلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن اپپاراتتىڭ كومەگىمەن ءومىر سۇرەدى. سول ۋاقىتتا رەسيپيەنتى دە وپەراسياعا دايىندايدى. 

مينۋتتار شەشەتىن ءسات

- بۇگىندە اتىراۋدا اعزالاردى اۋىستىرۋ وپەراسيالارى جاسالىپ ءجۇر. ءوڭىر تۇرعىندارى قايتىس بولعان جاعدايدا دونور بولۋ ءۇشىن ءوز اعزالارىن بەرۋ قۇقىعىن پايدالانا الا ما؟

- ءيا. اتىراۋ وبلىستىق اۋرۋحاناسى قايتىس بولعاننان كەيىن ترانسپلانتاسيالاۋ ماقساتىندا اعزانى الۋعا بولاتىن مەديسينالىق مەكەمەلەردىڭ تىزىمىنە كىرەدى. ەگەر اتىراۋدا وزەكتى دونور پايدا بولسا، وندا ارنايى اۋە رەيسىمەن بارلىق قاجەتتى جابدىقتارىن الىپ، ترانسپلانتولوگتار بريگاداسى كەلەدى. مۇنداي ساتتەردە ءاربىر مينۋت قىمبات (ماسەلەن، دونور بۇيرەگىنىڭ  ومىرشەڭدىگى 24 ساعاتتى قۇرايدى، الايدا، 12 ساعات ىشىندە اۋىستىرىپ سالعان ءجون)، جول-پاترۋلدىك قىزمەتتىڭ قىزمەتكەرلەرى دونور بولاتىن اۋرۋحاناعا دەيىن جولدىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. اعزانى العاننان كەيىن بريگادا وپەراسيا جاساۋعا ازىرلەنىپ وتىرعان مەديسينا مەكەمەسىنە شۇعىل اتتانادى. بۇل مەحانيزمدەردىڭ بارلىعى ءقازىر تالقىلانۋدا. وسى جۇيەنىڭ قاشان ىسكە قوسىلاتىنىن ايتۋ قيىن. ءبىراق، بيىلعى جىلدىڭ مامىرىنا قاراي دەپ ويلايمىن. وسى ۋاقىت ىشىندە ادامداردىڭ قاجەتتى اقپاراتپەن تانىسۋعا جانە تارازىعا سالىپ، سانالى تۇردە شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بار.

سۇحباتتاسقان: تامارا سۋحوملينوۆا