بۇگىنگى كۇنى مۋلتفيلم تەك بالالار اۋديتورياسىنا عانا ارنالىپ قويماي، جاسوسپىرىمدەر مەن ەرەسەكتەر تالعامىنا اينالىپ وتىر. ونىڭ بىردەن-بىر سەبەبى، مۋلتفيلمدەردىڭ وبرازدىلىعى مەن كورەرمەن ىقىلاسىن يەلەنىپ وتىرۋىندا.

   انگليادا كينوتەاتردى ەڭ العاشىندا «بيوسكوپ» دەپ اتاعان. گرەكتىڭ “بيوس”- ءومىر سالتى نەمەسە ءومىر ءسۇرۋ قالپى دەگەن سوزىنەن شىققان. سەبەبى ۆيزۋالدى تۇردە قوزعالاتىن شىنايى قالىپتاردى سيپاتتاعان. كينونىڭ دۇنيەگە كەلۋى العاش رەت ات تۇياعىنىڭ قيمىلىن سۋرەتكە ءتۇسىرۋ كەزىندە دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. كەز-كەلگەن كينورەجيسسەردىڭ ماقساتى -كورەرمەن مەن  شىندىق الەمىنەن وزگە الەمگە، ياعني وزدەرىنىڭ قيال الەمىنە ەندىرۋ. ال وسى ورايدا اۋديتوريانىڭ سول الەمگە كىرىپ كەتەتىنى سونشالىق،  بارلىق دۇنيەنى ەشقانداي سىنسىز قابىلدايدى. مۋلتفيلمدەرمەن دە سولاي. اشىق، ءتۇرلى-تۇستى بوياۋلار، سان قيلى وبرازدى كەيىپكەرلەر مەن عاجايىپ الەم-بارلىعى دا كورەرمەنگە اسەر ەتەدى.

    ءمۋلتفيلمنىڭ كەز-كەلگەن كينوعا قاراعاندا پسيحولوگيالىق اسەرى باسىمىراق. سەبەبى، مۇندا قيالعا شەك جوق. رەجيسسەر ءوز ويىنداعىسىن تۇگەل، ەش كەدەرگىسىز، كۇمانسىز كورسەتە الادى. مۇندا ءىس-قيمىلدى، ءسوزدى، ويدى دۇرىس جەتكىزە الماي قالاتىن اكتەر دە، ونىڭ دۋبلەرى دە جوق. ياعني، بۇل جاعىنان تەك انيماسيا، كومپيۋتەرلىك گرافيكاعا ارقا سۇيەۋ ماڭىزدىراق. كينودا رەجيسسەر بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءوزىن شەكتەيدى. سەبەبى شەكسىز فانتازيا، قيالعا بوي الدىرۋ ماعىناسى ەكى ۇشتى  فيلمدەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەدى. ال مۋلتفيلم رەجيسسەرى تۇرعىسىندا بۇل اسا پروبلەماتيكالىق دۇنيە ەمەس. وسىدان دا بولار كورەرمەن  مۋلتفيلمگە قاراعاندا كينوعا قاتتىراق سىنمەن قارايدى.

جالپى العاندا قازىرگى دامۋ دياپازونى كەڭ زاماناۋي نارىقتىق قاتىناستار زامانىندا مۋلتفيلمگە دە، فيلمگە دە سىني كوزقاراسپەن قاراعان ابزال. كورەرمەن كەز كەلگەن دۇنيەنى كريتيكالىق ويلاۋ ارقىلى قابىلداۋى قاجەت. كەلىپ تۇسكەن اقپاراتتار لەگىن سارالاپ، ساراپتاۋدان وتكىزۋ كەرەك.

بۇگىنگى پروبلەمانىڭ ءمانى دە سوندا. كورەرمەندەردەگى كريتيكالىق ويلاۋ قابىلەتتىڭ جوقتىعى. انيماسيا، ەففەكتىلەرگە تامسانىپ، مازمۇنىنا دا اسا بوي الدىرماي كورە بەرۋ.

ءمۋلفيلمنىڭ ەڭ العاش شىعۋداعى ماقساتى -  كورەرمەندى بەلگىلى ءبىر ەستەتيكالىق مادەنيەت پەن تاربيەمەن سۋسىنداتۋ بولاتىن. باستى اۋديتوريا –بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر.  كەز كەلگەن جاس ءبۇلدىرشىن ءمۋلتفيلمدى ءسۇيسىنىپ، قىزىعىپ كورەدى، ءتىپتى ماعىناسىن تۇسىنبەسە دە، ادەمى، ەرەكشە بوياۋلار مەن سۋرەتتەر ءۇشىن كورەدى. مۋلتفيلم ءوزىنىڭ باستاپقى باعىتى مەن مىندەتىنەن الىستاپ بارا جاتقان سەكىلدى. سەبەبى زامانۋي مۋلتفيلمەردە تاربيەلىك ءماننىڭ كورىنىسى سيرەپ بارادى. ارينە، بۇل دەگەن ءسوز ماعىناسىز مۋلفيلمدەر بۇرىن سوڭدى بولماعان دەگەن ءسوز ەمەس. ەسكە تۇسىرەر بولساق، وسىدان ون-جيىرما شاقتى جىل بۇرىن «حيت» مۋلت سەريالعا اينالعان قازىردە اۋديتوريا اراسىندا اتاعى كەڭ تارالعان «سيمسوندار»، ودان كەيىنگى شەكتەن تىس ماعىناسىزدىعى مەن مازاحيستتىك كوزقاراستاعى ەكىنشى ورىندا تۇرعان «يۋجنىي پارك» مۋلتسەريالىن اتاپ ايتساق بولادى. بۇل ءتىزىمدى جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. اتالعان مۋلتسەريالداردى ماعىناسىز دەپ اتاۋ دا قيىن، شىعرۋشى-اۆتورلاردىڭ ايتىنشا  مۇندا قوعامداعى پروبلەمالار ساديستتىك پوزيسيادا كورسەتىلگەن. دەسەك تە، سىنشىلار مەن قاراپايىم كورەرمەندەردىڭ كوزقاراستارى بۇل تۋىندىنى تەك مازاق پەن ارسىزدىققا نەگىزدەلگەن ەكەنىن ايتىپ، مۋلت يندۋستريا سالاسىنداعى «ەڭ ناشار» تۋىندىلار ءتىزىمىنىڭ الدىڭعى قاتارىنان ورىن بەرىپ وتىر.

   كەشەگى ءوزىمىز ءسۇيىپ كورەتىن، سونشالىقتى كوزگە ىستىق «توم مەن دجەرري»ء-دى الايىق. ۋيليام حاننا مەن دجوزەف باربەرا نەگىزىن قالاعان بۇل مۋلت تۋىندىسى تالاي بۇلدىرشىندەر، جاسوسپىرىمدەر ءتىپتى ەرەسەكتەردىڭ سۇيىكتىلەرىنە اينالىپ ۇلگەردى. الايدا، مۇقيات زەر سالىپ قارايتىن بولساق،  ۇلكەن ماعىنا، تاربيەنى بۇل مۋلتفيلمنەن تابا قويماسپىز. ماعىناسىز، ەشۋاقىتتا بىتپەيتىن قۋعىن جانە ەش ناتيجەسىز، دامۋسىز نەگىزگە قۇرىلعان ءمۋلتفيلمنىڭ نەنى مورال ەتىپ ۇستانعانى بەلگىسىز.

   جىل سايىن مۋلتفيلمدەر قاتارى ەكى-ۇش ەسە تولىعىپ وتىرادى. وسىدان ءۇش-تورت جىل بۇرىن شىققان مۋلتفيلم سيۋجەتتەرى قازىرگى اۋديتورياعا ءبانالدى، قىزىقسىز بولىپ كورىنگەنىمەن، شىن مانىندە ماعىناسى مەن تاربيەلىك ءمانى باعىتىندا سالىستىرار بولساق، ەداۋىر دارەجەلەرىنىڭ بيىك ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.

ماسەلەن، 2004 جىلعى «پودۆودنايا براتۆا» ءمۋلتفيلمى جاس بالالارعا قاراعانا جاس وسپىرىمەرگە تۇسىنىكتىرەك بولاتىن تۋىندى. دەگەنمەن، بۇل ءمۋلتفيلمنىڭ بەرەرى كوپ. نەگىزگى مورال: دارەجەگە، لاۋازىمعا جەتۋ ءۇشىن بيىككە شىعۋعا، اتاققا، بايلىققا ۇمتىلۋ قاجەت ەمەس. كوپ نارسەگە بىردەن جەتۋدى قالاپ، ومىردەگى ەڭ ماڭىزدى جانە قىمبات نارسەنى جوعالتىپ الۋعا بولادى. وسىعان ۇقساس «نەمو» ءمۋلفيلمى دە تاربيەلىك ءمانى جاعىنان بالالار پسيحولوگياسى مەن ساناسىنا جاقسى جاعىنان اسەر ەتەتىن تۋىندىاردىڭ ءبىرى.  اتالعان ەكى مۋلت تۋىندىلارىندا اكە مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس، اراداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر، اكە ماحابباتى ۇلبىرگەن نازىكتىكپەن كورسەتىلەدى. قازىرگى كەزدەگى جالعىزباستى اكەلەردىڭ ءرولى وسى ەكى مۋلتفيلمدە اشىلا ءبىلدى.

2005 جىلى العاشقى ءبولىمى جارىققا شىققان كوپ سەريالى «ماداگاسكار» ءمۋلتفيلمى دە كورەرمەن كوزايىمىنا اينالىپ ۇلگەردى. اسىرەسە، جاس بۇلدىرشىندەرگە ءتۇرلى تەمپەرامەنتتى جانۋارلار ءومىرىن قىزىقتاۋ وتە ەرەكشە سەزىمگە بولەيدى. بۇل ءمۋلتفيلمنىڭ ءمورالى – ادال دوستىققا شەكارا جوق ەكەنىن ايقىنداپ كورسەتۋ. مەيلى جانۋارلار پاركىندە بولسىن، مەيلى ماداگاسكار ارالىندا بولسىن ادال دوستىقتىقتىڭ شەگى جوق، ەسەپسىز ۇلكەن سىي جانە ونى باعالاي ءبىلۋ ەكىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن سىناق.

وسى سياقتى دۇرىس باعىتتاعى، بالانىڭ ساناسىنا، دامۋىنا ۇلكەن اسەرىن تيگىزەتىن ءبىرسىپىرا  مۋلت تۋىندىلارى بار. البەتتە، ولار دا ءمىنسىز ەمەس. كەمشىلىكتەر، «بىلاي ىستەپ، بىلاي كورسەتكەندە جاقسى بولار ەدى اۋ» دەيتىن نارسەلەر دە كوپ.

كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققان 2009 جىلعى اقش قورجىنىنداعى تاعى ءبىر اسەرلى مۋلت تۋىندى –«ۆۆەرح». جۇبايىنا دەگەن ادال ماحابباتى مەن ارمانىنا سەنگەن مەيىرىمدى جۇرەگى –باستى كەيىپكەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن قولداۋدى كىشكەنە كورەرمەننەن باستاپ ەرەسەك ادامعا دەيىن اۋديتوريا كولەمىنە شەك قويعان جوق.

شىن مانىندە وسى سىندى  مەيىرىمگە تولى، سىيلاستىق پەن كىشىپەيىلدىلىككە ۇيرەتەتىن، ارمانعا ادال بولۋعا، قايتپاس قايسار بولۋعا باعىتتايتىن تۋىندىلار مۋلتفيلم جانرىنىڭ نەگىزگى ماقساتىن ايقىندايدى، مىندەتىن ورىندايدى.

جاقىندا عانا حالىقتىڭ نازارىنا جول تارتقان ەرەسەكتەرگە ارنالعان «راسكولباس» ءمۋلتفيلمى مۋلتفيلم يدۋسترياسىندا جوعارىدا اتالعان ەكى مۋلتسەريال سياقتى جيىركەنىش سەزىمىن تۋدىرىپ، نارازىلىققا بوي الدىرماسا دا، ءبىراز ەلدى شۋلاتىن ۇلگەردى. ءبىر قىزىعى، وسىنداي جانرداعى تۋىندىلاردى قولدايتىن، قىزىعا كورەتىندەر سانى ءبىرشاما. ءمۋلتفيلمنىڭ نەگىزگى يدەياسى –ازىق تۇلىك، تاماق اتاۋلىنى سويلەتىپ، ادامعا قارسى شىعارۋ سياقتى تۇسىنىكسىز ارەكەتتەر جاساي وتىرىپ، ولاردى ادام كەيپىندە كورسەتىپ قانا قويماي، دۇرىس ەمەس وريەنتاسيالى ەتىپ كورسەتۋ. قورىتىندىسىندا مۇنىڭ ءبارى ءجاي عانا «مۋلتفيلم» دەپ بىتىرە سالۋ رەجيسسەر مەن سەناريست دارەجەلەرىنىڭ دەڭگەيىنىڭ سونشالىقتى تومەندىگىن كورسەتەدى.

 جاس بالالار مەن بۇلدىرشىندەر ءتىپتى كەيبىر ەرەسەك ازاماتتاردىڭ سۇيىكتى مۋلتسەريالىنا اينالعان  اميريكاندىق  1999 جىلدىڭ  17 شىلدەسىنەن باستاپ «Nickelodeon» ارناسى شىعارا باستاعان «گۋبكا بوب كۆادراتنىە شتانى» (SpongeBob SquarePants) مۋلت تۋىندىلار ىشىندەگى ەڭ لوگيكاسىزى. كوڭىل قويىپ كورەتىن بولساڭىز بۇل ءمۋلتفيلمنىڭ مۇلدەم لوگيكاعا قيسىنسىز ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن، سپانچ بوب لاقاپ ەسىمدى كەيىپكەر ءوزىنىڭ بەسجۇلدىز (پاتريك)، كرابس مىرزا، سكۆيدۆارد جانە ت.ب ەسىمدى دوستارى، تانىستارىمەن بيكيني بوتوم دەگەن سۋاستى قالاسىندا تۇرادى. ءبىر قىزىعى، تەڭىز استىندا تۇرسا دا،  سۋدا باتۋ، سۋ ىشىندە وت جاندىرۋ سياقتى لوگيكاعا سىيمايتىن ارەكەتتەر جاسالادى. 

مۋلتفيلم - مەيلى ول بۇلدىرشىگە ارنالسىن، بالاعا، جاسوسپىرىمگە ارنالسىن ءتىپتى ەرەسەككە ارنالسا دا ول شۋاق، جىلۋ سىيلاۋى كەرەك. بۇل دەگەن ءسوز ەشبىر قيسىنى جوق ايتەۋىر كۇلكىلى نارسە بولۋى كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. مۋلتفيلم – مەيىرىمگە تولى بولۋى كەرەك. سەبەبى ونىڭ باستى اۋديتورياسى –جاس ءبۇلدىرشىن. ال ءبۇلدىرشىننىڭ ءوز كەزەگىندە ساناسى، ويلاۋ قابىلەتى قالىپتاسپاعان. ول بارلىق ءىس-قيمىلداردى، قوزعالىستاردى ايتىلعان سوزدەردى كورگەنىنە قاراپ قايتالايدى. وسى جاعىنان مۋلتفيلمدەردىڭ بالا پسيحولوگياسىنا، ول تۇرماق جاستار پسيحولوگياسىنا نۇقسان كەلتىرۋ ءقاۋپى بار. زاماناۋي تۋىندىلار جاڭاشا، كوز كورمەگەن، قۇلاق ەستىمەگەن نارسەكورسەتكىلەرى كەلەدى. الايدا كەيدە شەكتەن شىعىپ كەتكەندەرىن دە  بايقاماي قالادى.

نازەركە مۇسا