قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆقا

اشىق حات

قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى!

سىزگە ادۆوكاتتىق قوعامداستىق اتىنان جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز.

ءبىزدى كاسىبي قورعاۋشىلار رەتىندە سوتتاردىڭ ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن ادىلدىك پرينسيپتەرى جانە سوتتىلىق زاڭدىلىعىنىڭ بۇزۋ فاكتىلەرىنىڭ ءجيى كەزدەسۋى الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى.

2017 جىلدىڭ 31 قاڭتارداعى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىڭىزدا ءسىز قۇقىق ۇستەمدىگىنە جانە بارشانىڭ زاڭ الدىندا تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان رەفورمالار، جەكە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە قاتىستى بۇكىل زاڭناما ريەۆيزياسىن جۇرگىزۋدى باسىم باعىت رەتىندە بەلگىلەدىڭىز.

ادۆوكات رەتىندە، ءبىز كەز كەلگەن وڭ وزگەرىستەردى تەجەۋگە تىرىساتىن قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز.

وكىنىشكە وراي، القابيلەر سوتى، تاراپتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى جانە جارىسپالىعى، كىناسىزدىك پرەزۋمپسياسى، سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ زاڭدىلىعىن سوتتىڭ باقىلاۋى ينستيتۋتتارى ەلىمىزدىڭ سوت تورەلىگىندە تيىسىنشە دامي المادى. ولارعا دەگەن سەنىمدى تەك قانا پروسەسس قاتىسۋشىلارى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋشىلار دا جوعالتىپ العان. زاڭدىلىق قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى مەن سوتتار اراسىنداعى بەيرەسمي كەلىسىمدەر جانە فورمالدىلىقپەن الماستىرىلىپ كەلەدى.

ادۆوكاتۋرا تۇراقتى تۇردە ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جوعالتۋ ءقاۋپىنىڭ استىندا. ادۆوكاتتاردىڭ قۇقىقتىق دەموكراتيالىق مەملەكەتتەردە جالپى قابىلدانعان قۇرالدار مەن تاسىلدەر ارقىلى ءوزىنىڭ كاسىبي بورىشىن تولىققاندى ورىنداۋعا مۇمكىندىكتەرى جوق.

البەتتە، ەركىن جانە تاۋەلسىز ادۆوكاتۋراسىز شىنايى سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋعا بولمايدى. ادۆوكاتۋرا ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلەمەنتى بولا تۇرا، سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى، ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە اسا ماڭىزدى بۋىن تەتىگى بولىپ تابىلادى. الايدا، قانداي قورعاۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا بولادى، ەگەردە ءتىپتى ادۆوكاتتار ءتيىستى قىزمەتىنىڭ كەپىلدىكتەرىنەن ايىرىلعان بولسا.

ۇنەمى ءوزىن-وزى  قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن ادام، باسقانىڭ قۇقىعىن قالاي قورعاماق؟ وسىنداي جاعدايلاردا  جاپپاي تۇردە جەكە مەنشىكتىڭ قولسۇعىلماۋشىلىق قۇقىعى بۇزىلادى جانە ەكونوميكالىق ەركىندىكتىڭ شەكاراسى ەداۋىر كىشىرەيەدى.

ءسىزدىڭ «100 ناقتى قادام» جوسپارىڭىزدا جاريالانعان سوت القاسى مەن سوتتىق باقىلاۋدى دامىتۋ تۋرالى يدەيالارىڭىزعا قاراماستان، ءسىزدىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىڭىز قۇقىق قولدانۋ جۇيەسىندە ورىندالمايدى. زاڭناما وسى بولىگىندە تەك دەكوراتيۆتىك وزگەرىستەرگە ۇشىرادى، ولار ونى جاقسارتپاي، ءتىپتى بۇرىن قولدانىستا بولعان قۇقىقتىق نورمامەن سالىستىرعاندا جاعدايدى ناشارلاتا ءتۇستى.

جوعارعى سوت جانە باس پروكۋراتۋرا باسقارماسىنىڭ ايتۋلارىنا قاراماستان، اقتالۋ ۇكىمدەرىنىڭ پايىزى ادەكۆاتتى تۇردە وسپەۋدە،ال قىلمىستىق پروسەسس ءالى ايىپتى سيپاتتا كەلۋدە.

ءسىزدىڭ جولداماڭىزمەن تاعى ءبىر رەت قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ، كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن سانكسيالار ازايتۋ، قوعامدىق قاۋىپتىلىگى تومەن دارەجەلى قۇرامدى ەكونوميكالىق قىلمىستاردى ودان ءارى قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋ ماقسات ەتىپ قويىلدى. ادۆوكاتۋرا جىبەرگەن زاڭنامانى وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەلەنبەيتىنىنە ءسىزدىڭ نازارىڭىزدى اۋدارۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ناتيجەسىندە، بىرنەشە جىلدان كەيىن جاڭا رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىك تۋىندايدى.

ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعى  سوڭعى ادۆوكاتتارعا قىسىم جاساۋ ارەكەتىنە جانە شەكتەۋلەرگە، وسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسىمەن كەپىلدەنگەن ىرگەلى قۇقىقتارى مەن ادام بوستاندىعى، اسىرەسە، بىلىكتى قۇقىقتىق كومەككە دەگەن قۇقىعىنا الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرەدى.

ءبىز مۇنداي ارەكەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جاقىندا جاريالانعان «سوتتاردىڭ قىلمىسقا قاتىستىلىق پەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋشىلىك ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا بار دەپ سانايمىز. وندا ادۆوكاتتار وزدەرىنىڭ قورعالۋشىلارىنا سىبايلاس رەتىندە قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلۋ شارتتارى قاراستىرىلادى.

سونىمەن قاتار، جوعارعى سوت قاۋلىسى سوت پراكتيكاسىنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە، سوتپەن كوپتەپ تالقىلاناتىن جانە قۇقىق قولدانۋ سۇراقتارى تۋىندايتىن جانە سوت تاجىريبەسىسىز ءتۇسىندىرۋ مۇمكىن ەمەس ىستەرگە ارنالادى.

بىزگە، ادۆوكاتتار رەتىندە، ادۆوكاتتاردىڭ قىلمىسكەرلەردى جاسىرعان نەمەسە قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساۋدا سىبايلاستىق تۇرىندەگى قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى از ەكەنى بەلگىلى. كەز كەلگەن جاعدايدا، ىس-ارەكەتتەردىڭ وسى ءتۇرى ءۇشىن ادۆوكاتتاردى جاۋاپقا تارتۋ فاكتىلەرى، مىسالى، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاراعاندا، كوپ ەمەس.

ەگەر دە ادۆوكاتتار قىلمىسكەرلەرگە سىبايلاس بولعانى ءۇشىن جالپى تارتىپپەن جاۋاپقا تارتىلاتىن بولسا، نورماتيۆتىك قاۋلىدا بۇل ەرەجەلەردى قايتا قايتالاۋدىڭ نە قاجەتى بار؟

وسىعان بايلانىستى كەلەسىدەي سۇراق تۋىندايدى، نەلىكتەن نورماتيۆتىك قاۋلىدا كاسىبي قورعاۋشىلارعا كوپ كوڭىل بولىنگەن؟ ونىڭ نەگىزىنە قاي سوت تاجىريبەسىنىڭ ءماسسيۆىن جالپىلاۋ جاتتى؟ مۇمكىن جارامسىز ادۆوكاتتارعا قاتىستى جاساندى قىلمىستىق ىستەردى فابريكاتتاۋ ءۇشىن العىشارت رەتىندە جاسالىندى ما؟

جۋىردا جوعارعى سوت پەن ءىىم بىرىككەن بۇيرىعىمەن ادۆوكاتتاردىڭ سوتتا ۇيالى بايلانىس تەلەفوندارى مەن كومپيۋتەرلەردى قولدانۋىنا تىيىم سالىندى. ءبىزدىڭ قازىرگى ساندىق تەحنولوگيالار عاسىرىندا ادۆوكاتتىق قاۋىمداستىقپەن مۇنداي شەشىم ادۆوكاتتار مەن ولارعا تاپسىرىلعان ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن زاڭسىز جانە، باستىسى،  ءمانسىز شەكتەۋ دەپ باعالانادى. بۇل شەكتەۋ مەملەكەتكە ەشقانداي پايدا اكەلگەن جوق، سوت جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتقان جوق، تيىمدىلىگىنىن ارتتىرعان جوق. ازاماتتىق قوعامنىڭ سوت قۇزىرىنا دەگەن جاعىمسىزدىعىنان باسقا ەشتەڭە بەرمەدى. ايتا كەتەتىن جاعداي، مۇنداي زاڭسىز شەكتەۋلەر قاۋلى رەسمي تۇردە قابىلدانعان ۋاقىتقا دەيىن دە قۇرىلىپ، قىزمەت ەتتى. بۇيرىق اۆتورلارىنىڭ وسى ءتاسىل ارقىلى تەرروريستتىك قاۋىپپەن كۇرەسۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعىنى دەگەنى كەم دەگەندە ويدان شىعارىلعان.

ءسىزدىڭ جولداۋىڭىزدىڭ ءبىرىنشى باسىمدىلىعى ەكونوميكا مەن قوعامدى جىلدام تەحنولوگيالىق مودەرنيزاسيالاۋ. ول ءوز ىشىندە كوممۋنيكاسيالاردى دامىتۋ، جاڭا تەحنولوگيالارعا وڭاي قول جەتكىزۋدى قاراستىرادى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار بۇل سۇراقتى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋلارى كەرەك. ال ادۆوكاتتار بولسا، ءتىپتى وتكەن عاسىرعا ەمەس، 19 عاسىرعا ىعىستىرىلىپ تاستالدى، ويتكەنى سوت پەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارعان  كەزدە، ولاردىڭ قولدارىندا بارلىق قول جەتىمدى تەحنولوگيالاردىڭ ىشىنەن تەك قاعاز بەن قالام عانا قالادى. بۇل ۆەدومستۆوۆالىق تىيىمنىڭ زاڭعا قايشى كەلەتىنى ەشكىمدى تولعاندىرمايدى.

سىزبەن سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ مىندەتى قويىلعان.

وسى ءبىر كۇردەلى ماقساتقا ادۆوكاتتاردىڭ كەپىلدەرىن جانە قۇقىقتارىن شەكتەۋ جولىمەن ەمەس (ياعني، كەمشىلىكتەردى بارلىعىنان كوپ سىناۋشى ادامداردى)، ال كەز كەلگەن زاڭسىز ىس-ارەكەت پەن سوت اكتىلەرى جوققا شىعارىلاتىن جۇيەنى قالىپتاستىرۋ ، شەشىمدەر مەن ۇكىمدەر شىعارار كەزدە زاڭنىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋى ارقىلى جەتۋگە بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.

ءبىز سوت جۇيەسىن ازاماتتارعا قاتىستى ادامگەرشىلىككە جانە ادالدىققا شاقىرىپ كەلدىك جانە ءالى كۇنگە شەيىن شاقىرۋدامىز، ياعني ءوز كەزەگىندە ادۆوكاتتارعا دا قاتىستى سالىنعان  زاڭسىز شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالۋى ءتيىس.

ادۆوكاتۋرا دەڭگەيى پروكۋراتۋرا دەڭگەيىنەن تومەن ەمەس، كەم دەگەندە ءبىر دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس، سول سەبەپتى ءبىز وسى باستامامەن كونستيتۋسيالىق رەفورمالار اياسىندا، كەيبىر ەلدەردە بەكىتىلگەندەي، ادۆوكاتۋرانى كونستيتۋسيادا بەكىتۋ سۇرانىمىمەن كەلدىك. بۇل، ءسىزدىڭ جولداۋىڭىزدا ايتىلعانداي، بارلىعىنىڭ زاڭ الدىنداعى شىنايى تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەدى. سونىمەن قاتار، ءبىز حالىقارالىق قاعيدالارمەن قابىلدانعان، ادىلەتتىلىك پەن ادام قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءبىرقاتار  كونستيتۋسيالىق ۇسىنىستاردى العا تارتتىق.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ 40-بابى بويىنشا پرەزيدەنت حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك، كونستيتۋسيا تاباندىلىعىنىڭ،  ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن ەركىندىگىنىڭ بەلگىسى جانە گارانتى بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ  بارلىق  تارماقتارىنىڭ  بىرىككەن قىزمەت كورسەتۋىن جانە بيلىك ورگاندارىنىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

كورسەتىلگەن كونستيتۋسيالىق ەرەجەلەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا

سىزدەن:

• رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار كوللەگياسىنىڭ پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە جولدانعان  قازاقستان رەسپۋبليكاسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى » زاڭىنىڭ جوباسىنا ۇسىنىستارىن قولداۋدى؛

• مەملەكەتتىك ورگاندارعا ادۆوكاتتاردان تۇسكەن زاڭ شىعارۋ مەن قۇقىق قورعاۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن مىندەتتى تۇردە قاراستىرۋ مەن ەسكەرۋدى تاپسىرۋدى، ادۆوكاتۋرامەن ازاماتتار قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىنا قاتىستى نەگىزگى جوبالار مەن شەشىمدەردى تالقىلاۋدى؛

جوعارعى سوت، باس پروكۋراتۋرا جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى الدىندا ادۆوكاتتار قۇقىقتارىن شەكتەۋدى جويۋ تاپسىرماسىن قويۋ، سونىڭ ىشىندە مىنا جولدارمەن:

• قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتىنىڭ «سوتتاردىڭ قىلمىسقا قاتىستىلىق پەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەم بەرۋشىلىك ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ  5 پۋنكتىن الىپ تاستاۋ،

• ادۆوكاتتار سوت جانە مەملەكەتتىك ورگاندار عيماراتتارىنا كىرۋ كەزىندەگى تەكسەرۋ ەرەجەلەرىن  جانە قورعاۋشىلاردىڭ تەلەفوندارى، نوۋتبۋكتەرى جانە باسقا تەحنيكالىق قۇرالدارى الىپ قويۋ تۋرالى بارلىق ەرەجەلەردى الىپ تاستاۋدى؛- سۇرايمىز.

رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ

پرەزيديۋمى اتىنان

رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ

ءتوراعاسى                                                                                            ا. تۇگەل