قازاقستاننىڭ ازىق-تۇلىك ەكسپورتى قانداي دەڭگەيدە؟ استىقتى ەكسپورتتاۋ بويىنشا 6-شى ورنى الساقتا نەلىكتەن ماكارون ونىمدەرىن ساتىپ الامىز؟ وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا qamshy.kz پورتالى جاۋاپ بەرەدى. 

قازاقستان  ءالى كۇنگە دەيىن حالىقتى ءوز ازىق-تۇلىگىمەن قامتاماسىز ەتە الماي كەلەدى. شەتەلدەن قاراپايىم كوكونىستەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن كوپ قاراجات جۇمسايدى. ءبىز تەك ەتتى عانا ەمەس، ەگىن ەگۋدەن كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبىرى بولساقتا ماكارون ونىمدەرىن كوپتەپ ساتىپ الامىز. بالكىم ماسەلە ءوز ونىمدەرىمىزدىڭ ۇلەسىنىڭ كوپ بولىگى ەكسپورتقا كەتەتىن بولعاننان كەيىن شىعار؟

الايدا قازاقستان ءوزىن قامتاماسىز ەتە الادى دەگەن ونىمدەردىڭ كوپ بولىگى يمپورتتالعان ەكەن. ماسەلەن، قوي ەتى جىل سايىن  $36 ملن. سومماعا الىپ كەلىنەدى. سونىمەن قاتار، جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 16-18 ميلليون توننا بيداي ءوسىرىپ، ونى ەكسپورتتاۋ بويىنشا 6-شى ورىن السا دا، سوڭعى بەس جىلدا ەلىمىز $50 ملن. ماكارون ونىمدەرىن ساتىپ العان. بۇل قاراجاتتىڭ بارلىعى شەتەلدىكتەردىڭ قالتاسىن قامپايتىپ وتىر دەپ جازادى kapital.kz.

ورتاشا ەسەپپەن 3 ميلليارد دوللارعا ونىمدەردى الىپ كەلەدى ەكەن.  2011 جىلى ءبىز 27-28 ملن. تونناعا دەيىن استىق جيناي الدىق. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، ماكارون ونىمدەرىنىڭ يمپورتى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ سونىمەن قاتار، ءبىز استىعىمىزدى قىتايعا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ساتا الماي كەلەمىز. بەلگىلى بولعانداي قازاقستاندىق استىقتىڭ باعاسى امەريكاندىق، كانادالىق جانە اۋستراليالىق استىقتان قىمبات.

قحر سينسزياندىق فيليالىنىڭ عىلىم اكادەمياسىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى وتكەن جىلى قازاقستاننان ەكسپورتتالاتىن استىقتىڭ ناقتى سۇرىپتارعا بولىنبەگەنىن، جۇڭگو تۇتىنۋشىلارىنىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرمەيتىنىن جانە باعاسىنىڭ وتە قىمبات بولۋىنا بايلانىستى ءىرى ساتىپ الۋشىلاردى تابا الماي جاتاتىنىن ايتقان.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدان بەرى قۇرىلىس ينفراقۇرىلىمى سالاسىندا دا ادەمى سوزدەردەن ناقتى ىستەرگە كوشپەدىك. جەتكىلىكىتى دەڭگەيدە تاۋلىك بويى ۇزدىكسىز ونىمدەردى ساقتايتىن ورتالىق اشىلمادى. «بازارداعى مافيانىڭ» كوزىن جويا المادىق. ولار ارزان باعاعا اۋىل تۇرعىندارىنان ونىمدەردى ساتىپ الىپ، وزدەرنىڭ ويىنا كەلگەن باعاعا ساتادى.

ءوز كەزىگەندە قازاقستاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتىن جوعارى باعالاي المايمىز. ەلدەگى اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى سارپاشلىرانىڭ ءبىرى ەۆگەنيي امان ەكسپورتتىڭ نەلىكتەن كەنجەلەپ قالعانىن ءتۇسىندىرىپ بەرى.

«ەگىن تۋرالى ايتساق ءبىز جاقىندا عانا سوۆەتتىك كورسەتكىشتەرگە جەتتىك. ياعني ۆ 10−15%. الايدا قاتتى بيدايدى مىقتى اگراريالار وندىرەدى. سوندىقتان ءبىز گەرمانيا، يتاليا سەكىلدى ەلدەرگە جەتە الماي ءجۇرمىز. كورشى قىتايعا ەكسپورتتاي الاتىنىمىز جاقسى. الايدا قازاقستان جىلىنا 100 توننا عانا استىقتى جەتكىزە الادى. بۇل مۇحيتقا تامىزعان تامشىداي عانا» دەدى ەۆگەنيي امان.

دسۇ كىرگەلى جۇڭگو استىقتى باقىلاۋ ءۇشىن كۆوتا ەنگىزگەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ءقازىر ول جىلىنا 9 ملن. 600 مىڭدى قۇرايدى. وسىعان قاراماستان قحر قازىرگى تاڭدا بەلگىلەنگەن كۆوتاعا جەتپەيدى. 2015 جىلى قىتايعا 3 ملن. توننا استىق جەتكىزگەن. بۇل جالپى كۆوتانىڭ تەك 30،8% عانا. وسىلايشا قىتايلىق نارىق 6 ملن. توننانى قۇرايدى.

ەۆگەنيي اماننىڭ ايتۋىنشا ءبىز افريكاعا ءداندى-داقىل ونىمدەرىن ەكسپورتتايمىز. بۇرىن رەسەيگە دە جەتكىزەتىنبىز. الايدا ءقازىر كورشى ەل بۇل سالادا ءبىزدىڭ باستى باسەكەلەسىمىزگە اينالدى.

ال ەتكە كەلسەك، قازاقستان شەتەلدىك ساتىپ الۋشىلارعا تەك ساپالى مۇزداتىلعان ەتتەرىمەن عانا ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتا الادى.

«ەت نارىعى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز شىڭىنا جەتپەدى. 60 مىڭ توننا دەگەن ناقتى ساندار ايتىلدى. بۇل ماتەماتيكالىق ەسەپ ەدى. ءبىز سول كورسەتكىشكە جەتۋىمىز كەرەك ەدى. الايدا ءىس جۇزىندە بارلىعى ءبىز ويلاعانداي بولماي شىقتى. مال يدەنتيفيكاسيانى جۇرگىزگەندە ميلليون باس جوق ەكەنىن بىلدىك» دەيدى ەۆگەنيي امان.

اۋدارعان: اسەم المۇحانبەت