الاشتىڭ ءسوزى جۇلدەگە جەتكىزدى

    Nurgali Nurtay
    الاشتىڭ ءسوزى جۇلدەگە جەتكىزدى

    ءساۋىردىڭ 22ء-شى جۇلدىزىندا استانادا قالالىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنىڭ بايقاۋى» ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋدى، ءتىل مادەنيەتىن كوتەرۋدى، كوركەم ادەبيەتتى ناسيحاتتاۋدى، تالانتتى جاستاردى تابۋدى ماقسات ەتكەن بايقاۋعا 17-29 جاس ارالىعىندا ۇمىتكەرلەر قاتىستى.

    بايقاۋ جايىندا كەزدەيسوق ەستىپ، وعان كوركەم شىعارمانى وقۋ مانەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن گۇلسەزىم الىشەر ەسىمدى شاكىرتىمىزدى قوسۋدى ويلادىق. باعىڭدى سىناپ كورەسىڭ بە دەگەنىمىزدە، بايقاۋعا ەكى-اق كۇن قالعانىنا قاراماستان گۇلسەزىم كەلىستى. وسىلايشا، ەلۋدەن استام ۇمىتكەر تىركەلگەن ءسوز سايىسىنىڭ اقتىق سىنىنا 13 تالاپكەر ىرىكتەلىپ، سونىڭ اراسىندا ۋنيۆەرسيتەت اتىنان بارعان گۇلسەزىمنىڭ دە وتكەنىنە قۋاندىق.

    پوەزيالىق شىعارما رەتىندە بۇرىن جاتتاعان اقىن ءابدىلدا تاجىبايەۆتىڭ تانىمال تۋىندىسىنداعى مانشۇك باتىردىڭ مونولوگىن وقۋعا توقتادىق. ال پروزا دەگەندە، الاشتىڭ 100 جىلدىعىندا الاش قالامگەرىنىڭ ءسوزىن ساحنالاۋدى ۇيعاردىق. شاكىرتىمىزگە ماعجانىڭ «ساعىندىم» ولەڭىمەن ءبىر جىلدا، ءبىر قالادا، ءبىر تاريحي جاعدايدا جازىلعان، ايگىلى جىرمەن ۇندەسەتىن قالامگەر قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ «تۇتقىننىڭ ويى» اڭگىمەسىن وقۋدى ۇسىندىق.

    كەزەگى كەلىپ ساحناعا شاكىرتىمىز شىققاندا بايگەگە جۇيرىگىن قوسقان اتبەگىنىڭ كۇيىن كەشكەندەي بولعانىمىزدى جاسىرا المايمىز. «جازىقسىز جارالاندىم، تۇتقىن بولدىم. ءىشى – قاندى مۇز، سىرتى – جىلى كولگىر، حايۋان مىنەزدى، ادام پەرنەلى جاۋ الداپ تۇزاققا ءتۇسىردى. قانداي تۇز اششى بەينەتپەن تاپقان مۇلكىمدى الدى. ەن جايلاپ، ەركىن وسكەن مەكەنىمدى الدى. بارىنەن دە قىمبات، التىن باستى قورلاپ تۇتقىنعا الدى. ادام دەگەن اتىمدى جوعالتتى»،- دەگەن ليريكالىق كەيىپكەر ءسوزى – زۇلمات زامان شىندىعى، الاش بوزداقتارىنىڭ وكسىگى، قاسيەتتى تاعدىرلار قاسىرەتى ەدى.

    «بۇل كۇندە ەت، دەنەم اۋىرسا دا، شىرىسە دە، وت رۋحىم ساۋ، ءبۇتىن. باقىتتى كەلەشەكتەن ءۇمىت ءجىبىن كەسپەيمىن. سول قاناتتى ءۇمىت ارقاسىندا ولمەي ءتىرى جاتىرمىن. ەرتە، كەش پە بوستاندىق دۇنيەسىنە شىعاتىنىما سەنەمىن. وتكەن داۋرەن ورالىپ، كوشكەن باقتىڭ قايىرىلۋ ويىنا سەنەمىن. كەڭ ساراي، اق وردا، بوستاندىق، جۇماق تورىنەن ورىن الۋعا سەنەمىن»،- دەپ اياقتادى ءسوزىن گۇلسەزىم. ءبىر عاسىر بۇرىن جازىلعان اۋليە ءسوزدىڭ شىندىعىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر ءقازىر. كەڭ سارايلى، اق وردالى استانا تورىندە قازاق بالاسى ەركىن تىنىستايدى. «حالىق جاۋىنىڭ» ءسوزى دەپ تىيىم سالىنعان كوركەم شىعارما تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ازاماتىن تەبىرەنتتى. ق.قۋانىشبايەۆ اتىنداعى قاسيەتتى شاڭىراققا جينالعان كورەرمەننىڭ قول سوعۋى ۇزاققا سوزىلدى. كوزىنە جاس ۇيىرىلگەن جاستار دا بولدى. ءبىز دە ىشتەن تىنىپ، شاتتىق پەن شۇكىرلىك ارالاسقان سەزىمدى جاسىرا الماي تۇردىق.

    حالىق اقىنى قونىسباي ءابىل ءتوراعالىق ەتكەن بايقاۋدا الاش داۋىرىنەن ءبىر عانا شىعارما وقىلدى. ەركىندىك اڭساعان وتتى ءسوز تاۋەلسىز قازاق ەلى ازاماتىنىڭ جۇرەگىنە ۇيالادى. الاش ءسوزى ۇكىلەپ بايگەگە قوسقان شاكىرتىمىزدى جۇلدەگە جەتكىزدى. الاش ارۋاعى جاس قىزدى جەبەدى.

     

    قايىربەك كەمەڭگەر،

    ل.ن.گۋميليەۆ اتىنداعى ەۇۋ

    قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوسەنتى

    قاتىستى ماقالالار