ۆاسيليي ءنيدى بوستاندىققا شىعارعان بيلىككە حالىقتىڭ وكپەسى قارا قازانداي

    Gulim Zhaqan
    ۆاسيليي ءنيدى بوستاندىققا شىعارعان بيلىككە حالىقتىڭ وكپەسى قارا قازانداي

    2016 جىلى كۇزدىڭ باسىندا وتە قوماقتى پارامەن بىلدەي باسشى ۇستالعان ەدى. ول ميلليون تەڭگە ەمەس، ميلليون دوللار پارا العان. قورعاس حالىقارالىق شەكارالاس ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى بولعان ۆاسيليي ءنيدىڭ ەسىمى سول كەزدە ب ا ق بەتتەرىن جاۋلاعان، اراعا جارتى جىل سالىپ ەسىمى قايتا اتالا باستادى. ءبىراق، بۇل جولى قىلمىسكەر رەتىندە ەمەس، كۇناسىنەن ارىلىپ، ارى اقتالعان ازامات رەتىندە.

    سول كەزدەگى اقپاراتقا كوز جۇگىرتسەك، قورعاس ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاي عانا ەمەس، بوپسالاۋ ارقىلى وزىنە باعىنىشتى ينۆەستورلارمەن جۇمىس ءبولمىنىڭ جەتەكشىسى ماحاببات سايدۋللايەۆا ارقىلى «حورگوس تيۋلپان» ءجشس-نىڭ وكىلىنەن تەندەر ناتيجەسىن وڭ شەشىپ بەرۋ ءۇشىن ءبىر ميلليون دوللار پارا العان. پارا «حورگوس تيۋلپان» حالىقارالىق ورتالىق اۋماعىندا 5-ساناتتى ءقوناقۇي كەشەنىن سالۋ كونكۋرسىندا جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن بەرىلگەن. ءسويتىپ، ني مىرزا قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 4-تارماعىندا كورسەتىلگەندەي «اسا ءىرى كولەمدە پارا الۋ» بويىنشا كۇدىككە ءىلىنىپ، ون جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ەدى.

    ءيا، تالاي جىلدان بەرى جەمقورلىقپەن كۇرەسىپ كەلە جاتقان مەملەكەت ءۇشىن پارا العان ءار ازامات «ءقاۋىپتى ادام» بولىپ سانالدى. ءتىپتى، كەي مەملەكەتتەر پارا العان ادامدى ويلانباستان ءولىم جازاسىنا كەسەدى. سەبەبى، پارا الۋ – قوعام ءۇشىن نۇقسان تيگىزەتىن ارەكەتتەردىڭ ءبىرى. سونداي قوماقتى سومادا پارا العان ازامات جارتى جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا بوساپ شىعا كەلدى. بۇل جونىندە 24 ساۋىردە الماتى قالاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى باقىتجان قارمانوۆ ايتتى. ونىڭ ۇستىنە، ينۆەستورلارمەن جۇمىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى ماحاببات سايدۋللايەۆانىڭ دا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلدى.

    سوڭعى ءبىر ايدا ەلىمىزدە حالىقتىڭ كوڭىلىنە جاعارلىق قانشاما وزگەرىستەر، زاڭنامالار، ۇسىنىستار بوي كوتەردى. حالىق قاتتى قۋانىپ كەتكەن بولۋ كەرەك، كوڭىلىن سەلدەي باسقان مىنا جاڭالىق قوعامدى دۇرلىكتىرىپ جىبەردى.

    سوتتاعىلار رەسمي ساۋالعا بەرگەن جاۋاپتارىندا بىلاي دەپ اقتالعان: «پروكۋروردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا جانە سوتتالۋشىلاردىڭ وسىعان دەيىن سوتتى بولماۋىنا، جۇمىس ورنى مەن تۇرعىلىقتى جەرىنەن جاعىمدى پىكىرلەر بولعاندىقتان جانە سوتتالۋشى سايدۋللايەۆا ماحابباتتىڭ اسىراپ العان كىشكەنتاي بالاسىنا بايلانىستى سوت ق ر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 65-بابىنىڭ 1-بولىگى نەگىزىندە جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتتى».

    مۇنداي كۇتپەگەن شەشىم ەلىمىزدى ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى. حالىقتىڭ قارسى پىكىرى قارشا جاۋدى. ەندىگى كىمگە سەنەرىن بىلمەي دال.

    ءبىر قىزىعى، دەپۋتاتار اراسىندا وسى شەشىمدى قولداپ، دۇرىسقا ساناعاندار تابىلىپ جاتتى. ماسەلەن، ق ر پارلامنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ۆلاديسلاۆ كوساريەۆ ۆاسيليي ءنيدىڭ  قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلۋىن دۇرىس دەپ سانايدى ەكەن.

    دەپۋتاتتىڭ سوزىنە قاراعاندا، قازىرگى ۋاقىتتا اقشانى قايتارسا، بوساتۋعا بولادى دەگەن قۇقىق بار. «اقشانى قايتارسىن دا، كەتە بەرسىن» دەيدى كوساريەۆ. ويلاپ قاراساق، پارانى الاتىن دا، بەرەتىن دە – باسشىلار، كومپانيا پرەزيدەنتتەرى سىندى اقشادان تارىقپاي جۇرگەن ازاماتتار ەمەس پە؟ پارا الىپ، ونى قايتارىپ بەرگەن جاعدايدا جازادان قۇتىلاتىنداي بولسا، وندا جەمقورلىق جويىلا ما ەلىمىزدە؟ العان پارانى قايتارۋعا باي-شونجارلاردىڭ قاۋقارى جەتەرى انىق. سودان كەيىن تاعى دا پارا الماسىنا كىم كەپىل؟

    بيلىكتىڭ بۇل شەشىمىنە حالىقتىڭ وكپەسى قارا قازانداي. زاڭعا سەنگەن قاراپايىم جۇرت ەندىگى سەنىمىنەن ايىرىلعانداي. قانداي ماسەلە بولماسىن ادىلەتتى جولمەن شەشۋى ءتيىس سوتتىڭ ىستەگەنى مىناۋ بولسا، ءارى قارايعىسىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى اۋىر.

    حالىقتىڭ اتىنان سويلەۋ كەرەك دەپۋتاتتىڭ مىنا پىكىرى قالىڭ جۇرتتىڭ ىزاسىن كەلتىردى. «قازاقتىڭ نامىسى قاشان ويانادى؟» دەپ جان ايقايىن جەتكىزىپ ۇلگەرۋدە.

     «ادىلەتسىزدىكتىڭ تۋى جەلبىرەپ تۇر» دەيدى ەندى ءبىر وقىرمان. «ۇساق تۇيەك قىلمىسپەن ۇستالعاندار 7-8 جىل ارقالاپ كەتەدى، ال ميلليونداپ جەگەندەر وڭاي قۇتىلا سالادى. وسىدان كەيىن حالىقتان قانداي بپىكىر كۇتەسىزدەر، قۇرمەتتى جوعارعى جاعتاعى شەنەۋنىكتەر؟ نە بولىپ جاتىر ءبىزدىڭ ەلدە؟» دەپ باستالعان پىكىرلەر سارىنى ءالى دە جالعاسىن تاۋىپ جاتىر.

    ءتىپتى، كەي ازاماتتاردىڭ اقشا تاۋىپ، ەڭبەك ەتۋگە قاۋقارى قالمادى. ەرلان وسپان اتتى فەيسبۋك قولدانۋشىسى ءوز پاراقشاسىندا ءنيدىڭ بوساتىلۋىن سۇمدىققا بالاپ، ەندىگى جۇمىسقا نيەتى جوق ەكەنىن جەتكىزىپ قالدى: «سوڭعى كەزدەرى بەلسەندى بوپ كەتكەن پروكۋراتۋراعا اقپاراتتىق نەمەسە كورپوروتيۆتىك سوققى ما؟ جەكە ءوزىم ءۇشىن 1 ميلليون دوللاردا تۇرعان ەشتەڭە جوق. بىرەۋلەردىڭ قىزىنىڭ ۇزاتۋ تويىنا نەمەسە دۋبايدىڭ مۇنارالارىنان شاشىپ جۇرگەن اقشاسى. ال سيمۆوليكالىق ءمانى سۇمدىق. ديسكرەديتاسيا؟ ۇقسايدى... مەسسەدج؟ «ۇلەستىگرەلەردىڭ» ارەكەتى؟ ءمۇمىن جاي قالجىڭ... ءبىراق راسى كەرەك – جۇمىسقا ەندى زاۋقىم جوق»، دەپ اياقتادى ويىن وقىرمان. بۇل باسى عانا. بيلىكتەن كۇدەر ۇزگەن حالىقتىڭ قاراسى ءالى دە جەتەدى.

    ءوز پارقشاسىندا باعلان الشابەكوۆ ەسىمدى فەيسبۋك قولدانۋشىسى ويىن مىسقىلمەن جەتكىزدى: «قازاق جەرىن قورلاعان ەمەس، قورعاعاندار سوتتالادى». قورعاس شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ۆاسيليي ني ىشىنەن: «قازاقتىڭ سوتى «ءادىل» ەكەن»، - دەپ ۇيىندە شالقايىپ جاتقان شىعار» دەيدى كۇيىنگەن وقىرمان.

    البەتتە، ءسوزىنىڭ استارىندا سوت شەشىمىنىڭ قانشالىقتى ادىلەتسىزدىككە بارىپ تۇرعانىنىڭ ناق ايعاعىن كورە الامىز. باعانى حالىق بەرەدى.

    ال رۋسلان تۇسىپبەكوۆ ەسىمدى وقىرمان، زاڭگەر پاراقشاسىندا 24 ءساۋىردى «ءولىم كۇنى» دەپ اتادى. «بۇگىنگى كۇن قازاقستاندا ءادىل سوتى قۇدايى – فەميدا ولگەن كۇن. ونىمەن بىرگە زاڭعا دەگەن سەنىم، قانداي قىلمىس بولسا دا، اقىر ءتۇبى جازاسىن تارتادى دەگەن سەنىم دە ولگەن كۇن. مەملەكەتكە ادىلدىك كەپىلى دەگەن سەنىم ءولدى. ۆاسيليي ني اتتى قازاقستان ازاماتى، مەيلى قانداي قىزمەتتە بولسىن، مەيلى تۋىستارى كىم بولسىن – ول ونشا ماڭىزدى ەمەس، 1 ميلليون دوللار پارا العانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلدى. سونداي-اق، ونى بىرەۋ ارانداتقانى دا، ساياسي تارتىستىڭ قۇربانى بولعانى دا ماڭىزدى ەمەس، ويتكەنى پارا العانى قۇجاتتارمەن ناقتى دالەلدەنگەن» دەپ بۇگىنگى ۋاقىتقا دەيىن ۇساق پارامەن ۇستالىپ، 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ازاماتتى ەسىنە ءتۇسىردى. ءارى قاراي ويىن بىلاي قورىتىندىلادى: «ەگەر بۇل شەشىم زاڭمەن قارالعان مەرزىمدە قايتا قارالماسا، وندا قازاقستاندا قۇقىقتىق مەملەكەت جويىلدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ق ر ازاماتى جانە زاڭگەر رەتىندە نيگە قاتىستى ۇكىمدى قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەمىن!».

    «اتامەكەن» ق ر ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات ابەنوۆ تە ءۇنسىز قالمادى. ادىلەتسىزدىكتى سىناعان ابەنوۆ ميلليون دوللار پارامەن ۇستالىپ، جاقسى مىنەزدەمەسى ءۇشىن ۆاسيليي ءنيدى بوساتقان سوت شەشىمىن تۇسىنبەي دال. «ەندى ول مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس اتقارا الادى، قازاقستاننىڭ سوتتالماعان ارى تازا ازاماتى بولىپ شىعا كەلدى» دەپ اشۋلانعان مۇرات ابەنوۆ $900 پارا الىپ 3 جىلعا تۇرمەگە توعىتىلعان، بۇگىندە ءقاۋىپتى قىلمىسكەر سانالعان مەكتەپ ديرەكتورى اقتوبەلىك 34 جاستاعى ايدارحان ازىمبايەۆتى مىسالعا كەلتىردى: «ونىڭ جاسى نەبارى 34-تە. كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار. زەينەتكەر اتا-اناسىمەن بىرگە تۇرادى، الايدا 3 جىلعا سوتتالىپ، دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنىپ، ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا جۇمىس ىستەي المايتىن بولدى. ال ميلليون دوللارمەن ۇستالعان قورعاس باسشىسى سوت شەشىمىمەن بوستاندىققا شىقتى. ەشنارسەسى تاركىلەنبەدى، مەملەكەتتىك قىزمەتكە قايتا بارۋىنا بولادى».

    ال تۆيتتەردەگى پاراقشاسىندا ابەنوۆ بۇل كۇندى تاريحتا قالاتىن شەشىم شىعارىلعان كۇن دەپ باعالادى. «1 ميلليون پارا العان ۆاسيليي ءنيدىڭ كۇناسى كەشىرىلدى. پارا العىشتار تويلاپ جاتقان شىعار».

    فەيسبۋك قولدانۋشىسى سامات نۇرتازانىڭ وسىعان بايلانىستى پىكىرى تومەندەگىدەي:

     «1 ميلليون دوللار پارا العان ۆاسيليي ني بوستاندىققا شىقتى. جەمقورلىق دەگەن ايىپپەن قامالعان قاجىمۇرات ۇسەنوۆ تە تۇرمەدەن بوسادى. نە دەيمىز؟ جەمىستى بولسىن، باقىتتى ادامدار! ەندى بوساماعان تالعات ەرمەگيايەۆ عانا قالعان شىعار. ايتەۋىر شىعارعان سوڭ بارلىعىن ششىعارمادىڭدار ما؟».

    بۇل جاريالاعانىمىز قاراپايىم حالىق تاراپىنان تۋىنداعان پىكىردىڭ ءبىر بولىگى عانا. ءالى دە جالعاسىن تابارى انىق. ادىلەتتىلىكتى تالاپ ەتىپ، ءوز ويىمەن بولىسكەن قالىڭ جۇرتتىڭ جانايقايى بيلىكتىڭ قۇلاعىنا جەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز. 

    قامشىگەر: گۇلىم جاقان

    قاتىستى ماقالالار

    ءبارىمىز قازاقپىز عوي!

    ءبارىمىز قازاقپىز عوي!

    12:57، 06 ناۋرىز 2025