ءبىر قولىمەن الەمدى، ءبىر قولىمەن بەسىكتى تەربەتكەن قازاق ايەلدەرىنىڭ زەينەتاقىعا بايلانىستى ماسەلەسى ءالى كۇنگە دەيىن داۋ تۋدىرۋدا. 2018 جىلدان باستاپ ايەلدەر 58 جاسىندا عانا زەينەتكە شىعا الادى جانە دە بۇل جاس ءبىر ورىندا تۇراقتاپ قالمايدى. 2027 جىلعا دەيىن جاس كولەمى  63-كە كەزەڭ-كەزەڭدەپ جوعارىلايدى ەكەن. سوندا قوعام بارلىق كۇش-جىگەرىنەن ايرىلعان، ۇيدە نەمەرەلەرىمەن ويناپ، ولارعا تاربيە بەرۋى ءتيىس ايەلدەردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە سونشالىقتى تاۋەلدى مە؟ بۇل جۇمساق ورىندىقتا جاي عانا قول قويىپ وتىراتىن «باستىق» ايەلدەر ءۇشىن قۋانتارلىق جاڭالىق، ارينە. ولار اي سايىن تۇراقتى جالاقىسىن ەش قينالماي-اق الىپ وتىرادى. ال كۇنىگە تاپقان اقشاسىمەن قاي جىرتىعىن جامايتىنىن بىلمەي قينالىپ، ءتىپتى،  ءتۇنىن تاعى ءبىر جۇمىسقا ارنايتىن انالارىمىزدىڭ جاعدايىن نەگە ويلامايمىز؟ قانشا دەگەنمەن قازاقتىڭ بارلىق ايەلدەرى جۇمساق ورىندىقتا وتىرعان جوق قوي. بۇرىنعى قازاق ايەلى  وشاق باسىندا وتىرىپ، بالا تاربيەسىمەن عانا اينالىسقاندىقتان تاربيەلى قىز بەن نامىستى جىگىت كوپ بولعان. جاقسى، جاڭا عاسىر دەدىك، قىزدار دا ءبىلىم الىپ، ەرلەرمەن بىردەي جۇمىس ىستەۋگە قۇقىعى بار. ءبىراق ۇيدە بالا تاربيەسىمەن اينالىساتىن انالارىمىزدىڭ قاتارى ازايعانىمەن قويماي، ۇيدەگى بەرەكەگە سەبەپشى بولاتىن اجەلەرىمىزدىڭ دە جۇمىسپەن قولى بوساماي جۇرەتىندىگى قازاق وتباسى ءۇشىن ءقاۋىپتى جاعداي. وسىعان بايلانىستى ، الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنان سۇحبات جۇرگىزگەن بولاتىنبىز. كوپتەگەن ادامدار بۇل شەشىمگە قارسى پىكىر ءبىلدىردى.

«مەنىڭ جاسىم 66-دا،ماماندىعىم  گينەكولوگ،  ءبىراق ءالى دە جۇمىس جاساپ ءجۇرمىن. ءوز اتىمنان ايتارىم، ايەلدەردىڭ فيزيولوگيالىق جاسى، جۇمىس ىستەۋ قابىلەتى  58ء-دىڭ وزىنە ازەر جەتەدى. سەبەبى، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ايەلدەردىڭ، اسىرەسە بالا كوتەرەتىن ايەلدەردىڭ دەنساۋلىق كوەفيسەنتى وتە تومەن. قازىرگى كەزدە جاس ايەلدەردىڭ ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنان كەم دەگەندە ءبىر اۋرۋ تابىلادى. سوندا 63-كە دەيىن جۇمىس جاسايتىن ايەلدەر قالاي ءومىر ءسۇرۋى ءتيىس؟  ەشقانداي الەۋمەتتىك قارجىلاندىرۋ جاسالىپ جاتقان جوق، جاسالسا دا وتە تومەن. ءبىزدىڭ الىپ جاتقان بايلىعىمىز بار، اناۋ بار، مىناۋ بار دەپ بوسەمىز كەلىپ، ءبىراق سول بايلىقتىڭ قايدا كەتىپ جاتقانىن بىلمەيمىز. قازىرگى كەزدىڭ وزىندە جاس انالاردىڭ ءولىمى وتە كوپ. دەپۋتاتتاردىڭ ايلىق جالاقىلارىن كوبەيتكەنشە، زەينەتاقى رەتىندە انالارعا بەرۋى كەرەك. ەكونوميكاسى جاعىنان ناشار دەگەن موڭعوليانىڭ وزىندە ءبىراز قىزمەت تەگىن كورسەتىلەدى. ەر ادامداردىڭ ءوزى 63 جاستا زەينەتكە شىقسا، ايەلدەردىڭ زەينەت جاسى ولاردان الدەقايدا تومەن بولۋى ءتيىس. ايەلدەر دەگەنىمىز ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. ءقازىر جاستاردا جوق دەنساۋلىق 50-دەن اسقان كەزدە ودان سايىن اسقىنباسا، جاقسارمايدى، ءتىپتى 2-3 ەسە تومەندەيدى. بۇل زەينەتكەرلىك  جاسقا بىرەۋ جەتەدى، بىرەۋ جەتپەيدى. سوندىقتان بولاشاقتى ويلاۋ كەرەك»، - دەپ سۇحبات بەردى بيبىگۇل ءسادۋ قىزى. ءبىز تەك ايەلدەردىڭ عانا پىكىرىن ءبىرجاقتى قاراستىرماي، ەر ادامداردان دا سۇحبات العان بولاتىنبىز.

 «ايەلدەردىڭ جۇمىسى ونسىز دا اۋىر. وكىمەتتىڭ جۇمىسىن ىستەيدى، ءۇيدىڭ جۇمىسى بار، بالا-شاعاسى ونىڭ تاماعى، كىر-قوڭى بار. ەندى ونى ىستەپ وتىرعاندار اناۋ پارلامەنتتەگىلەر  عوي. ولاردىڭ جانى تىنىش، قازان-تاباق جۋمايدى، ۇيىندە ءۇي كۇتۋشىسى بار. نە قيىندىق كورەدى ولار؟  جۇمىستارىنا بارادى، 8 ساعات وتىرادى دا، ۇيگە بارىپ دەمالىپ، كەلەسى كۇنى تاعى جۇمىسقا بارا سالادى. ول جىلى ورىننان كەتۋگە تاعى بولمايدى. ءبىر دەپۋتات ايەل  ەسىمىن  ۇمىتىپ تۇرمىن،  مەنىڭ انام 70-كە دەيىن جۇمىس جاسادى دەپ ايتقان ەكەن. ارينە، سونداي راحات جۇمىستان كەيىن مەن دە 80-گە دەيىن جۇمىس ىستەي الام. بارلىق ايەلدەردىڭ جانى تىنىش بولىپ، ۇيىندە ءبىر-بىر ءۇي كۇتۋشىسى بولسا 80-گە دەيىن جۇمىس ىستەي الار ەدى. بيلىكتەگى ايەلدەر ءوز جاعدايلارىنا قاراپ پىكىر ءبىلدىرىپ وتىر، ال ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەردىڭ، اۋىلداعىلاردىڭ جاعدايىن كىم ويلايدى؟ ازاننان كەشكە دەيىن شاڭنىڭ ورتاسىندا قارا جۇمىسپەن اينالىساتىن دا ايەلدەر بار. كۇننىڭ ىستىعىندا ، جاڭبىر مەن قاردا دا ءولىپ-تالىپ جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ زەينەتكەرلىك جاسىن كەرىسىنشە ازايتۋ قاجەت. ءقازىر 58-گە كەلگەندەر بۇل ماسەلەمەن باس قاتىرمايدى. سەبەبى ولار زەينەتكە شىعىپ كەتتى. ال 1 جىلدان كەيىن باسقا ايەلدەر ارتىق جۇمىس جاساي باستايدى. ونىڭ ءوزى ولار ءۇشىن وتە زيان. ايەلدەردىڭ بالا-شاعاسى بار، نەمەرەلەرى بار ونى باعۋ كەرەك، قاداعالاۋ قاجەت. ولاردىڭ كەلىنى مەن بالاسى دا جۇمىستا بولادى. نەمەرەلەرى بالا-باقشاعا نەمەسە مەكتەپكە بارادى، ولاردى اپارىپ-اكەتۋ كەرەك. سوندا بالالارعا كىم قارايدى، كىم تاربيەلەيدى؟  وسىنىڭ ءبارىن ويلانىپ بارىپ، شەشىم قابىلداۋ كەرەك ەدى.   جوعارىدا وتىرىپ الىپ انانى ىستەۋ كەرەك، مىنانى ىستەۋ كەرەك دەپ ايتۋ وڭاي. بيلىكتەگىلەردىڭ ءبىرى تاس جولداعى ايەلدەردىڭ قارا جۇمىسىن 1 اي جاساپ كورسىن. كورەرمىن سوندا ولاردىڭ قالاي سايرايتىنىن. مەن تەمىر جولدا جۇمىس جاساعانمىن. بۇرىنىراقتا ەرلەر 60 جاستان باستاپ زەينەتكە شىعاتىن. سول كەزدە مەنىڭ قاسىمدا جۇمىس جاسايتىندار 60-قا بۇگىن جەتسەك، ەرتەڭ بۇل جۇمىستى تاستايمىز دەيتىن. بۇل جۇمىس ءتىپتى ەرلەرگە اۋىر بولدى.  ال ءقازىر تەمىر جولدا ايەلدەر دە قىزمەت ەتەدى. ولاردىڭ جاسىندا تەمىر جولدا جۇمىس ىستەۋ  مۇلدەم قيىن»،-دەيدى  65 جاستاعى زەينەتكەر اۋەزحان بازاربايەۆ.

مىنە، زەينەتكەرلىك جاسقا بايلانىستى تۇرعانداردىڭ پىكىرى وسىنداي بولدى. شىنىمەن دە ءبىز دەپۋتاتتارىمىزدىڭ جالاقىسىن كوتەرە الامىز دا، كۇنى-تۇنى قارا جۇمىسپەن اينالىساتىن ايەلدەرىمىزدىڭ زەينەتاقىسىن بەرۋگە قينالامىز با؟  قازاقتىڭ ايەلدەرى بۇرىنعى كەزدە دە ەرلەرمەن بىرگە قارا جۇمىس جاساعان. ول كەزدە جاعداي اۋىر بولىپ، بالا-شاعانىڭ قامىن ويلاپ، انالارىمىز ءوز دەنساۋلىقتارىن ويلاماي جۇمىس ىستەيتىن. قازىرگى جاعدايىمىز  ول كەزدەن الدەقايدا جاقسى ەمەس پە؟!  تاۋەلسىز مەملەكەت بولعان كەزدە انالارىمىزدى كوككە كوتەرۋدىڭ ورنىنا، قارا جۇمىسقا جەگىپ قويىپ وتىرمىز. قازاقتىڭ قاراپايىم ايەلدەرى بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورۋ ءۇشىن سونشالىقتى  قينالامىز دەپ ويلاماعان دا شىعار.

اۆتورى: اسەل وتەشوۆا