حالىقارالىق ايەلدەر جانە انالار مەرەكەسى – 8 ناۋرىز ۇلكەن مەرەكە رەتىندە تويلاناتىنى بارىمىزگە ءمالىم. ءوز ەرى ءۇشىن تۋىپ-وسكەن جەرىن، ەركەلەپ وسىرگەن اتا-اناسىن تاستاپ، وزگە شاڭىراقىڭ ءتۇتىنىن تۇتەيمىن دەگەن قىزدارىمىزعا، بالانى 9 اي قۇرساعىندا كوتەرىپ، ءومىر بويى جۇرەگىندە ساقتايتىن انالارىمىزعا، بار ءومىرىن وتباسىنا ارنايتىن ايەلدەر قاۋىمىنا ارناپ ءبىر كۇندى عانا ەمەس، ءار كۇندى مەرەكە ەتۋ ارتىق بولمايدى. سول سەكىلدى، اكەلەرىمىز بەن ەر ازاماتتارىمىزدىڭ مەرەكەسى دە ەلەنبەي قالسا، دۇرىس ەمەس، ارينە. سوعان وراي 2012 جىلى ەلىمىزدىڭ كۇنتىزبەسىندە «قىزىل كۇن» پايدا بولعان ەدى. سول ۋاقىتقا دەيىن اتى اتالعانىمەن، ەلەنبەگەن 7 مامىر، ياعني وتان قورعاۋشىلار كۇنى 2012 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك مەرەكە رەتىندە اتالىپ ءجۇر. 7 مامىر قاتارداعى داتا رەتىندە ەلەۋسىز قالماي مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولدى.

ال، اتالمىش مەرەكەنى كەي جىگىتتەرىمىز تەك اسكەرگە بارىپ كەلگەن نەمەسە اسكەري بازادان حابارى بار جىگىتتەردىڭ مەرەكەسى دەپ، سولارعا سىلتەي سالادى. سوندا بۇل قوعامدا سىزدەر كىمسىزدەر؟ ءيا، بالكىم قوعام ءۇشىن ماڭىزدى ءىس اتقارىپ جاتقان شىعارسىزدار، ءبىراق وتان قورعاۋشىلار كۇنى مەنىڭ مەرەكەم ەمەس دەپ ات تونىن الا قاشقان مىنەزدەرىڭىز ناعىز ازاماتقا ءتان قىلىق ەمەس.

سوندا وتان قورعاۋشىلار دەگەنىمىز كىمدەر دەيسىزدەر عوي. ءيا، ءوز ەلىن قورعاۋعا، ەلىنىڭ نامىسىن قاشان دا اقتاۋعا دايىن ازامات – ناعىز وتان قورعاۋشىسى بولىپ سانالار، بالكىم. ءبىراق، مەنىڭ تۇسىنىگىمدەگى وتان قورعاۋشىسىنىڭ ودان دا ۇلكەن ماعىناسى بار. وتان وتباسىنان باستالادى دەمەكشى، سەنىڭ وتباسىڭ – وتان، سەنىڭ اناڭ، اكەڭ – وتان،   سەنىڭ اپكەڭ، قارىنداسىڭ – وتانع، سەنىڭ ءار باۋىرىڭ – وتان. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءار ازامات سول وتاندى قورعاپ ۇيرەنۋى ءتيىس. قاراپ وتىرساق، بۇعان دا قاۋقارى جەتپەيتىن ازاماتتارىمىز جەتىپ جاتىر.

كوپكە توپىراق شاشاپايمىن. ناعىز ەر دەپ اتاۋعا لايىق ازاماتتارىمىز بار. ولارعا قاراپ ريزا بولاسىڭ، ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا سەنىمدىلىك تانىتاسىڭ. الايدا، «ءبىراق» دەيتىن جايتتاردىڭ بارى كوڭىل قىنجىلتادى. بۇگىنگى تاڭدا قانشاما ەرلەرىمىز ۇساقتالىپ بارا جاتىر. وعان بىرنەشە مىسالداردى كەلتىرىپ وتكىم كەلەدى.

قاراپايىم ءبىر جاعدايدى ايتا كەتەيىن. اۆتوبۋستا وتىرعان ءساتىم ەدى. ءبىر ۋاقىتتا اياق استىنان ەلدىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان جانجال تۋىندادى. جوق، ەلدىڭ نازارىن جانجال اۋدارمادى، دارداي ەر ازاماتتىڭ قاريا اجەيگە داۋىس كوتەرۋى اۋداردى. سونداعىسى، الگى اجەيدىڭ سومكەسى جىگىتتىڭ ءاپپاق شالبارىن بىلعاپ قويعان. اڭ-تاڭ بولعان جۇرت جىگىتتىڭ اشۋىن باسۋعا تىرىسقانىمەن، الگىنىڭ قارت كىسىگە ايتارى تاۋسىلار ەمەس. «تىپ-تىنىش ۇيلەرىڭدە وتىرمايسىڭدار ما؟» دەگەننەن باستاپ، «ابدەن ماسىل بولىپ بىتتىڭدەر» دەگەن ىزاعا تولى سوزىمەن اياقتادى. بايعۇس اجەيدىڭ نە سەزىنگەنىن كىم ءبىلسىن؟ ءۇنسىز تۇرا بەردى. الگى جىگىت تە ءمىز باقپادى، كەشىرىم دە سۇرامادى، ۇيالمادى، قىزارمادى. سىرتتا مىنەز كورسەتكەن ازامات وتباسىندا دا ءدال سونداي ەكەنىنە كۇمانىم جوق. ياعني، ءوز اناسىنا داۋىس كوتەرەدى، قارىنداسىن جىلاتادى، اپكەسىن سىيلامايدى. ءوز وتانىن قورعاۋعا ول جىگىتتىڭ قاۋقارى جەتپەسى انىق. سوندا بولاشاقتا وتباسى سونداي جىگىتكە قالاي ارقا سۇيەمەك؟

تاعى ءبىر مىسال. بۇگىنگى زاماندا ەر مەن ايەلدىڭ تەڭەسىپ كەتكەنى بۇرىننان قوزعالىپ كەلە جاتقان ماسەلە. ەر ادام ىستەيتىن دۇنيەنى ايەل دە ىستەي الادى دەيمىز دە، ەكى جاقتىڭ كۇشىن تەڭەستىرىپ قويامىز. ءبىراق، ءبىراق... ايەل ادام ەڭبەكتەنىپ، ەر ادام ۇيىندە ايەلىن كۇتىپ وتىراتىن بولسا، نە دەيمىز؟ ايەلىم كەلگەنشە ءۇي جيناپ قويايىن، تاماق ءپىسىرىپ قويايىن، ازىق-تۇلىككە بارىپ كەلەيىن دەپ جۇرەتىن ەركەكتەردىڭ بارى جاسىرىن ەمەس. سويتەدى دە، «7 مامىر – مەنىڭ مەرەكەم، مەن بۇگىن دەمالام، تۇك ىستەمەيمىن» دەپ شالقايىپ جاتادى. بۇل ەركەكتەر قوعام ءۇشىن كىمدەر؟ ەڭ باستىسى، وتباسى ءۇشىن كىم؟

وسىندايدا سىقاقشى وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ كەكەسىنمەن جازىلعان «ءبىزدىڭ اعاي تاماشا» دەگەن الگى ءبىر ءانى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى:

ءبىزدىڭ اعاي قىزىق ادام تاماشا،

قىزىعى بار سان جەتپەيتىن ساناسا.

جەڭگەمىزدى سىيلايتىنى سونشالىق-

تومپاڭ قاعىپ جۇگىرەدى بالاشا.

جەڭگەي كەتسە قىدىرىپ،

كەش كەلەدى كۇن ءجۇرىپ،

 اعاي ۇيدە وتىرادى،

شالپىلداتىپ كىر جۋىپ،

ءبىزدىڭ اعاي، ءبىزدىڭ اعاي تاماشا...

ءدال وسىنداي «تاماشا اعايلار» بۇگىندە كوبەيىپ بارادى. ول ول ما؟ ءبىر شەگە قاعا المايتىن، كراننىڭ تۇبىنەن سۋ تامشىلاسا دا سانتەحنيك شاقىرتاتىن، نە دالانىڭ، نە قالانىڭ شارۋاسىنا قىرى جوق اقساۋساق جىگىتتەر دە قاۋلاپ كەلەدى ءبىزدىڭ قوعامدا. ال، مال سويۋ، باس-سيراق ءۇيىتۋ، ەت مۇشەلەۋ بولاشاقتا اقىسى قىمبات جەكە كاسىپكە اينالاتىن ءتۇرى بار. سەبەبى، بۇرىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەتىن وسى ىسكە ءقازىر اۋىلدىڭ وزىندە تەك ورتا جاستاعى كىسىلەر جاۋاپتى بولىپ قالعان. جاس جىگىتتەرىمىز شارۋادان بوس قالعان. ال ەرتەڭ ول ءوز وتانىن، وتباسىن قالاي قورعاماق؟

باستى تاقىرىپ رەتىندە الاتىن تاعى ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتكەن ءجون. تىرىسقان شالبارلار، بويالعان ۇزىن شاشتار، تەسىلگەن قۇلاقتار. جوق، مەن قىزدار جايلى ەمەس، قازاقتىڭ بۇگىنگى جىگىتتەرى جايلى ايتىپ تۇرمىن. وعان مىسال دا كوپ. كوشەدە جۇرگەن جىگىتتەردىڭ كوبىن ءدال وسىنداي بەينەمەن كورەمىز. ءتىپتى، ناعىز مادەنيەتتىڭ ورداسى بولۋى ءتيىس ساحنا تورلەرىندە دە جۇرەدى بۇنداي جىگىتتەر، جىگىتتەر ەمەس-اۋ، جىگىت-سىماقتار. ادامنىڭ ەركىنىدىگىن شەكتەۋگە بولمايدى دەيدى دە، ءوز بىلگەندەرىن ىستەيدى. مۇندايلار ساحنا سىرتىنداعى حالىققا قانداي تاربيە بەرمەك، بۇدان بۇرىن قانداي اكە بولماق؟ ءوز ايەلىنەن ەش ايىرماشىلىعى جوق بۇل جىگىتتەردەن قانداي ۇرپاق وربىمەك؟ ەڭ باستىسى وتانىن، وتباسىن قالاي قورعاماق؟        

ەندى ءبىر ماسەلە، كەي جىگىتتەرىمىزدىڭ اسكەرگە بارۋداعى ماقساتى جونىندە ايتپاقپىن. بۇگىنگى قوعامداعى زاڭ بويىنشا، اسكەري بيلەتسىز جىگىتتەردى جۇمىسقا المايدى. نە 1 جىلعا جۋىق اسكەرگە بارىپ كەلۋى ءتيىس، نە ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى اسكەري دايىندىق كۋرستارىنا بارادى. سونداعى كوبىنىڭ ماقساتتارى – بولاشاقتا جۇمىسسىز قالماۋ. جىگىتەر ءدال بۇلاي ايتپاسا دا، اسكەري بيلەتتى الۋعا اسىققان ازاماتتارىمىزدىڭ ءىس ارەكەتىنەن وسىنداي دۇنيەنى بايقاۋعا بولادى. ال اسكەرگە اكەلەرىمىز نە ءۇشىن بارعان؟ ناعىز وز-وزىنە سەنىمدى، سوزىنە جاۋاپ بەرەتىن، ءوز جاقىندارى ءۇشىن بارىنە توتەپ بەرە الاتىن ەر ازامات بولىپ تاربيەلەنۋ ەدى عوي اكەلەرىمىزدىڭ ماقساتى.

قۇرمەتتى جىگىتتەر قاۋىمى، قولعا قارۋ الىپ، سوعىسقا اتتانباي-اق قويىڭىزدار، توبەلەسۋدىڭ نەشە ءتۇرلى ادىس-تاسىلدەرىن بىلمەي-اق قويساڭىزدار دا مەيلى. ەڭ باستىسى، وتباسىڭىزعا تىرەۋ بولىڭىز، اناڭىزدىڭ قامقورى، قارىنداسىڭىزدىڭ قورعانى، اپكەڭىزدىڭ جاناشىرى، جارىڭىزدىڭ ارقا سۇيەر ازاماتى بولىڭىز. ال وتباسى – ءسىزدىڭ وتانىڭىز! ءسىزدىڭ باستى مىندەتىڭىز – سول وتاندى قورعاۋ.

ال جىگىت باسىڭىزبەن اناڭىز بەن اجەڭىزگە تاتيتىن ۇلكەن كىسىلەرمەن جاعا جىرتىسىپ تۇرساڭىز، ءوزىڭىز تىرەۋ بولۋدىڭ ورنىنا ايەلىڭىزدىڭ ەتەگىنە ءسىز جارماسىپ جۇرسەڭىز، ءوز ءۇيىڭىزدىڭ ءبىر شەگەسىن ءوزىڭىز قاعا الماساڭىز، قىز بالالارمەن جارىسىپ قۇلاعىڭىزدى تەسسەڭىز، شاشىڭىزدى وسىرسەڭىز، 7 مامىردى سىزدەردەي جىگىتتەردىڭ قۇرمەتىنە ارناپ وتان قورعاۋشىلار كۇنى دەپ اتاۋدىڭ قاجەتى قانشا؟!  

قامشىگەر: گۇلىم جاقان