ءازىربايجان مەن رەسەي قارىم-قاتىناسى جانە تاۋلى قاراباحتاعى تەكەتىرەس، رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى جاعداي جايىندا الەكساندر دۋگين ءوز سۇحباتىندا ايتىپ بەردى، دەپ حابارلايدى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى Yenicag.Ru باسىلىمىنا سىلتەمە جاساپ.

 – رەسەي مەن ءازىربايجان اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟

 – مەن 2000 جىلداردىڭ باسىندا باكۋ قالاسىندا بولعانمىن. ال، بۇگىنگى تاڭدا بۇل قالا ادام سەنبەستەي وزگەردى، وتە كوركەم، وتە ادەمى قالاعا اينالدى. ساياساتتانۋ ىلىمىندە «قۇرىلماعان مەملەكەت» دەگەن تەرمين بار، ءازىربايجان بۇل تەرمينگە مۇلدەم قاراما-قارسى، بۇل ەل جاقسى دامىعان.

رەسەي مەن ءازىربايجان اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قاتىستى ايتار بولسام، ولار ءقازىر ورلەۋ ۇستىندە. ءازىربايجان پرەزيدەنتى يلحام الييەۆ ەو شىعىستىق سەرىكتەستەرگە ارنالعان باعدارلامانى تانىستىرۋ شاراسىنا قاتىسۋدان باس تارتقاندىعى ۇلكەن ءىس بولدى. ونىڭ رەسەيمەن وداقتاس بولۋعا دەگەن ۇلكەن تالپىنىسىن بايقاۋعا بولادى. ءازىربايجان بۇرىنعىداي رەسەي، يران، تۇركيا نەمەسە باتىس ەلدەرى اراسىندا شەتكى مەملەكەت بولۋىن توقتاتتى، الايدا ول ايماقتىق كوشباسشىعا اينالىپ كەلەدى. رەسەي مەن تۇركيا نەمەسە رەسەي مەن يران ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قاراعاندا باكۋدەگى شارالار جاقسى باستاما بولىپ كەلەدى، ياعني باكۋدىڭ گەوپوليتيكالىق سەرىكتەس رەتىندەگى ءرولى وسۋدە.

مەنىڭ ويىمشا، ءورىس-ازىربايجان قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭگە كوتەرىلەتىن ۋاقىتى كەلدى. رەسەيدىڭ تاۋلى قاراباح قاقتىعىسىن رەتتەۋى، اتاپ ايتقاندا، كەمىندە 5 نەمەسە 7 ايماقتى ءازىربايجانعا قايتارۋى باستى تاقىرىپ بولماق. ىنتىماقتاستىق جاقىندىق تۋدىرماۋ ءۇشىن تۋىنداعان ترانسۇلتتىق اليانستار، بارلىق كەدەرگىلەر جويىلدى.

 – ءسىزدىڭ كەدەرگى دەپ وتىرعانىڭىز ەو ما؟

 – بۇل ەو دا نەمەسە وزگە دە باستامالار بولۋى مۇمكىن. ەۋرو وداق پراگماتيكالىق يدەيالار ەمەس وركەنيەتتى دامىعان بىرلىككە نەگىزدەلۋى قاجەت.

ايتا كەتەيىن، مەن مىناداي ءپرينسيپتى تۇجىرىمدادىم: كەز كەلگەن پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ شەكارالارىنىڭ بۇتىندىگى ولاردىڭ رەسەيمەن قانداي قارىم-قاتىناستا ەكەندىگىنە بايلانىستى. ەگەر ءبىر پوستكەڭەستىك مەملەكەتتىڭ رەسەيمەن قارىم-قاتىناسى جاقسى بولسا، ونىڭ شەكارالىق ايماعى جاقسى بولادى، ال ەگەر جامان بولسا، قيراتىلادى. الايدا، ونى رەسەي قيراتادى دەۋگە بولمايدى، سول ەلدەردىڭ ءوزى رەسەيمەن كيكىلجىڭ ورناتىپ، ءوز شەكارالارىن قورعاي الماي قالادى. ءازىربايجاننىڭ كوركەيىپ كەلە جاتقاندىعى دا وسى سەبەپتەن. رەسەيگە قارسى باستاما كوتەرگەن گرۋزيا، ۋكراينا، مولدوۆا سياقتى ەلدەردىڭ بەرەكەسى قاشىپ، شەكارالىق ايماقتارى قيراتىلدى.

ەڭ باستىسى بۇل تۇجىرىم تەك پوستكەڭەستىك ەلدەر عانا ەمەس، تۇركيا ەلىنە دە قاتىستى بولىپ وتىر. تۇركيا ەلىنىڭ تىنىشتىعى رەسەيمەن قانداي قارىم-قاتىناستا بولاتىندىعىنا بايلانىستى.

بۇل قارىم-قاتىناستا الييەۆتىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتكەن ءوزىنىڭ اكەسىنىڭ اقىلىن تىڭداۋى بولدى. ونىڭ اكەسى ءوزىنىڭ وسيەتىندە ءازىربايجاننىڭ تىنىش ءومىر ءسۇرۋى رەسەيمەن قانداي قارىم-قاتىناستا بولاتىندىعىنا بايلانىستى دەپ ايتقان. جاقسى ءارى دوستىق قارىم-قاتىناستى ۇستانسا، ءازىربايجان ايماقتىق دەرجاۆالاردىڭ ىشىندەگى ەرىكتىسى بولادى. يران، تۇركيا ەلدەرى بولەك، ال ءازىربايجان شەكاراسىنىڭ قالىپتى جاعدايدا تۇرۋى رەسەيمەن قارىم-قاتىناسىنا قاتىستى بولماق.

بۇل جاعدايدى نازاربايەۆ كەزىندە جاقسى تۇسىنگەن، سول سەبەپتى دە قازاقستان – پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىنداعى «تولىق قۇرىلعان مەملەكەتتەر» اراسىنداعى ەڭ ۇلگى تۇتارلىق ەل. يلحام گەيداروۆيچ تە ءدال وسى جولمەن كەلەدى.

اۋدارعان: نازەركە لابيحان