ءۇمىت پەن كۇدىك ارالاسقان سەزىم... تاعدىردىڭ پەشەنەگە جازعانىنا كونبەسكە امالى جوق. نەگە؟ نەگە ميللياردتاعان پەندەلەردىڭ اراسىنان وسىنداي اۋرۋمەن سىنالعان ەكەنمىن دەگەن سۇراق تا جوق ەمەس. سولاي ىشتەي سويلەيدى دە ءوز-وزىن قايتا تەجەيدى. كوزدەرى تەرەزەگە ۇڭىلۋدەن شارشامايتىن قۋ سۇيەكتەي ارىقشا كەلگەن مۇڭدى قىز سول بۇرىنعى ورنىندا وتىر. كوزىندەگى جالىنداعان وت كۇننەن-كۇنگە ءسونىپ، تاعدىردان ءالسىز ەكەندىگىن مويىنداعانداي. بەت-الپەتى بوزارىپ كەتكەنىمەن ونىڭ بۇرىنعى سۇلۋ بەينەسىن جاسىرا المادى. بوتاگوز بۇل تۇرمەدەن بەتەر بولعان ءتورت قابىرعانىڭ ىشىندە جاتقانىنا ءبىر ايدىڭ كولەمىندەي بولىپ قالدى. ول قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا شالدىققان. بۇل اۋرۋدىڭ قاتەرلىسى سول ادام ءوزىن-وزى ىشتەي ولىمگە دايىندايدى. ارمانداعان ماماندىعىن اياقتاۋعا از قالعاندا وسىنداي اۋرۋعا شالدىعام دەپ مۇلدەم ويلاماپ ەدى. دارىگەردىڭ تەكسەرىلۋنەن وتكەن كەزدە اۋرۋىنىڭ العاشقى ءسوزىن ەستىسىمەن-اق جىندانىپ كەتكەندەي كۇيدە بولدى. سەنە الامادى، «جوق» دەگەن سوزدەن باسقا ەشتەڭە ايتا المادى. سودان بەرى مىنە بۇگىنگە دەيىن مۇلدەم اۋىزىن اشپايدى. وتباسى قاراپايىم ازىن-اۋلاق اقشامەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىل ادامدارى. بەيباق اناسىنىڭ كۇندىز تۇرا سالىسىمەن تىلەيتىن ءبىر عانا تىلەگى وسى جالعىز قۇلىنشاعىنىڭ اماندىعى. ال، ءومىر سىناعىنان شارشاعان اسقار تاۋى تاڭ اتار-اتپاستان ۇيدەن شىعىپ ءتۇننىڭ ورتاسىندا ءبىر كەلەدى. ونىڭ دا بار جۇمىسى جالعىز قاراشىعىنىڭ اۋرۋىن ەمدەۋگە قاراجات تابۋ. ۇنەمى كۇتكەن ءۇمىتى اقتالماعانمەن ءبىر جاقسىلىقتىڭ بولاتىنىنا سەنەدى.
بوتاگوز بارلىعىنان ءۇمىت ۇزگەنىمەن كەيدە ءوز قيالىن شىنايى ومىرمەن دە شاتاستىرىپ الادى. ۇنەمى نە تەرەزەگە تەلمىرەدى دە وتىرادى نەمەسە توسەكتە وزگەلەرگە بىلدىرتپەي جىلايدى. كۇندەردى دە، ايلاردى دا شاتاستىرا باستادى. بۇگىن تاڭەرتەڭ شاشىنىڭ ۋىستاپ ءتۇسىپ جاتقانىن كورگەندە ودان سايىن ومىردەن ءتۇڭىلىپ كەتتى. دارىگەرلەر ءالى مۇمكىندىك بار دەگەنىمەن بوتاگوز وعان سەنە المايدى. سەبەبى، بۇل اۋرۋدىڭ ەمىنە كەرەك قاراجات ونىڭ ءوڭى تۇرماق تۇسىنە دە ەنگەن ەمەس. سوندىقتان وعان ءوزىنىڭ ولەر ءساتىن كۇتىپ جاتۋدان باسقا امالى جوق
بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اۋا-رايى بوتاگوزبەن سىرلاسىپ تۇرعانداي كۇڭىرەنىپ تۇراتىن ەدى. بوتاگوز دە سوعان ۇيرەنىپ قالعانداي كورىنەتىن. ال، بۇگىن ءبىر ەرەكشە كۇن شۋاعىن شاشىپ تۇر. بوتاگوز ونى بايقاعانىمەن اسا قاتتى ءمان بەرمەدى. ءوزىنىڭ شاشىنىڭ سانى تالداپ سانارلىقتاي قالعاندىقتان اناسىنىڭ قىزىل، ەسكى ورامالىن تاعىپ الدى. قىزىل ءتۇس بوتاگوزگە ەرەكشە جاراسىپ تۇردى. ال، كوزىندە بۇرىنعىدان دا تەرەڭ مۇڭ جاتىر. ونىڭ تەرەڭدىگى كۇننەن-كۇنگە ارتا تۇسكەندەي.
وسى ەرەشە نۇرلانعان كۇنى بوتاگوزدىڭ قاسىنا بالاۋسا دەگەن سۇيكىمدى، ەرەكشە قىز كەلدى. ول دا وسى دەرتكە شالدىققان ەكەن. ءبىراق، وعان قاراساڭ ولاي دەپ ايتا المايسىڭ. كوزىندە جالىنداعان وت بار. ول ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى بولسا كەرەك. اتا-اناسى دارىگەرمەن سويلەسۋگە كەتكەن كەزدە، بالاۋسا بوتاگوزبەن تانىسپاقشى بولىپ قاسىنا باردى. ءبىراق بوتاگوز ونىمەن سويلەسپەدى. بوتاگوزدەن كوڭىلى قالعانداي كورىنگەنمەن، ول بارلىعىن تۇسىنەتىن. اتا-اناسى كەلگەندە ولارمەن ازىلدەسىپ، كۇلىپ اڭگىمەلەستى. سىرتتاي قاراعاندا اۋرۋعا شالدىققان ادام دەمەسسىڭ. تەك شاشىنىڭ جوق بولعانىنان، ءوڭىنىڭ كەتكەنى مەن سۇيەگىنىڭ سىرتقا دەيىن كورىنىپ تۇراتىندىعىنان اۋرۋعا ۇشىراعانىن بايقايسىڭ. بوتاگوز جاڭا كەلگەن قىزعا نازار اۋدارعىسى كەمەگەنىمەن، تاڭىرقاپ، تاڭقالىپ وتىردى. مەن سەكىلدى اۋرۋ... ءبىراق... نە ءۇشىن قۋانىشتى، قالاي عانا ەشتەڭە بولماعانداي كۇلىپ وتىر. اتا-اناسى ءبىراز وتىرىپ قىزدارىمەن قيماي قوش ايتىستى. ال، بالاۋسا ولاردى قاتتى جاقسى كورەتىنىن ايتتى دا، كوزىندەگى جاسىن ولارعا كورسەتپەي سۇرتە سالىپ، قايتا كۇلدى. بالاۋسا اتا-اناسى كەتكەن سوڭ بوتاگوزبەن تاعى دا سويلەسۋگە وقتالدى. بوتاگوز سويلەسكىسى كەلمەگەنىمەن، بالاۋساداعى بەلگىسىز ءبىر كۇش ونىڭ سويلەسپەسىنە قويمادى. بوتاگوز ءبىر كەزدە بالاۋساعا سۇراق قويدى:
― سەن قالايشا كۇلىپ ءجۇرسىڭ؟ وسى اۋرۋعا شالدىققالى كۇلۋدى ۇمىتىپ، كۇلگەندەرگە قىزىعىپ قاراپ ءجۇرمىن. ال سەن...، ― دەي بەرى ەدى تاعى دا بالاۋسانىڭ سىڭعىر كۇلكىسى قۇلاققا ەستىلدى.
―مىنە، ەسىڭە مەن سالايىن وسىلاي كۇلەسىڭ دەپ تاعى دا كۇلە جونەلدى. بالاۋسا ەرىكسىز جىميدى.
―ونسىز دا ومىرگە ءبىر-اق رەت كەلەمىز ال ونى مۇڭايىپ، جىلاپ وتكىزەتىن بولساق نە بولعانى؟! ،― دەپ ءسوزىن سالماقتى جالعادى.
―ءبىراق ءبىزدىڭ جاقىندا ولەتىنىمىز بەلگىلى عوي. وسىنى بىلە تۇرا قالاي عانا قۋانۋعا بولادى.
― ونى سەن قايدان بىلەسىڭ؟ ءومىر دەگەن عاجايىپتان تۇرادى ال، عاجايىپقا سەنۋ كەرەك. ― دەپ بالاۋسا بوتاگوزگە ءبىر وي سالدى. وسىلاي ولار بىر-بىرىمەن جاقىن ارالاسا باستادى. قىزىقتى وقيعالارىن ايتتى، ويىن وينادى، ءبىراز كوڭىل كوتەردى. ەندىگى كوڭىلدى كۇندەر وتە بەردى. سول ءبىر كۇندەرى اۋىلدان بوتاگوزدىڭ اتا-اناسى كەلدى. ال، بوتاگوز ولارمەن سۋىق امانداستى. بەيشارا اتا-انا قىزدارىن ساعىنىپ قۇشاعىنا باسقىسى كەلىپ ەدى ول ارماندارى ورىندالمادى. ءوز قىزدارىن وزدەرى تانىماي ءالى دە تاڭىرقاپ وتىر. بۇل اۋرۋدىڭ كەسىرى شىعار دەپ وز-وزدەرىن جۇباتتى. اشىلىپ سويلەسە الماعاسىن ەرتەڭ كەلەرمىز دەپ كەتتى. بولعان جاعدايدى باسىنان باستاپ باقىلاپ وتىرعان بالاۋسا بوتاگوزدەن سەبەبىن بىلمەك بولدى.
―نەگە ولاي جاسادىڭ؟،―دەپ تاڭدانا سۇرادى ول.
―قالاي نەگە؟ ولاردىڭ جالعىز قىزدارىمىن ال ولاردىڭ قولدارىنان ەشتەڭە كەلمەي جاتىر. جاقسى ونى ايتپاي-اق قويدىم، وسىندا جاتقانىما ءبىر ايدىڭ كولەمىنەن استى ، ولار بولسا ەندى كەلىپ جاعداي سۇراپ وتىر،― دەپ اشۋلانا جاۋاپ بەردى.
― سەنىڭ دەنىڭ دۇرىس پا؟ قالاي عانا بايقامادىڭ ولاردىڭ قينالىپ جۇرگەنىن؟ قالاي عانا ولاردىڭ ىشكە كىرمەي جاتىپ كوزدەرىندەگى جاستى ارەڭ توقتاتقانىن سەزبەدىڭ؟ سەنىڭ سوندا ولارعا جانىڭ اشىماي ما؟ سەنى ويلاپ قايعىرىپ جۇرگەن جۇرەكتەرىنە ودان سايىن اۋىر سوققى جاساعانىڭ قالاي؟!
ۇنسىزدىك ورنادى... بوتاگوز ەشتەڭە دەمەدى. جارىقتى ءوشىرىپ توسەگىنە جاتا كەتتى. ءبىراق ۇيىقتامادى. بوتاگوز ونداي تاسجۇرەك ەمەس ەتىن. ول بارلىعىن تۇسىنەتىن. اتا-اناسىن قاتتى جاقسى كورەتىن، تەك كەيدە توقشىلىقتا ءومىر سۇرمەگەنىنە اتا اناسىن كىنالاپ وتىراتىن. ونىڭ دۇرىس ەمەس ەكەنىن سەزەتىن. ءبىراق ءدال بۇگىن تولىق ءتۇسىندى. تۇنىمەن كوزىنەن ەرىكسىز، ءوز-وزىن كىنالاۋ جاسى جاستىقتى سۋ قىلدى...
تاڭەرتەڭ بوتاگوز ەرەكشە كوڭىل-كۇيمەن وياندى. بالاۋسانى تۇرا سالىسىمەن قۇشاقتاپ، العىسىن ءبىلدىردى. بالاۋسا دا بولعان وقيعاعا ريزا. تاڭعى استارىن ءىشىپ بولعاسىن بوتاگوز اناسىنا قوڭىراۋ شالىپ، تەز كەلۋلەرىن ءوتىندى. ولار كەلگەنگە دەيىن ەكى ەركە قىز بولمەلەرىن جيناي باستادى.اتا-اناسى كەلە سالا ولاردىڭ ىستىق قۇشاعىنا جۇگىردى. ولاردان كەشىرىم سۇراپ، تاعى دا قۇشاقتاي بەردى. بايعۇس اتا-انا بەس جىلعا جاسارعانداي بولدى. بارلىعى داستارحان باسىنا وتىرىپ اڭگىمەگە كىرىستى. ءبىراز ۋاقىتتىڭ قالاي زۋلاپ وتە شىققانىن بايقاماي، اتا-انا اۋىلدارىنا قايتاتىن بولدى. كەتەر ۋاقىتىندا ۇزاق قوشتاسىپ، قۇشاقتاستى. بوتاگوز بالاۋساعا تاعى دا شەكسىز العىسىن جاۋدىرىپ جاتتى.
وسىلاي كوپتەگەن ارمانداۋلارمەن ۋاقىت ءوتىپ جاتتى. ءبىراز كۇندەر وتكەن سوڭ بالاۋسانىڭ جاعدايى كۇرت ناشارلاپ كەتتى. دارىگەرلەر ونىڭ يممۋنيتەتىنىڭ كۇرت ناشارلاۋىمەن بايلانىستىردى. ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگى وتە از ەدى. ەكى اپتا كولەمىندە وتا جاسالماسا ەشقانداي مۇمكىندىك بولمايتىندىعىن ەسكەرتتى. بوتاگوز تۋعانىنداي بولىپ كەتكەن بالاۋسانى ولىمگە قيمادى. قولىنان كەلەتىننىڭ ءبارىن جاسار ەدى، ءبىراق ءوزى دە وسىنداي كۇنگە جەتەرىنە سەنىمدى ەدى. بار قولىنان كەلەتىنى بالاۋسانىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ. بالاۋسانىڭ وتباسى بار مۇمكىندىگىن سالىپ اقشا ىزدەۋدە. ولار دا جالعىز قىزدارى ءۇشىن تاۋ قوپارۋعا بار. ءومىردىڭ قاتال سىناعى ولاردىڭ دا جۇرەگىن اۋىرتىپ، بەتتەرىنە ءاجىم قالدىردى. ون ءتورت كۇن... ۇلگەرسە ءومىر سۇرەدى، ۇلگەرمەسە ءولىم ءدامىن تاتادى. العاشقى جەتى كۇن اقشانىڭ ۋشتەن ءبىر بولىگى تابىلدى. بالاۋسا ەشقاشان ءۇمىتىن ۇزگەن ەمەس، ۇزبەيدى دە....
ونىنشى كۇن ءۇمىت وتىن ءالى دە وشىرە المادى. ءتىپتى ون ءتورتىنشى كۇن دە وشىرمەيدى. بالاۋسا عاجايىپقا سەنۋىن توقتاتپايدى. سەبەبى، ول ءومىردى سۇيەدى...
ون ءبىرىنشى كۇنى اۋرۋحاناعا بالاۋسانىڭ سىنىپتاستارى كەلدى. بارلىعى جازىلىپ كەتۋىن تىلەپ، ءبىراز مەكتەپ كەزدەگى وقيعالاردى ەسكە ءتۇسىردى. بالاۋسا بۇل كۇندى دە ەستە قالاتىن كۇندەر قاتارىنا قوسىلاتىنىنا قۋاندى.
ون ەكىنشى كۇن... ەكى-اق كۇن قالدى. نە ءومىر سۇرەدى، نە ومىردەن وتەتىن ۋاقىتىن كۇتەدى. بالاۋسانىڭ ءوڭى سۇرلانا ءتۇستى. ەرنى جارىلىپ، كوكپەڭبەك بولىپ تۇر.ءبىراق سول باياعى سىڭعىرلاعان وزگەرمەيتىن كۇلكى. بوتاگوز ەكەۋى كۇندەرىن ءتيىمدى وتكىزۋگە تىرىسادى. بىردە وقىعان كىتاپتارىنىڭ مازمۇنىن ايتسا، بىردە كورگەن فيلمدەرىن ايتادى.
ون ءۇشىنشى كۇن... بۇل كۇنى بالاۋسانىڭ اتا-اناسى بالاۋسانىڭ كوزىنشە كوز جاستارىن ۇستاي المادى. قىزدارىن قۇشاقتاپ،ءسۇيىپ، كەشىرىم سۇرادى. وزدەرىنىڭ سونداي دارمەنسىز ەكەنىن ايتىپ اقتالدى. بالاۋسا بولسا ءوز-وزىن ۇستاپ، ولاردىڭ كىنالى ەمەس ەكەندىگىن ايتىپ جۇباتۋعا تىرىستى.
ون ءتورتىنشى كۇن... ءۇمىت پەن كۇدىكتىڭ ايقاسقان ۋاقىتى وسى كۇن بولدى. كەنەتتەن بالاۋسانىڭ اتا-اناسى وتاعا قاجەتتى سوڭعى اقشانى تاپتى. ال، بالاۋسانىڭ جاعدايى قىل ۇستىندە تۇر ەدى. دارىگەرلەر تەزدەتىپ تەكسەرىستەن وتكىزىپ كۇتپەگەن جاعدايدى جەتكىزدى. بۇل ءۇمىتتىڭ وتىن سۋمەن ءوشىردى. «مۇمكىندىك جوق» دەگەن ءسوز اتا-انانىڭ دا، بالاۋسانىڭ دا توبەسىنەن جاي تۇسىرگەندەي بولدى. بالاۋسا نە جىلارىن، نە كۇلەرىن بىلمەدى. اتا –اناسىنىڭ جاعدايىن ايتۋعا اۋىز بارمايدى. جالعىز قىزىنان ايرىلۋ كىمگە وڭاي ءتيسىن؟! ءبىراق ءبىر قۋانارلىعى بىرنەشە كۇن ۋاقىتى بار. بالاۋسا اسقار تاۋى مەن قاينار بۇلاعى ءۇشىن ەسىن تەز جيۋعا تىرىستى. سوسىن ول اتا-اناسى مەن بوتاگوزدى شاقىرىپ ءبىر ماڭىزدى اڭگىمەنىڭ باسىن باستادى.
― «بۇيىرماعان» دەيدى ەكەن مۇندايدا،― دەپ ەرىكسىز جىميدى. مەنىڭ ءۇمىتىم الداعانىمەن، وزگەلەردىڭ ارماندارىن شىنايىلىققا الماستىرا ءبىلۋ قاجەت. مەن سىزدەرگە ريزامىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن قولداعاندارىڭىزعا مىڭ دا ءبىر العىس. اناشىم،اكەشىم سىزدەرگە ايتار سوڭعى ءوتىنىشىم بار. ماعان سىيلاي الماعان ءومىردى بوتاگوزگە سىيلاڭىزدار. بوتاگوز ساعان دا ايتار ءوتىنىشىم بار. مەنىڭ اتا-انامدى ءوز اتا-اناڭداي كورىپ، مەنى جوقتاتپاۋىڭدى سۇرايمىن. مەن ساعان ەسكەرتتىم عوي، ءومىر دەگەن عاجايىپ توسىن سىيلاردان تۇرادى،― دەپ ءباز باياعى قالپىنشا كۇلدى. سوڭعى سوزدەرىندە داۋىسى قارلىعىپ ارەڭ سويلەپ، تەرەڭ تىنىس الدى.
―ءبىز سەنى ماقتان تۇتامىز. ءبىزدىڭ دە تاعدىرعا كونبەسكە شارامىز بارما؟!―دەپ اكەسى قىزىن قاتتى قۇشاقتاي جونەلدى. ال، اناسى ءالى ەسىن جيا الار ەمەس. قىزىن ەشتەڭە دە قيمايدى.
― مەن... ءبىراق...مۇمكىن ەمەس... ― دەپ بوتاگوز ەستىگەنىنە ءالى دە سەن الماي تۇر. سەن ماعان تۋعانىمداي بولىپ كەتتىڭ عوي. مەن ساعان ءومىر بويى قارىزدارمىن،― باسقا ءسوز ايتا المادى.
كەلەسى كۇنى دارىگەرلەرلەر بوتاگوزدى تەكسەرۋدەن وتكىزدى. بوتاگوز تەكسەرىسكە بارماس بۇرىن باسقا بولمەگە كوشىرىلگەن بالاۋساعا بارىپ العىسىن جاۋلىردى. بالاۋسا ءوز تىلەگىن ايتىپ قالا بەردى. تەكسەرىستەن وتكەننەن كەيىن بارلىق وقيعانى اۋىلداعىلارعا ايتىپ بەردى.اتا-اناسى تۇسكە تامان جولعا شىقتى.ولار دا نە كۇلەرىن، نە جىلارىن يۋڭلمەيدى. سەبەبى، بالاۋسانى تۋعان قىزدارىنداي كورەتىن. ال، بالاۋسا بولسا ءوز ىسىنە ريزا،ءبىراق كۇننەن-كۇنگە سولىپ بارا جاتىر. تەكسەرىستىڭ قورىتىندىسى كوڭىل قۋانتارلىقتاي بولدى. وتادان كەيىن ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگى جوعارى.ەرتەڭ وتا جاسالاتىن بولدى. الايدا بوتاگوز بالاۋسانىڭ ءومىرىن تارتىپ العانداي كۇي كەشتى. ءبىراق ءوز-وزىن بالاۋسانىڭ سوزدەرىمەن جۇباتتى. ومىردە بارلىعى بولادى دەگەنگە ەندى سەنگەندەي...
كەلەسى كۇنى بوتاگوزى وتا جاسالاتىن بولمەگە اپارماس بۇرىن وزىنە ءومىرىن سىيلاي بىلگەن جانعا كىردى. العىستان باسقا ەشتەڭە ايتا المادى. ەكى تاعدىر يەسىنىڭ اتا-اناسى بوتاگوزگە تىلەگىن ايتىپ، قۇشاقتاپ شىعارىپ تاستادى. وتا ءتورت ساعات ۋاقىتتى الدى. ءتورت ساعات سىرتتا كۇتۋشىلەرگە ءتورت عاسىرعا تەڭ كەلگەندەي بولدى. وتا اياقتالاردىڭ الدىن بالاۋسانىڭ جاعدايى كۇرت ناشارلاي باستادى. ونىڭ ومىرىندەگى سوڭعى مينۋتتارى بولاتىنىن كىم بىلگەن؟! باسقا امال بار ما؟! بوتاگوز ءومىر سۇرەتىن كەزدە، وتا اياقتالعان سوڭ، بالاۋسانىڭ جۇرەگى توقتادى. اتا-انالار نە ىستەرىن بىلمەدى. جىلامادى دا، كۇلمەدى دە... تاعدىرعا بويۇسىنعانداي بولدى. بىرەۋگە ءومىر سىيلاندى، بىرەۋى ومىردەن وزدى.ءبىر ءۇمىت، ءبىر كۇدىك. قايسىسى جەڭگەنى دە تۇسىنىكسىز بولدى.
اۆتورى: اسەل وتەشوۆا
