كيىمى مۇنتازداي تازا كەلگەن جىگىت اعاسى قالتا تەلەفونىمەن الدەكىممەن سويلەسىپ كەلە جاتىپ، بەيتانىس اۋلانىڭ ماڭىنا ايالداعان ەدى، سول ارادا ويناپ جۇرگەن بالالاردىڭ ءبىرى مۇنى كورە سالا «اعاتايلاپ» قاسىنا جەتىپ كەلدى.
- اعا، ءسىزدىڭ تەلەفونىڭىز «ايفون» با؟!.
- ءيا، سولاي...
- ارتىندا جارتى المانىڭ سۋرەتى بار عوي، ءدا؟!.
- بار ەكەن...
- وندا ماعان «ايفونىڭىزدى» بەرە تۇراسىز با؟!.
- ونى نەعىلايىن دەپ ەدىڭ؟ نەگە مەنىڭ تەلەفونىم...
- ويتكەنى ءسىزدىڭ تەلەفونىڭىزبەن بارلىق جەرمەن سويلەسۋگە بولادى. ەڭ كۇشتى تەلەفون عوي «ايفون» دەگەن، - دەپ بالاقاي ويناپ جۇرگەن ءبىر دوسىن داۋىستاپ شاقىردى.
- ساموك، ءاۋ، ساموك! بەرى كەلشى، مىنا اعايدا سەن ايتقانداي تەلەفون بار ەكەن!..
بەت-اۋزى ويىن قىزىعىنان كۇيەلەش بولعان جاس شاماسى التىلارداعى قاعىلەز بالا شاۋىپ كەلدى.
- سەنىڭ ايتقانىڭ وسىنداي تەلەفون ەمەس پە؟ قاراشى... - دەدى بالا دوسىنىڭ جەڭىنەن تارتىپ.
- الماسى بار ما؟! التىن تۇستەس پە؟! - دەپ پىسىق بالا مۇنىڭ قولىنداعى تەلەفوندى كورىگىسى كەلىپ بارا جاتىر.
- ءيا، ءبارى سەنىڭ ايتقانىڭداي، بۇل «ايفون» عوي! – دەيدى ءبىرىنشى بالاقاي.
- وندا وسى تەلەفون... ءدال ءوزى. ساعان كەرەگى دە وسى «ايفون»! – دەپ ول بالا قايتادان ويىن الاڭىنا جۇگىرىپ كەتتى.
- اعاي، «ايفونىڭىزدى» ءبىر مينۋتقا، ءتىپتى ودان دا از ۋاقىتقا بەرە تۇراسىز با؟ سويلەسەيىن دەپ ەدىم... وتە ماڭىزدى ءبىر شارۋامدى ايتۋىم كەرەك بولىپ تۇر. ال بۇل ماڭايدا، ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزدە سىزدىكىندەي تەلەفون جوق... وتىنەم، بەرەسىز بە؟!. - دەپ جالىنا سۇراعان بالاعا، تەلەفونىنا سونداي ءمان بەرىپ، جولىن بوگەگەن بۇل جاعدايعا ءالى تۇسىنىڭكىرەمەي تاڭعالعان جىگىت اعاسى نە دەرگە بىلمەي كۇلىمسىرەي بەردى.
- قىزىق ەكەن... سويلەسۋ ءۇشىن كەز-كەلگەن تەلەفون جاراي بەرەدى ەمەس پە؟!. نەگە مىندەتتى تۇردە مەنىڭ تەلەفونىم كەرەك بولا قالدى؟!.
- وي، اعاي ءسىز تۇسىنبەيسىز، ويتكەنى وزىڭىزدە وسىنداي مىقتى تەلەفون بولعاسىن ءمان بەرمەيتىن بولارسىز. سامات ايتادى باسقا تەلەفوندار ءالسىز، جارامايدى دەپ... تەك سىزدىكىندەي «ايفون» كەرەك، ايتپەسە مەن سىزگە بۇلاي جابىسپايمىن عوي! بار بولعانى ءبىر-اق مينۋتقا؟ جوعا، جارتى مينۋتقا، اعاتاي، ا، وسى ارادا سويلەسەمىن... قورىقپاڭىز، الدامايمىن، بەرىڭىزشى ەندى... ەگەر الداپ الىپ، قاشىپ كەتەدى دەسەڭىز، مىنە، مەنىڭ ءۇيىم، ءتىپتى مەن سويلەسىپ بولعانشا قولىمنان ۇستاپ تۇرىڭىز...
- جاقسى بالاقاي، الا عوي. ءوزىڭ مۇنى پايدالانۋدى بىلەسىڭ بە؟
- جوق، بىلمەيمىن. ۇستاپ تا كورمەدىم. ءسىز ماعان كورسەتىپ بەرمەيسىز بە؟
- كورسەتەيىن... سوندا كىمگە تەلەفون شالاسىڭ؟ ول كىسىنىڭ ءنومىرىن بىلەسىڭ بە؟ ايتا عوي. مەن تەزىرەك تەرىپ بەرەيىن.
- ءما، اعا، ءنومىرى جوق...
- ەندەشە قالاي سويلەسپەكسىڭ؟
- ءقازىر اعاتاي، مەن سۇراپ قايتايىن، سامات، ءا، سامات! - دەپ بالا تۇرا شاپتى. الدىڭعى بالامەن سويلەسىپ، قايتادان جۇگىرىپ جەتتى، - اعا، ءنومىردىڭ قاجەتى جوق دەيدى، وسى تەلەفون قوسۋلى بولسا بولدى، ويتكەنى بۇل «ايفون» عوي، ءوزىنىڭ ىشىندە فۋنكسياسى بار دەيدى، ءسوزىڭدى ايتا بەرەسىڭ، ول ەستيدى... سولاي دەپ سامات دوسىم ايتتى... بەرىڭىز، مەن تەز... - دەپ بالاقاي ەنتىگە دەمالدى. كۇتپەگەن تۇستان پايدا بولا قالعانداي جولىن بوگەپ، تەلەفونىن سۇراپ قويماعان بۇل بەيتانىس پىسىق بالانىڭ قىلىعىنا قايران قالىپ، جولىنان قالعان ادام ساعاتىنا قارادى:
- مەن ءبىراز ۋاقىت جوعالتتىم. بالكىم كەلەسى جولى... - دەپ بالانىڭ بۇل ءىسىن ويىنعا بالاعان ازامات كەتۋگە ىڭعايلاندى.
- اعا، اعاتاي، ءسىز كەتسەڭىز مەنىڭ شەشەم اۋرۋىنان جازىلماي قالۋى مۇمكىن! - دەپ شىر ەتە تۇسپەسى بار ما بالانىڭ، - ءسىز ءسال كۇتسەڭىز، مەن تەز-تەز ايتامىن دا، تەلەفونىڭىزدى قايتارامىن!.. مۇنى ەستىگەن سوڭ بۇل ادام شوشىپ كەتتى، قالتاسىنا سالعان تەلەفونىن سۋىرىپ، قوستى دا بالاعا ۇستاتتى. بالا وڭ قولىنا تەلەفوندى الىپ، سول قولىن اعايىنىڭ الاقانىنا اپارىپ، ۇستاي الدى. سوسىن ادەمى تەلەفوندى كىشكەنتاي ۋىسىنا سىيعىزا الماي ءسال قىزىقتاپ تۇرىپ العان بالا ونى قۇلاعىنا جايمەن اپارىپ:
- اللو، اللا-تاعالا، مەنىڭ اتىم جومارت، جاسىم بەستە، ساماتتىڭ دوسىمىن، مەنىڭ ساعان ايتايىن دەگەنىم بار عوي، مەنىڭ مامام قاتتى اۋىرىپ اۋرۋحانادا جاتىر، وعان بۇگىن بە، ەرتەڭ بە، وتا جاسايدى دەيدى... اكەم سونى ۋايىمداپ وتىر... ەگەر مامام ۇيگە ورالماسا، وندا ءبىز جەتىم قالامىز... قارىنداسىم قارلىعاش ءالى كىشكەنتاي. سەن ءبىزدىڭ مامامىزدى اۋرۋىنان جازىپ جىبەرشى، وتىنەمىن!.. ۇيدە مامام بولماعاسىن جوندەپ تاماق تا ىشە الماي قالدىق... اكەم كۇندىز جۇمىستا. ول دۇرىستاپ تاماق ىستەي المايدى. وعان انامسىز وتە قيىن بولىپ ءجۇر... مەن ءبىر جاقسى اعايدىڭ «ايفونىمەن» ايتىپ تۇرمىن، ەگەر قاجەت دەسەڭ جاۋاپتى سول كىسىگە ايتارسىڭ، ول اعا ءقازىر مەنىڭ قاسىمدا تۇر، اعا وتە اسىعىس، ونسىز دا مەن ۋاقىتىن الدىم، راحمەت ساعان، مامامدى تەزىرەك ەمدەشى! ءبىز كۇتەمىز! سەن اللاسىڭ عوي، قولىڭنان ءبارى كەلەدى، جاقسى، ەندى مەن ساعان تەلەفون شالا المايمىن، سەبەبى مەندە مۇنداي تەلەفون جوق، -دەپ جىلدامداتىپ سويلەپ، تەلەفوندى يەسىنە ۇسىنعاندا اق جاعالى ازامات كوز جاسىنا يە بولا الماي ءۇنسىز ەگىلىپ تۇردى... ءيا، بۇل ادام جومارت پەن قارلىعاشتىڭ اناسى جاتقان اۋرۋحانانىڭ حيرۋرگى بولاتىن. بالادان شەشەسىنىڭ ءاتى-جونىن سۇراپ وزىنە مۇقيات جازىپ الدى جانە كەتەرىندە بالانىڭ باسىنان سيپاپ بىلاي دەدى:
- جومارت، سەن وتە جاقسى بالاسىڭ. سەنىڭ دوستارىڭ دا تاماشا. اللا-تاعالا سەنىڭ ءسوزىڭدى ەستىدى دەپ سەنەمىن جانە قارىنداسىڭ ەكەۋىڭ جەتىم قالمايسىڭدار... ولاي ويلاما. اللا ساعان ءسوزسىز جاۋاپ قايتارادى، ونى مەن ساعان ءوزىم مىندەتتى تۇردە حابارلايمىن، جاقسى ما؟!. ال ءقازىر بارا عوي، ايتپاقشى، ءما، مىنا اقشاعا دوستارىڭمەن بىرگە بالمۇزداق الىڭدار، سويتە عوي، بار ەندى، بار... - دەپ داۋىسى دىرىلدەپ، كوزىنىڭ جاسىن جەڭىمەن ءسۇرتىپ ءۇيدىڭ تاساسىنا سىڭە بەردى. جومارت قولىنداعى تەڭگەگە ءبىر، ءۇنى جارىقشاقتانىپ، تولقىپ كەتكەن اعايىنىڭ كەتكەن جاعىنا ءبىر قاراپ تۇردى دا ارتىنان ايقايلادى: «اعاي، سىزگە كوپ راحمەت! ءسىز وتە جاقسى ادامسىز!..» ءۇي تاساسىنداعى دارىگەر بالانىڭ بۇل ءسوزىن ەمىس-ەمىس بولسا دا ەستىدى. ەستىگەن بويدا جىلادى. جىميدى. تاعى جىلادى... جومارت بۇل ساتتە دوستارىنا قاراي تۇرا شاپتى: « بالالار، جاڭاعى جاقسى اعاي بىزگە بالمۇزداق الىڭدار دەپ اقشا تاستاپ كەتتى! مىنە، كەتتىك!..» دەپ ءماز. بالالار دا ۋلاپ-شۋلاپ قۋانىپ، ونىڭ ارتىنان جۇگىردى. سامات دەيتىن ەستيارلاۋى: «جومارت، ول كىسى شىنىمەن دە جاقسى كىسى ەكەن، قۇدايمەن سويلەسۋگە «ايفونىن» بەردى، ەندى سەنىڭ ماماڭ ءتاۋىر بولىپ كەتەدى» دەپ داۋىستايدى. بارلىعى كوشەنى باستارىنا كوتەرە «الاقايلاپ» جۇگىرىپ بارادى.
ارادا بىرەر كۇن وتكەندە بالالار تىلىمەن ايتقاندا «جاقسى اعاي»، ياعني دارىگەر تاڭىربەرگەن دۋلات ۇلى جومارتتىڭ ءۇيىن ىزدەپ كەلدى. بالالار اۋلادا ءجۇر ەكەن. ءبىراق ارالارىندا جومارت جوق.
- سامات، سەنىڭ اتىڭ سولاي ما ەدى؟..
- ساماتپىن، اعاي، جومارت ۇيىندە قارىنداسىن باعىپ قالدى. ال اكەسى قانات اعا اۋرۋحاناعا كەتكەن...
- بىلەمىن. ماعان پاتەرىن كورسەتىپ جىبەرشى،-دەپ دارىگەر ساماتتىڭ سوڭىنان ىلەستى. ەسىكتىڭ قوڭىراۋىن باسقان سامات داۋىستاپ جاتىر:
- جومارت، ساعان «جاقسى اعاي» كەلىپ تۇر، ەسىگىڭدى اش!..
ەسىك اشىلعاندا تابالدىرىقتا ەكى جاسار قارىنداسىن جەتەگىنە العان جومارت تۇر. جۇزىندە تاڭدانىس بار. «جاقسى اعايدان» جاقسى حابار كۇتىپ تۇرعانى كوزىنەن كورىنەدى. اعايى كوپ كۇتتىرمەدى:
- جومارت بالام، سەندەردىڭ انالارىڭنىڭ جاعدايى جاقسى، وتانى شۇكىر وتكەردى، ءقازىر وڭاشا پالاتادا دەمالىپ جاتىر، جانىندا اكەڭىز بار، ەشتەڭەگە الاڭ بوماڭدار،-دەپ قارلىعاشتىڭ باسىنان سيپادى.
- «جاقسى اعاي»، ءسىز مۇنىڭ ءبارىن قايدان بىلەسىز؟!. ءسىزدى اللا جۇمسادى ما ماعان وسىنىڭ ءبارىن ايتىپ بار دەپ؟!.
- ءيا، جومارت... ءوزى دە سولاي، جارايدى، مەن بارايىن، ايتپاقشى، مىنا تەلەفون سەندە بولسىن، ساعان سىيلىعىم، ساۋ بوپ تۇرىڭدار،-دەپ دارىگەر كىشكەنتاي قارلىعاشتىڭ شاشىنان جانە ءبىر سيپاپ، بالاعا تەلەفونىن ۇستاتتى. ەندى بۇرىلىپ ۇيدەن شىعا بەرگەندە بالالاردىڭ اكەسى دە كەلىپ قالدى.
- تاڭىربەرگەن دۋلات ۇلى، ءسىز مۇنداسىز با؟!.-دەپ تاڭىرقاپ جاتىر.
- ءيا، مەن وسى ارادان ءوتىپ بارا جاتقانمىن، بالالارىڭىزعا اناسىنىڭ اماندىعىن ايتىپ... ساۋ-سالەماتتا بولىڭىزدار، جۇبايىڭىز جازىلىپ كەتكەنشە ءبىر ايداي بولاتىن بولار، ءبارى جاقسى بولىپ جاتسا، ۇيگە شىعارامىز. كەلىپ تۇراسىز عوي، ازىرگە، - دەپ شىعىپ كەتتى. سامات تا ونىڭ الدىنا ءتۇسىپ الىپ الدەنەلەردى ايتىپ شاۋىپ بارادى.
- اكەتاي، «جاقسى اعايدى» ءسىز قايدان بىلەسىز؟!.-دەدى جومارت.
- نەگە بىلمەيىن؟! بىلەمىن. ول سەندەردىڭ مامالارىڭا وتا جاساعان دارىگەر. وتە جاقسى ادام! ءبارى ماقتايدى. قولى التىن حيرۋرگ دەيدى. قۇداي جار بولىپ سەندەردىڭ شەشەلەرىڭ وسى كىسىنىڭ قولىنا ءتۇستى. تاجىريبەلى دارىگەر ەكەن، اداممەن سويلەسۋىنىڭ ءوزى بولەك...
- دارىگەر؟!. ءما، سولاي ما؟!. ول اعاي دەگەن ماعان اللاعا اناشىم جايلى ايتىپ، كومەك سۇراۋىما مىنا «ايفونىن» بەردى...
- بۇل ءقازىر سەندە قايدان ءجۇر؟.. قىمبات دۇنيە عوي ءوزى. قالاي دەيسىڭ، «اي.. ايفون» دەيسىڭ بە، اتى ادەمى ەكەن، ايدان باستالاتىن، ءبىرتۇرلى قازاقى ەستىلەدى، مەنىڭ ايكۇنىمدەي، - دەپ اكەسى ۇلىنىڭ ءسوزىن ءبولدى، ونىڭ نە دەپ جاتقانىن ءجوندى ۇقپاعانداي كەيىپ تانىتادى.
- «جاقسى اعاي» جاڭا كەلگەندە سىيلاپ كەتتى... ەندى سەن اۋرا قالساڭ دا وسى تەلەفونمەن قۇدايعا حابارلاسامىن، ەندى ءبىزدىڭ ۇيدە ەشكىم اۋىرمايدى.
- قۇلىنىم-اي، تەلەفونمەن قۇدايعا حابارلاستىم دەيمىسىڭ؟!-دەپ اكەسى ىلكى ءسوزدىڭ ۇشىعىن ساناسىنان ەندى وتكىزىپ، التىنداي جارقىراعان تەلەفوندى قولىنا الىپ ارى-بەرى اۋدارىپ قارادى.
- ءيا، اكە، وسى تەلەفونمەن مەن اللاعا انامىز جايلى ايتتىم، ەمدەپ، تەزىرەك ۇيگە جىبەرشى دەدىم، سويتسەم بۇل «ايفوننىڭ» يەسى اناما وتا جاسايتىن دارىگەردىڭ ءوزى ەكەن؟!. اكە، ەندى اناشىم ۇيگە كەلەدى ەمەس پە، سولاي عوي، ءدا؟!.
- ءيا، قۇلىنىم، اقىلىڭنان سەنىڭ، قارلىعاشىم، بوتام مەنىڭ، جۇرىڭدەر، تابالدىرىقتا نەعىپ تۇرمىز؟ ەرتەڭ ءبارىمىز مامالارىڭا بارامىز. ەكەۋىڭدى كورىپ قۋانىپ قالسىن،-دەپ اكە جۇرەگى ەلجىرەپ، كوڭىلى بوسادى،- قولىڭداعى جىلتىراقپەن قۇدايعا تەلەفون شالدىم دەيسىڭ بە بالام-اي؟!. ويتۋگە بولادى ما ەكەن؟!.-دەپ سويلەپ، باسىن شايقاپ كۇلىپ بارادى. «ە، شىركىن-اي، پەرىشتە پەيىل قۇلىندارىم-اي!.. جاساعان سەندەردىڭ وسى بەيكۇنا بولمىستارىڭا بولا ايكۇنىمە ءومىر سىيلاعان شىعار؟!.بالامىسىڭ دەگەن، اللاعا تەلەفون شالۋعا بولادى ما؟!. ەي، پەرىشتە جۇرەك-اي... ايتسەدە، «ايفون»، ايكۇن، قىزىق-ەي، جومارتىم مەنىڭ، سەنىڭ پەرىشتە ءۇنىڭدى ەستىگەن اللادان اينالدىم!.. » دەپ تە ويلاپ، قانات اكە بارىنە شۇكىر قىلدى. ءيا، بۇل وقيعانىڭ قيۋى كەلىسىپ، ادەمى ءورىلۋى قازەكەمنىڭ " قۇدايسىز قۋراي سىنبايدى" دەگەن ءسوزىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى، ويلىعا عيبرات ەكەن...
اۆتورى: اسەم جۇمابەكوۆا
شولۋشى: اسەل وتەشوۆا
