پانتەونعا جەرلەنەتىندەر ءتىزىمى جاريا بولىسىمەن قازاقستان ازاماتتارى اراسىندا قىزۋ تالقىلاۋ ءجۇرىپ جاتىر. ءار ءتۇرلى الىپ - قاشپا پىكىرلەر بار. وسى ءتىزىمدى حالىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا ءبىزدىڭ «ۇجىماق پەن تامۇق» اتتى الەمگە تارايتىن گازەتىمىزدىڭ ءتىلشىسى ، وسى ءتىزىمنىڭ قاق ورتاسىنا كىرگەن، ەڭ جوعارى شەندى، ەڭ جوعارىدا قىزىمەت ەتەتىن، وسى ءتىزىمدى جاساۋشى توپتىڭ مۇشەسى دوكەي كوكۇيۇلىمەن سۇحباتتاسقان ەدى. سول سۇحباتتى ءبىر ءسوزىن قىسقارتپاي سىزدەرگە ۇسىنىپ وتىرمىز قۇرمەتتى وقىرمان!
ءتىلشى: دوكەي اعا! پانتەونعا پرەزيدەنتتەردىڭ جەرلەنگەنى وتە دۇرىس. ول ادام جاقسى بولسىن جامان بولسىن مەملەكتتىڭ تاريحىندا اتى قالادى. قۇرمەتتى اتاقتارى بار، تىزىمدەگى وردەندەرى بار ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن ازاماتتارعا دا ەش كىمنىڭ داۋى جوق. ال، ەندى نە قۇرمەتتى اتاعى جوق، نە تىزىمدەگى وردەندەرى جوق - پرەمەرلەر، مينيسترلەر، ولاردىڭ ورىنباسارلارى، مەملەكەت حاتشىلارى، پرەزيدەنت اپاراتىنداعىلار ت.ب. جوعارى شەندىلەردىڭ بۇل تىزىمگە كىرگەنى حالىق اراسىندا قارسى پىكىرلەر تۋعىزۋدا. سەبەبى، ولار سول قىزىمەتتى مەملەكتتەن جالاقى الىپ، كادىمگى دارىگەر، ءمۇعالىم، شاحتەر، اگرونوم ت.ب. ماماندار سياقتى ءوز مىندەتتەرىن اتقارعان جوق پا؟ ولاي بولسا، اتالعان ماماندىق يەلەرى نەگە تىزىمگە كىرمەگەن؟ وسى ماسەلەنى اشىپ ايتساڭىز.
دوكەي: بۇل ماسەلە جان – جاقتى قارالعان. ءسىز اتاپ وتىرعان جوعارى شەندىلەردىڭ تىزىمگە كىرۋىنە ەكى ءتۇرلى سەبەپ بار. ءبىرىنشى – ەڭ جوعارى شەندى بولۋدىڭ ءوزى وڭايعا تۇسپەيدى. وعان جەتۋ ءۇشىن قانشاما قاراجات پەن «اقىل – ايلا» ماڭداي تەر كەرەك! سول سەبەپتى، ەڭ جوعارىعا جەتەتىندەردى ىنتالاندرۋ جانە ولاردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ. ولاردىڭ قاراپايىم حالىقتان ءتىرى كەزىندەگى ەرەكشە ارتىقشىلىعىن قورعاي وتىرىپ، ولگەننەن كەيىن دە مارتەبەلەرىنىڭ قاتارداعى ازاماتتاردان جوعارى بولاتىنىن كورسەتۋ. ەكىنشى – ەڭ باستىسى، ولاردى ءتىرى كەزىندە قارا حالىققا قوسپاي، قالاي قورعاساق، ولگەننەن كەيىن دە حالىققا ارالاستىرماي، كور ازابىنان، اڭكۇر – مۇڭكىردىڭ سۇراعىنان، تامۇقتاعى وتتان، قىل كوپىردەن وتكىزۋدەن، ت،ب. و دۇنيەدەگى ازاپتان قورعاۋ. سەبەبى، ولار جۇمىس بابىمەن ءار ءتۇرلى سەبەپتەرمەن بىرەۋلەرمەن «الىس – بەرىس» جاسايدى. ونسىز لاۋزىم باسبالداقتارىنا كوتەرىلە المايدى. ءبىزدىڭ قوعام «الىس – بەرىستىڭ» دامىعان قوعامى ەكەنى المگە بىلگىلى! حالىق اراسىندا ونى پارا مەن جەمقورلىق دەپ اتايدى. ولاي اتاۋ مۇلدە دۇرىس ەمەس. ءتىپتى اتا - بابالارىمىزدىڭ ءوزى «الاعان قولىم – بەرەگەن» - دەپ، «الىس – بەرىسسىز» ءىس بىتپەيتىنىن ايتىپ كەتكەن! و دۇنيەدەگى تەكسەرگىشتەر دە ءبىزدىڭ «الىس – بەرىستەرىمىزدى» كۇناعا جاتقىزىپ، ولگەندەرىمىزدى ازپتايتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ءتىپتى ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتىمىزدە سول «قوماقتىلاۋ الىس – بەرىسىمىزدى» قىلمىستىق ىسكە جاتقىزىپ، قانشامىز سوتتالىپ كەتتىك، قانشامىز تەرگەۋدەمىز، قانشامىز شەت ەلگە كەتىپ جان ساۋعالاپ ءجۇرمىز! قۇداي بۇيىرسا ەندى وسى پانتەوننىڭ ارقاسىندا ءبارامىز ولگەننەن كەيىن ءتورت كوزىمىز تۇگەل، و دۇنيەدە جولىعىپ باس قوسپاقپىز!
ءتىلشى: سولاي دەڭىز... پانتەوندى سالعىزۋداعى نەگىزگى ماقساتتارىڭىز ەڭ جوعارى شەندىلەردى العان پارا مەن جەمقورلىقتارىڭىز ءۇشىن و دۇنيەدەگى سۇراقتار مەن ازاپتان قۇتقارۋ ەكەن – عوي.
دوكەي: جۇمىس بابىنداعى «الىس – بەرىس» دەڭىز... قايداعى پارا!
ءتىلشى: سولاي – اق بولسىن... سىزدەر بۇل دۇنيەدە وزدەرىڭىزگە ىڭعايلى، زاڭدار قابىلداپ، حالىقتىڭ بايلىعىن «الىس - بەرىستەرىڭىزگە» سالىپ، حالىق الدىندا ەش قاشان ەسەپ بەرمەيسىزدەر. ەندى ولگەننەن كەيىن اللانىڭ الدىندا دا ەسەپ بەرمەيسىزدەر مە؟
دوكەي: ماسەلە سول ەسەپ بەرۋدە بولىپ تۇر – عوي... ءبىز نەعۇرلىم جوعارلاعان سايىن «الىس – بەرىسىمىزدىڭ» مولشەرى دە وسەدى. ونى ءبىز حالىقتان جاسىرعانمەن، اللا ءبارىن كورىپ وتىر – عوي. ەرتەڭ ولسەك، سول كۇنى اڭكىر – مۇڭكىرىن جىبەرىپ تەرگەۋگە الادى. ولار ءبىزدىڭ پروكۋرورلار مەن سوتتارىمىزداي «الىس – بەرىسكە» كەلىسپەيدى. شىنىڭدى ايتقىزىپ، تامۇقتىڭ وتىنا ءبىر –اق ايداپ «شىرىلداتىپ» جىبەرەدى. مىنە ماسەلە قايدا جاتىر! ءبىز پانتەونعا جەرلەنەتىن جوعارى شەندىلەر ءتىزىمىن جاساعاندا، «الىس – بەرىستىڭ» ەڭ جوعارى مولشەرىن قولداناتىنداردى تاڭدادىق. ال، الگى حالىق پارا دەيتىندى ورتاشا جانە تومەنگى مولشەردە الاتىن، اۋىلدىڭ، اۋداننىڭ، ءجاي قالالاردىڭ اكىمدەرىن قانشاما جالىنعانىمەن ولاردى كىرگىزبەدىك. ولاردى كىرگىزسەك پانتەونعا تاعى ءبىر استانا قالاسى سياتىن جەر تەلىمى كەرەك ەكەن!
ءتىلشى: ولارعا وبال بولعان ەكەن... قازاقتا جەر جەتەدى – عوي، «اركىمدەر» الىپ جاتقان جەر ەمەسپە، ولار ءوزىمىزدىڭ ازاماتتار – عوي، جاندارىن قيناماي تىزىمگە نەگە كىرگىزە سالمادىڭىزدار.
دوكەي: ولاردىڭ ءتىرى كەزىندە جوعارى شەنگە يە بولۋىنا مۇمكىندىكتەر بەرىلدى. ءبىراق، ولار اقشالارىن اياپ، جوعارىعا بارمادى. سوندىقتان دا ولار حالىق كورگەندى كورىپ، كىنالارى بولسا، و دۇنيەدە جازالارىن وتەسىن.
ءتىلشى: دوكەي اعا! و دۇنيەدەگى جاۋاپ پەن ازاپتان پانتەونعا جەرلەنەتىن تىزىمدەگى جوعارى شەندىلەردى قالاي قۇتقارماقسىزدار؟
دوكەي: ول ءۇشىن ءبىز عالىمدارعا ەرەكشە اپارات ورناتىلعان تابىت جاساتتىق. ول تابىت ماڭگى شىرىمەيدى جانە كورگە اڭكۇر – مۇڭكىردى كىرگىزبەيدى. و دۇنيەنىڭ زاڭى بويىنشا سۇراق الىنباعان پەندەنى پەرىشتەلەر نە ۇجىماققا، نە توزاققا اپارمايدى ەكەن. سەبەبى، ول جاقتا دەموكراتيا! كىناڭدى دالەلدەمەسە جازىقسىزدان ازاپتامايدى، جاقىسىلىق ىستەرىڭدى انىقتاماي، قانشا پارا بەرسەڭدە ۇجىماققا كىرگىزبەيدى. سۇراق الىنباعان ادام كورىندە الاڭسىز راحاتتقا باتىپ جاتا بەرەدى ەكەن. ءبىزدىڭ عالىمدار ونى دالەلدەدى. سوندىقتان دا ءبىز ەڭ جوعارى شەندىلەردى ەلگە ەڭبەك سىڭىرمەسەدە، قۇرمەتتى اتاقتارى، قاجەتتى وردەندەرى بولماسا دا، ءتىرى كەزىندەگىدەي مەملەكتتىڭ ەرەكشە قامقورلىعىنا الىپ، «الىس – بەرىستەرى» ءۇشىن كور ازابىن كورسەتپەۋ ماقساتىندا پانتەونعا جەرلەنەتىندەر تىزىمىنە كىرگىزدىك.
ءتىلشى: تىزىمگە نەگە ۇلىتتىڭ ماقتانىشىنا اينالاتىن – اقىندار، جازۋشىلار، انشىلەر، سۋرەتشىلەر، كومپوزيتورلار، عالىمدار ت.ب. تالانتىلار كىرمەي قالعان. بۇلار ءتىرى كەزىندە ەڭبەكتەرى باعالانباي نە قۇرمەتتى اتاق الماي، نە وردەن تاقپاي ومىردەن ءوتۋى ءجيى كەزدەسەدى. مىسالى: اقىندار – م.جۇمابايەۆ، ق.امانجولوۆ، م.ماقاتايەۆ، ج.ناجىمەدينوۆ، كومپوزيتورلار – ش.قالداياقوۆ، ءا.ەسپايەۆ، ءانشى –ءا.قاشاۋبايەۆ ت.ب. تالانتتار. ءقازىر دە ەڭبەگى ەلەنبەگەن قانشاما ۇلىت ماقتانىشتارى بار. وسى ماسەلە تۋرالى نە دەيسىز؟
دوكەي: ول كىسىلەرگە الاڭدايتىنداي ەشتەڭە جوق. ولار قايدا جەرلەنسە دە، حالىق ولاردىڭ باسىنا وزدەرى بارادى. ولار حالىقتىڭ الدىندا دا. اللانىڭ الدىندا دا تازا! تالانتار پانتيەونعا جەرلەنبەسەدە بەيشتىڭ تورىندە بولادى. ونداي ۇلت ماقتانىشتارى كوبنەسە وزدەرىن تۋعان جەرىنە، اتا –باباسىنىڭ قاسىنا جەرلەۋدى وسيەت ەتەدى. نە دەگەن باقىتتى جاندار! ەگەر مەن وسى جوعارى لاۋازىمدا بولىپ، «الىس – بەرىس» جاساپ كىناعا باتپاسام، مىندەتتى تۇردە تۋعان جەرىمە، اكە – شەشەمنىڭ قاسىنا جەرلەۋدى وسيەت ەتەر ەدىم. اتتەڭ! نە كەرەك... اڭكۇر – مۇڭكىردىڭ ءسۇراعى مەن توزاقتىڭ وتىنان قورقامىن. سول ءۇشىن تىزىمدەگى لاۋازىم يەسى رەتىندە پاتيەونعا جەرلەنەمىن. وكىنىشتى – اق!
ءتىلشى: وكىبەڭىز! مىنە ورازا ايى. كەدەي – كەپشىككە، جەتىم – جەسىرگە مول ساداقا بەرىڭىز. اللاعا قۇلشىلىق ەتىپ، پەندەشىلىكپەن ىستەگەن «الىس – بەرىسىڭىز» ءۇشىن راحىم سۇراڭىز! اللا ءبارىن كەشىرەدى. جۇرەك جاردى سۇحباتىڭىزحعا راحمەت!
ايمۇحانبەت بەيسەمبەكوۆ
