تاريحتا تارام – تارام ءىزى قالعان، سول ىزدەن ءدان دارىعان ءتۇزىلدى ورمان. ۇرپاقتان ۇرپاق ءوربىپ ەلمىز بۇگىن، ىرىسى شالقىعانعا قىزىر قورعان. ۋاقىت ارتتا قالدى شاقپاعى لاڭ، زامانا امان وتتىك اتقاعىنان. جىگەردى مۇقالتپادى سىن-توسپالار، جۇرتپىز ءبىز، ەندى مىنە،ب ا ق دارىعان. بىلگەنگە وسى ەمەس پە العا اسقانىم، شايقالماس ەندى مۇلدە الماس تاعىم. تاۋەلسىز وتانىمدى مەن قورعايمىن، نامىستىڭ جانىپ-جانىپ الداسپانىن. مۇنار كول، ساعىمدى بەل،شالقار دالام، بولسىنشى ءبارى-بارى – ورتام امان. ءداريعا داۋرەن عۇمىر ۇزىلمەسىن، سول ءۇشىن تۋعان جەرگە قالقان بولام. ەل ءۇشىن قايراتتانسام تابالار كىم؟ جارقىندىق قانات جايسا جوعالار مۇڭ. مەن بۇگىن كوتەرىلسەم زاڭعار كوككە، ءارۋاعى قولداۋىنان بابالاردىڭ!
2تىلسىمعا بويلاي الار بار ما پەندە؟ شولدەسەڭ، دوسىم مەنىڭ،سىرعا شولدە. تاعى ايتسام: بۇلاق سىندى جىرعا شولدە، جايىلار جان-دۇنيەڭە نۇرعا شولدە. جىر – شۋاق،سىر – شاپاعات،نۇر – قۋات-تى، جىلداردىڭ ايتارىنا ءتۇر قۇلاقتى. زامانا كوشتەرىندە تىلسىم باسىم، جىلعا قۋا ۋاقىتتا جىلجىپ اقتى. اعىندى ادۋىندى تۇساۋ قايدا! عاسىرلار قۇستاي بولىپ ۇشادى العا. اتالار جول بوساتسا ۇرپاعىنا، جاس بۋىن بوي الدىرماس تۇسالارعا. وسىلاي شىركىن ءومىر جالعاسادى، بۋىندار كەلەر-كەتەر – الماسادى. تاريحقا جاڭا پاراق قوسىلادى، جالعاننىڭ جالعاندىعى وسىداعى...
3ەل باسىنان سان قيلى زامان وتكەن، سول زاماننىڭ دەرەگى ءبىز ءسوز ەتكەن. ءجۇز جىلدىقتار توعىسى ەلگە جەتىپ، باۋىرلاس ەل قاتارىن كوپ وزگەرتكەن.
بەس ءجۇز ەلۋ جىل تولادى حاندىعىما، حان سايلاپ ەل قوسىلعان بايراعىنا. سان مىڭ جىل ارمانى ەدى قول جەتپەگەن، ات جالىن تارتىپ مىنگەن قازاعىما. ساياساتىن ەلدىكتىڭ بەكەم كۇرمەپ، تورە – قارا ءتىل تاپتى تىرلىك كوزدەپ. اق نيەت پەن ادالدىق بيىك تۇردى، قارا باستىڭ بار قامىن ەلدىك بيلەپ. ىنتىماعى جاراسقان ۇلىس شىققان، ۇيلەسىمدى سان ۇلتتىڭ شامىن جاققان. تاتۋلىق پەن بىرلىگى جان ءسۇيسىنتىپ، تۋعان ەلدىڭ شىرايىن گۇل جايناتقان.
4الماس قىلىش سۋىنباعان قىنىندا، زامان وتكەن الاساپىران بۇرىندا. ەر جىگىتتەر تولارساقتان قان كەشىپ، ارۋلارىم گۇل تاقپاعان بۇرىمعا. سالقار دالا ساۋاپ سۇرار پەندەدەن، ارنا سالىپ العان ىرىڭ – جىرىڭعا . عاشىق جۇرەك قانا الماعان شىرىنعا، جارقىن كۇندەر ءتۇسىپ كەتكەن جىلىمعا. اق ساقالدى اتالاردا مۇڭ قالىڭ، ءورۋ سالماي جاس وسكىندەر تۇلىمعا. زامان وتكەن كيمەشەكتى اجەلەر، جەلى تارتپاي قينالعان كوپ قۇلىنعا. زامان وتكەن، الاعاي دا بۇلاعاي، قابارعاندا بۇلت استىنان تۋار اي. ەلدىك مۇرات العا شىققان تۋ الىپ، قان تىرشىلىك قاشقان سوندا تىراعاي. ءسويتىپ، ءسويتىپ، شاڭىراعى جۇرتىمنىڭ، شايقالعانمەن قالعان ءبىر ءسات قۇلاماي. ۇلتتىق رۋحتىڭ بيىكتىگىن كور سودان، شاپقىنداردان كەزدە حالىق شارشاعان. حاندىعىمنىڭ قابىرعاسى نىقتانىپ، ءوز بىرلىگىن بەكىتىپتى بارشا جان. ءدال وسىلاي حالقىم مەنىڭ جەتىپتى، ۇلى دەگەن ەلگە كوپتەن اڭساعان. ۇلى مۇرات، ۇلى ارمان – تىم ءتاتتى، جەتىلدى جۇرت الاسارتپاي سۇڭعاقتى. ويدان كۇلكى ۇزىلمەسە كۇنى – ءتۇن ، قىردا مالىم ەگىز تۋىپ جىرعاپتى. ءسويتىپ، ءسويتىپ، ۇلى قازاق دالاسى، شومىلىپتى بەيبىت شاققا شۋاقتى. جوعالعان سوڭ زار ۋاقىت دوڭبەگى، بەلگىلى عوي بالاۋسانىڭ ونبەگى. جاڭا رەڭگە بويالىپتى دۇنيە، كوتەرە العان شاقتا سالماق سەنگەنى. مۇنىڭ ءبارى، بىلە-بىلسەڭ اعايىن، حان كەرەي مەن ءاز جانىبەك ەڭبەگى!
5شۇكىر دەلىك قۇدايعا دارمەن بەرگەن، قالىڭ ەلىم تۇعىرىم قولداپ جۇرگەن. اللا بەرگەن قاسيەت قونعان ەرەن، اقسۇيەكتەن ساداعىن ساعىمعا ىلگەن، قاسىم حاننىڭ كەزىنەن نايزا ۇشىمەن، شەكارا بار قازاققا سىزىپ بەرگەن. قيىندىقتان قاشان دا، جىگىت بولساڭ بەزىنبە! اسۋلاردان اساردا، وت ۇشقىندار كوزىندە. سالماق سالا بىلەتىن، قارا تاستاي توزىمگە. ەل سەنىمى اقتالعان، سالقام جاڭگىر حانىمەن، حاقنازار حان كەزىندە. حاندار وتكەن ىلەسە، زامان كوشپەن ۇندەسە. بيلىك تىزگىن ۇستاعان، حان تاۋەكەل، ەسىم حان، ەلدىك ىستە ءىس قىلعان، ەل – جۇرتىمەن كەلىسە.
6بيلەر ايتقان بيىك ءسوز حاندارىنا، حان قابىلدار مۇلتىكسىز وي بازىنا. ەل اتىنان ءتىل قاتقان تىكە سويلەپ، ءسوز مايەگى قۇن جەتپەس شىن قازىنا :
- ەل بيلەسەڭ ءىش تولى باۋىر بولسىن،
ارقاڭ تەسىك كونبىستى جاۋىر بولسىن. قۇلاعىڭنىڭ تۇبىندە سىبىر تۇرسىن، وردا جايدىڭ سىرتىندا ءدۇبىر تۇرسىن، ناقتى وسىعان شىداساڭ ەل ۇستارسىڭ.... دەگەن ءسوزىن ءار بيلىك جالعاپ تۇرسىن.
7حاندىق جولدا حالقىنا بولىپ تانىس، ءاز تاۋكە حان ورناتقان تىڭ بايلانىس. جەتى جارعى جاراسقان بيلىگىمەن، ادىلدىكتەن اينىماس نىق قولدانىس ابىلايدىڭ ايدىنى اسىپ تۇرعان، قالىڭ قازاق مويىنداپ بيلىك قۇرعان. دوس پەن قاستىڭ وزگەشە ءتىلىن تاۋىپ، مارتەبەلى ىستەرگە مويىن بۇرعان.
8تۋعان ەلگە تىنىشتىق كەز ورالعان، ايدىن شالقار،كوك بەلدەر نۇر ورانعان. ەل جادىراپ ۇرپاعى وتاۋ قۇرىپ، ءار اۋىلدا توي دۋمان ءان شىرقالعان. شاعالاداي اق شاڭقان اۋىل قونىپ، جىبەك جولىن جاعالاي ەل جايلاعان شاشقان دۇردەي دالاعا شىراي ەنىپ، باتىر بىلەك جىگىتتەر اڭ اۋلاعان. ىنتىماققا بىرلىك پەن جالاۋ تاققان، تەنتەگىن دە ءجون قىلار وراي تاپقان. ەرتەگىدەي ەل ايتار تويلار جاساپ، قازاعىمنىڭ كوڭىلى شالقىپ جاتقان. ساعىنىشتاي سول كەزدەن ءبارى داستان، شەكسىز دالا، كوك بەلەس، اشىق اسپان. جىر قىپ ايتسا كۇن ءتۇنى ەش تاۋسىلماس، كوڭىل داريا كول كوسىر ءوتتى زامان.
9دەربەس ەلدىك جالعاستى تالاي عاسىر، داۋىل سوققان دالامدا سان سىر جاتىر. اتتى جاۋعا تەپكىدەن ازات بولىپ، كوزىن جۇمدى كەڭەستەن سونشا باۋىر؟ ءجون بەرمەدى كەڭەس كەز ەش قازاققا، اتىپ، ايداپ، ماداقتاپ سان مازاقتا. سوعىس ءورتى شارپىعان جان از ەمەس، قازا تاۋىپ قالعان دا كوپ سول جاقتا. جاعالاستى جاۋمەن ەل، قاندا كەشتى، تىڭ كوتەرتىپ، ۇران ساپ، مالشى ەتتى. راكەتاعا ءماز قىلسا مالاقاي اتا، گەپتيلدەن دە كوپ زارداپ ەلگە ءوتتى.
10تۋعان جەرىم ، بايتاعىم، ابىز دالام، سار دالامنىڭ ءار تۇسى اڭىز عالام. جۇرەك قوزعار اۋەلەپ سازدى جىرمەن، كۇيىن تىڭداپ،زار ەستىپ جۇدەپ قالام. جاۋدى جەڭىپ جەر قىلىپ وتكەن جىلدار، جالعاس تاپقان ارا-تۇرا شەگىنىس بار. ايدى اسپان شىعارىپ جەڭىس تويلاپ، وكىنىش پەن كۇيىنىش كوپ سان جايلار.
11جاڭاردى كۇن تاۋەلسىز تاڭ شاپاعى، نۇر جامىلدى قازاقتىڭ بار اتىرابى. باقىتتى كۇن اياسىندا كۇلىپ- ويناپ، شات-شادىمان جايناعان اتا ۇرپاعى جارقىن كۇنگە ەرتەڭى زور ەلىم شات، جالتاعى جوق ءسات كۇندە قادام الشاق. ءۇمىت بولعان جان قيىپ وسى نۇرلى شاق، جەلبىرەتكەن كوك تۋدى بۇل – بولاشاق .
12بەيبىت كۇن اياسىندا تۋدى داستان، جىرلادىم تۋعان ەلدى اۋەل باستان. بالاسى تالاي ەلدىڭ باسىن قوسقان، الەمدى تاڭ قالدىرعان قازاقستان. جاقسىلىق جانىمىزعا جاقىن كەلدى، جاقىن كەلگەن سول كۇنگە ەل كەنەلدى. ەل باستاعان باسشىمىز ول – نۇرسۇلتان، تۋعان جەر نۇرى تاسقان قازاقستان.
22.11.2014 جىل
يسلام مياش ۇلى امانوۆ جاڭاارقا اۋدانىنىڭ تۋماسى، 1948 جىلى تۋعان، زەينەتكەر.ەڭبەك جولىندا سان سالادا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان. اتاپ ايتقاندا، اۋداندىق دوسااف كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى، ماي زاۋىتىنىڭ باستىعى، اۋداندىق كاسىپوداق كوميتەتى مەن پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى ، اۋداندىق ساقتاندىرۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى، سالىق كوميتەتىنىڭ باس سالىق ينسپەكتورى، «اليانس بانك» اق فيليالى اۋداندىق بولىمشەسىنىڭ باستىعى جانە اۋداندىق كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى مىندەتتەرىن اتقارعان. وتكەن 2013 جىلى «نياز باتىر نەمەسە ۇرپاق ساباقتاستىعى» تۋرالى جىر داستانى مەن «باۋىرناما» اتتى شەجىرەلىك دەرەكتەردى قامتىعان كىتاپتارى باسپادان شىققان.
