قازاق كينو ونەرىنە ءالى كۇنگە دەيىن قابىرعاسى قاتپاعان بالاڭ ونەر تۇرىنە قاراعانداي تاپتاۋرىن كوزقاراستان ارىلا الماي كەلەمىز. قازاق كينوسى جاس ەمەس. ول ءوسۋدىڭ، دامۋدىڭ، قالىپتاسۋدىڭ تالاي-تالاي اسۋلارىنان استى. «لەنفيلممەن» بىرىگىپ تۇسىرگەن العاشقى كوركەم فيلم «امانگەلدىدەن» بەرى قارايعى ۋاقىتتا قازاق كينو ونەرى كاسىپقوي ماماندارمەن تولىعا ءتۇستى. تالاي-تالاي رەجيسسەرلەر مەن سەناريستەر ماسكەۋدە، لەنينگرادتا جوعارى ءبىلىم الىپ، رەسەي كينەماتوگرافيستەرىنىڭ شەبەرلىك شىڭداۋ مەكتەپتەرىنەن ءبىلىم مەن تاجىريبە جيناقتاپ، قازاق كينوونەرى ءوز الدىنا وتاۋ تىگىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇزدەگەن كوركەم لەنتالاردى دۇنيەگە اكەلدى. ولاردىڭ ءبىراز بولىگى بۇرىنعى وداقتىق، قالا بەردى، الەمدىك ەكراندارعا جول تارتا باستادى. حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەرگە قاتىسا قالعان «قازاقفيلم» تۋىندىلارى وزگەلەردەن وزا شاۋىپ، قوماقتى جۇلدەلەردى يەلەنە باستادى. دەمەك، قازاق كينوونەرىنە مەشەۋ بالاعا قاراعانداي كوزقاراستان ارىلىپ، جەتىلگەن، ۋاقىت جاعىنان العاندا تارلان اشاتىن جاسقا جەتكەن، كينوونەرىنە قويىلاتىن ەڭ جوعارعى تالاپتاردىڭ قانداي ءتۇرىن ارتساڭ دا بەلى قايىسپاي كوتەرەتىن كەزگە جەتكەنىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك. اسىرەسە، قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك تۋىن كوتەرگەن كەزدەن باستاپ، قازاق كينوونەرى دە يدەولوگيالىق قۇرساۋدان بوساپ، ءوز جولىن ءوزى تاڭدايتىن، ءوز قولىنداعى كينوكامەرانىڭ وبەكتيۆىن بىرەۋدىڭ نۇسقاعان جاعىنا ەمەس، ءوزىنىڭ قالاعان جاعىنا بۇرا الاتىن ەركىندىككە يە بولدى.

تاۋەلسىزدىك الىپ، تاۋەلسىزدىك رۋحى سانا­مىزعا جايعاسىپ، وڭ-سولىمىزدى تانىعان شاقتا قازاق كينوگەرلەرىنىڭ الدىنان ۇلكەن ءبىر سۇراق اتوي سالىپ شىعا كەلدى. ول سۇراق: «ءبىز كىمبىز وسى؟ قايدان شىقتىق؟ قانداي وقيعالاردى باس­تان كەشىردىك؟ مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگە تاسى قاشان قالانعان؟ قازاق حاندىعى قاشان قۇرىلدى؟ ونىڭ باسىندا كىمدەر تۇردى؟ كىمدەرمەن جاۋلاستىق، كىمدەرمەن جاعا جىرتىستىق؟ جارتى ەۋروپا ەركىن سىيىپ كەتەتىن مىنا قازاقيا دالاسىنا ءبىز قالايشا يە بولىپ قالدىق؟ بۇگىنگى تاڭداعى زايىرلى مەملەكەت دارەجەسىنە قالاي قول جەتكىزدىك؟». وسى جانە باسقا دا تولىپ جاتقان ساۋالدار قازاق كينو­گەرلەرىنىڭ الدىنا ۇلكەن مىندەت جۇكتەدى. اعا بۋىنى، ورتا بۋىنى، «جاڭا تولقىن» دەپ اتالاتىن جاس بۋىنى بار رەجيسسەرلەرىمىز جۇرت شولىركەپ وتىرعان تاريحي تاقىرىپقا جان-جاقتان كىرىسە باستادى. سونداي ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىندە قازاق كينوقورى بىرنەشە تۋىندىلارمەن تولىقتى.  اۋەلى ەكرانعا جارناماسى جەر-دۇنيەنى جاڭعىرتقان «كوشپەندىلەر» شىقتى. كۇللى قازاق ەلىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ەجەلگى دۇشپانعا ويسىراتا سوققى بەرىپ، قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ ىرگەسىن نىعايتقان ايلالى دا اقىلمان ابىلاي حاندى ەكراننان كورەمىز دەپ اسىعا كۇتكەن كورەرمەننىڭ ءۇمىتى سۋ سەپكەندەي باسىلىپ، ۇيالعاننان جەر شۇقىپ قالدى. دوسحان جولجاقسىنوۆتان باسقا ءبىر دە ءبىر قازاق اكتەرى قاتىسپاعان (وندا دا قالماق شارىشتىڭ رولىندە) كينونى قازاق كينوسى دەپ اتاۋعا بولاتىن با ەدى؟ ونىڭ اۋەلگى رەجيسسەرى امەريكالىق (گولليۆۋدتان)، ول بارىنە قولىن ءبىر-اق سىلتەپ كەلگەن ىزىمەن كەرى قايتىپ كەتكەن سوڭ ورىس رەجيسسەرى س.بودروۆ جالعاستىرسا، ابىلايدان باستاپ باستى رولدەر شەتىنەن شەتەلدىك اكتەرلەرگە بەرىلسە، سەنارييىن جازۋ ازەربايجان دراماتۋرگىنە تاپسىرىلسا، قوسالقى رەجيسسەر بولىپ تاريحتان مۇلدەم بەيحابار ت.تەمەنوۆ بەكىتىلسە، ول كينونىڭ جۇرتتى جەرگە قاراتۋدان باسقا «لاجى» جوق ەكەنى ءاۋ باستان-اق بەلگىلى بولاتىن.  ەگەر ءدال وسىنداي مول قارجىمەن ءدال وسىنداي، ايتالىق، «يۆان گروزنىي» ءفيلمى تۇسىرىلگەن بولسا، ەڭ اۋەلى بۇكىل ورىس قاۋىمى ورە تۇرەگەلىپ، كينو سىنشىلارى ونى تاس-تالقان ەتىپ سىناپ، مەملەكەتتىك دۋمانىڭ كەيبىر دەپۋتاتتارى مەن پراۆوسلاۆتىق شىركەۋ قىزمەتكەرلەرى كينوجاساۋشىلاردىڭ ءىسىن زاڭ ورىندارىنا تاپسىرىپ، باس-اياعى ەكى-اق سەرياعا كەتكەن كول-كوسىر قارجىنى مەملەكەتكە قايتارۋدى تالاپ ەتكەن بولار ەدى. وتىز سەريالى «شىڭعىس حان» فيلمىنە قىتايلىقتار 16 ميلليون دوللار جۇمساسا، ءبىزدىڭ كينوگەرلەردىڭ بالالارعا ارنالعان ەكى سەريالى «كوشپەندىلەر» دەپ اتالاتىن بلوكباستەردىڭ قۇنى 36 ميلليون دوللار ەكەن. ۇياتتان باسقا بەرەرى جوق كينولەنتاعا ۇيالماي وسىنشا قارجى جۇمساپپىز! تاريحي شىندىق اتاۋلىدان جۇرداي، كوركەمدىك قۇندىلىعى جوققا ءتان ءفيلمدى، وكىنىشكە وراي، سول ءفيلمدى جاساۋعا قاتىسى بار ادامداردان باسقا ءبىر دە ءبىر جان جاقتاي المادى.  رەسەي يمپەراتورى نيكولاي ءىى-نىڭ ءبيشى ماتيلدامەن ىڭكارلىك سەزىمىن كورسەتكەنى ءۇشىن بۇكىل ورىس قوعامى، باسى پاتريارح كيريللدەن باستاپ بولاشاق رەسەي يمپەراتورىنىڭ ار-نامىسىنا تيگەنى ءۇشىن مەملەكەتتىك دۋمانىڭ دەپۋتاتى ن.پوكلونسكايا، شىركەۋ وكىلدەرى، ءتىپتى، ينگۋشەتيانىڭ باسشىسىنا شەيىن بۇل كينولەنتانىڭ ەكرانعا شىعۋىنا تىيىم سالۋدى پروكۋراتۋرادان تالاپ ەتىپ، رەجيسسەر ا.ۋچيتەلدى جۇندەي ءتۇتىپ جاتىر. ال ءبىزدىڭ دەپۋتاتتارىمىز بەن باسقا دا قايراتكەرلەرىمىز كينو سالاسىنداعى ۇلت نامىسىنا تيەتىن تۋىن­دىمەن شارۋالارى دا بولمادى. تاريحي تاقىرىپتاعى وسىنداي ويسىراعان ولقىلىقتان سوڭ رەجيسسەرلەرىمىز كوپكە دەيىن بۇل ماڭايعا جولاۋدان اياقتارىن تارتىپ قالدى.  شەتەلدىك كينوماماندارمەن بىرىگىپ جۇ­مىس ىستەسەك پايداعا شاش-ەتەكتەن كەنەلەمىز دەپ جۇرتتى سەندىرىپ كەلگەن ءتۇسىرۋشى توپتىڭ الگىندەي سازعا وتىرىپ قالعان كەيپىنەن كەيىن اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ جاس رەجيسسەر اقان ساتايەۆ تاۋەكەل دەپ تاريحي تاقىرىپقا قايتا تىزگىن بۇردى. ءفيلمنىڭ اتى – «جاۋجۇرەك مىڭ بالا». بۇل ءفيلمنىڭ دە جارناماسى «كوشپەندىلەردەن» كەم بولعان جوق. الايدا، ءتۇسىرۋشى توپ تا، «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى دا شەتەلدىك اۋرۋعا شالدىقپاي ۇلتتىق توپ قۇرا ءبىلدى. اقان ساتايەۆ جاستىعىنا قاراماي ەل ازاتتىعى ءۇشىن كوزسىز ەرلىككە بەل بۋعان ورىمدەي جاستاردىڭ ءوسۋ، ەسەيۋ، ەرجەتۋ، ەل قورعانىنا اينالۋعا دەيىنگى ارالىقتاعى ومىرلەرىن سان قىرىنان كورسەتە ءبىلدى. تاريحي دراما دەپ اتالعان بۇل فيلم XVIII عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا جوڭعار باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەستە تاۋ-تاۋدى، ساي-سالانى، شاشىراپ جاتقان اۋىل-اۋىلداعى ورىمدەي جاس جەتكىنشەكتەردىڭ باسىن قوسىپ، وزدەرىنەن كۇشى الدەقايدا باسىم جاۋعا قارسى كوتەرە بىلگەن سارتاي باتىردىڭ جانقيارلىق ەرلىك ىستەرى «كوشپەندىلەردەن» سوڭ سۋ سەپكەندەي بولعان كوڭىلىمىزدى قايتا كوتەرىپ، وتكەن ومىرىمىزدە بۇگىنگى ۇرپاق ماقتانارلىقتاي بولعان باتىرلارىمىز بەن اقىلگوي ابىزدارىمىزدىڭ بولعانىن، اق تابان شۇبىرىندىدان سوڭ ەڭسەلەرى ەزىلىپ، ەرەسەكتەر جاعىنىڭ ءوزى ءالى ەس جيا الماي ەسەڭگىرەپ جاتقان شاقتا سارتاي تۋىنىڭ استىنا جان-جاقتان كەلىپ قوسىلىپ، ات جالىن تارتىپ مىنۋگە جاراعان جاستاردىڭ ەرلىك شايقاسى رۋحىمىزدى كوتەرىپ كەتكەن ەدى.  بۇل فيلم جايلى كەزىندە ورىس تىلىندەگى گازەتتەردىڭ بىرىندە («ۆرەميا») جاس رەجيسسەردىڭ قيىن دا كۇردەلى تاقىرىپقا باتىل بارىپ، كورەرمەن كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستاعان ءساتتى تۋىندى بولعانىن اتاپ وتكەندىكتەن، ول پىكىرىمىزدى قايتالاپ جاتۋدى ءجون سانامادىق. فيلم ءتۇسىرىلىپ بىتە سالىسىمەن 2012 جىلى فرانسيادا وتكەن اقىلى كانن كينوفەستيۆالىنە قاتىسىپ، ءساتتى تۋىندىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتالىپ ءوتتى. ودان سوڭ تەگەران حالىقارالىق كينوفەستيۆالىندە جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. ال، ءدال وسى جىلى ول ۇلتتىق پاتريوتتىق تاقىرىپتا تۇسىرىلگەن فيلم رەتىندە ۇلتتىق كينەماتوگرافيالىق «قۇلاگەر» سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. تاريحي جانە ۇلتتىق ءسالت-داستۇر تۇرعىسىنان قاراعاندا كوپتەگەن كورەرمەننىڭ بۇل فيلمگە ايتار نازى دا جوق ەمەس. تاريحي تۇرعىدان كەلگەندە – سارتاي ومىردە بولعان ادام. ول قارتايىپ، ءوز اجالىنان قايتىس بولعان. ال، ءسالت-داستۇر جاعىنان كەلەتىن بولساق، قازاق ەشقاشان ايەل ادامعا شاڭىراق كوتەرتپەگەن.  «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى سوڭعى ءۇش-تورت جىلدىڭ ىشىندە جاڭا اتاۋلارمەن تولىعا ءتۇستى. ۇلتتىق كينەماتوگرافقا دەگەن كوزقاراس وزگەرىپ، ونى سان جاعىنان دا، ساپا جاعىنان دا قولداۋ ساياساتى قىزۋ قولعا الىنا باستاعانى كوڭىلگە قۋانىش ورناتادى. كينو سالاسىنا قولداۋ كورسەتۋ ەلباسى ن.ءا.نازاربايەۆتان باس­تاۋ العانى دا قازاق كينوگەرلەرىنىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەپ وتكەندەي بولدى. اسىرەسە، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن بۇكىل ەل بولىپ تويلاۋ قارساڭىندا پرەزيدەنتىمىز ءدال وسى ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، بۇل تاقىرىپتىڭ كينو سالاسىندا ەرەكشە ىزدەنىسپەن كورىنىس تابۋى ءتيىس ەكەنىنە توقتالىپ ءوتىپ ەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەڭ تىنىستى، كوپ سەريالى تاريحي تۇڭعىش تەلەسەريال جوباسى قولعا الىنا باستادى. جوبا اۆتورى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى. العاشقى كەزەڭدەگى جوبا بويىنشا فيلم 20 سەريالى بولىپ جوس­پارلانعان بولاتىن. سەناريي اۆتورلارى بولىپ بەلگىلى جازۋشى سماعۇل ەلۋباي مەن بۇعان دەيىن «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» ءفيلمى ارقىلى تانىلعان كينوسەناريست تيمۋر جاقسىلىقوۆ بەكىتىلدى.  «تەاتر دراماتۋرگتىڭ جازۋ ستولىنان باستالادى» دەمەكشى، فيلم دە سەناريستىڭ جارتىلاي بولسا دا جازۋ ستولىنان باستالادى. جارتىلاي دەيتىن سەبەبىم – جازۋ ستولىندا اقتىق نۇكتەسى قويىلدى دەپ ەسەپتەلگەن ادەبي نۇسقا رەجيسسەردىڭ قولىنا ءتۇسىپ، ول ءتۇسىرۋ الاڭىنا جەتكەنشە سان ءتۇرلى وزگەرىستەرگە ۇشىرايدى. قويۋشى رەجيسسەر مەن سەناريي اۆتورلارىنىڭ اراسىنداعى كەلىسۋ مەن كەتىسۋ ارالىعىنداعى داۋ-داماي وسى كەزەڭدە شارىقتاۋ شەگىنە جەتەدى. ويتكەنى، جازۋشىنىڭ ءوز رەجيسسۋراسى بار دا، ءتۇسىرۋشىنىڭ ءوز رەجيسسۋراسى بار. كەيدە بۇل كوزقاراستار وت پەن سۋ سياقتى وكسيۋمورون دەڭگەيىنە دەيىنگى الشاقتىققا اپارىپ، ونىڭ زاردابى كينوتۋىندىنىڭ ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىنىن تالاي كورگەنبىز. بۇل جولى جوبا اۆتورى رەتىندە ءارى مادەنيەت ءمينيسترى رەتىندە سەريالدىڭ العاشقى كادرىنان باستاپ، «ءفيلمنىڭ سوڭى» دەگەن تيترداعى جازۋعا دەيىن جاۋاپتى بولاتىنىن سەزىنگەن ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى شىعارماشىلىق توپپەن الدەنەشە رەت كەزدەسىپ، ولارعا اقىل-كەڭەسىن بەرىپ، بۇل سەريالعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ، 20 سەريانى 10 سەرياعا دەيىن قىسقارتۋدى ۇسىنىپ، باستى رولدەگى اكتەرلەردىڭ وزدەرىنە سەنىپ تاپسىرىلعان كەيىپكەرگە قانشالىقتى دايىن ەكەنىنە دەيىن كوڭىل ءبولىپ، قاداعالاپ وتىردى. بۇعان دەيىن «ەلباسى جولى»، «قۇراق كورپە»، «ستالينگە سىيلىق» اتتى فيلمدەرى ارقىلى كورەرمەندەرگە كانىگى رەجيسسەر رەتىندە جاقسى تانىلعان رۇستەم ابدىراشيەۆ وسى سەريالدىڭ العاشقى ءبولىمى رەتىندە ءىلياس ەسەنبەرلين رومانىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «الماس قىلىش» ءفيلمىن جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىپ ۇلگەردى. وندا التىن وردا ىدىراعان سوڭ كەرەي مەن جانىبەك شايبان-شاحپەن بىتىسپەس تايتالاسقا ءتۇسىپ، ءوز توڭىرەگىندەگى ۇلىستار مەن تايپالاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، موعولستان شەكاراسىنا، شۋ ولكەسىنە كەلىپ، ءبىرجولاتا قونىستانادى. فيلم قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەنمەن، جوڭعارلار مەن شاعاتايلاردىڭ ءوز تىلدەرىندە سويلەيتىن ساتتەرى دە بار. قازاق كورەرمەندەرى ءۇشىن بۇل وعاش بولىپ كورىنبەيدى، كەرىسىنشە، سول زاماننىڭ رۋحىنا ساي ەرەكشەلىك رەتىندە جاتسىنباي قابىلدانادى.

كوڭىلاۋدارارلىق تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعا – مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «قازاق ەلى» دەپ اتالاتىن تولىق مەتراجدى انيماسيالىق ءفيلمنىڭ دۇنيەگە كەلۋى دەپ ايتا الامىز. بالالارعا ارنالعان بۇل ءفيلمنىڭ نەگىزگى جەلىسى قازاق حاندىعىنىڭ ىرگەسىن قالاعان كەرەي مەن جانىبەكتىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ حاندىق قۇرعان كەزىنە دەيىن بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن تارتىمدى، اسەرلى سيۋجەت ارقىلى ءورىلىپ وتىرادى. ەلدى باسقارۋ ءۇشىن قىلىشتاسۋ مەن نايزالاسۋدى عانا مەڭگەرىپ قويۋ ازدىق ەتەتىنىن بىلگەن اعايىندى ەكى بالانىڭ ۇستازدارى ولاردى وتىرار كىتاپحاناسىنا ءبىلىمىن كوتەرۋ ءۇشىن جىبەرەدى. شايبان-شاحتىڭ وزبىرلىعىن كورىپ وسكەن ەكى جاس سۇلتان ەسەيە كەلە قازاق حاندىعىن قۇرۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەدى. سول جولدا بۇل ەكەۋى سان ءتۇرلى وقيعالاردى باستارىنان كەشىرىپ، اقىرى ماقساتتارىنا جەتەدى. اتى انيماسيالىق فيلم دەگەنى بولماسا، «ساق» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن بۇل ءفيلمنىڭ كورەرمەنگە جاعىمدى اسەرى مول، ءارى بالالار ءۇشىن تاريح تانۋدا ساپالى ساباق بولارى ءسوزسىز. بالالار عانا ەمەس، ەرەسەكتەر دە قىزىعىپ كورەتىن بۇل مۋلتيپليكاسيالىق ءفيلمنىڭ ترەيلەرى «كانن» كينوفەستيۆالىندە كورسەتىلىپ، شەتەلدىك مامانداردىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى. قاراپايىم دا تارتىمدى سيۋجەتكە قۇرىلعان بۇل شىعارمانى ەڭ العاش ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تاماشالاپ، وعان وڭ باعاسىن بەرۋى دە «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنۋ جولىندا ەكەنىنىڭ كۋاسى بولسا كەرەك. تۇسىرۋگە كىرىسپەس بۇرىن مادەنيەت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى قويۋشى-رەجيسسەر باتىرحان داۋرەنبەككە ءفيلمنىڭ سول زامانعا لايىق تىلدىك، ستيلدىك ەرەكشەلىكتەرىن قاداعالاۋ ءۇشىن مەنى باس كەڭەسشى رەتىندە شاقىرۋدى ۇسىنعان ەكەن. مەن ول تىلەكتى قۋانا قارسى الدىم، سەبەبى «ساق» كينوستۋدياسى وسىعان دەيىن مەنىڭ «مۇڭلىق-زارلىق» اتتى سەنارييىم بويىنشا انيماسيالىق لەنتا ءتۇسىرىپ، كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققان ەدى. ونىڭ ۇستىنە، قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن سالۋشى كەرەي مەن جانىبەك زامانىنداعى تاريحي وقيعالار مەن ولاردىڭ لەكسيكونىنداعى تىلدىك ەرەكشەلىكتەردىڭ ساقتالۋ مادەنيەتىن قاداعالاۋدى ءجون كوردىم. ويتكەنى، بالالارعا ارنالعان سپەكتاكلدەر مەن مۋلتفيلمدەردە ەرەسەك ادامنىڭ ءوزى ارەڭ تۇسىنەتىن سوزدەر مەن ءسوز ورامدارى كوپ كەزدەسىپ جاتادى. وسىنداي تىلدىك وراشولاقتىقتار بۇل فيلمدە دە قايتالانىپ جاتپاسىن دەگەن ويمەن سەنارييدى باستان-اياق الدەنەشە رەت وقىپ شىعىپ، ءوز بىلگەنىمشە قالام تيگىزگەن جايىم بار ەدى. قازاق ءتىلىنىڭ بايلىعىن مەنسىز دە جاقسى تۇسىنەتىن باتىرحان داۋرەنبەك بۇل ءفيلمدى حالىقارالىق تالعامعا تاتيتىنداي دارەجەدە ءتۇسىرىپ، بالالار ءۇشىن تانىمدىق جاعىنان دا، كوركەمدىك جاعىنان دا قۇندى تۋىندى جاساپ شىقتى. ءسويتىپ، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق تويىنا وراي تۇسىرىلمەك بولعان «قازاق ەلى» اتتى ۇلكەن جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىنا «ساق» كينوستۋدياسى انيماسيالىق جانردا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ ۇلگەردى.

سوڭعى جىلدارداعى قازاق كينوونەرىنىڭ ۇلكەن تابىستارىنىڭ ءبىرى – رەجيسسەر ءسابيت قۇرمانبەكوۆ تۇسىرگەن «ورالمان» ءفيلمى بولعانىن ىرزا كوڭىلمەن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. قازاقستان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن بۇل فيلم ۇستىمىزدەگى جىلى وتكەن ءحىىى حالىقارالىق «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىندە باس جۇلدە – گران-پريدى جەڭىپ الدى.

سوڭعى جىلدارداعى قازاق كينوونەرى بىرنەشە اتاۋلارمەن تولىققانىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «اناعا اپارار جول» ءفيلمى اقان ساتايەۆتىڭ تاقىرىپتىق ىزدەنىستەگى تاعى ءبىر بەلەسى دەپ باعالاۋعا تۇرارلىق تولىمدى دۇنيە. پروديۋسەرى – ءاليا نازاربايەۆا. حرونومەتراجى 3 ساعاتتىق كينودراما قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن 30-شى جىلدارداعى ناۋبەتتەن باستاپ، سوعىستان كەيىنگى جىلدار ارالىعىن قامتيدى.

ساتىبالدى نارىمبەتوۆ قازاق كينورەجيسسۋراسىندا اعا بۋىن وكىلى رەتىندە قالىپتاسقان كانىگى كينوتارلانداردىڭ ءبىرى. ونىڭ 2015 جىلى ەكران بەتىن كورگەن «امانات» تاريحي دراماسى دا قازاق كينوسىنداعى ەلەۋلى تۋىندىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باعالاندى. فيلمدە بىرنەشە وقيعا قاتار باياندالادى. ءبىرىنشىسى، ءحىح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ءومىر سۇرگەن كەنەسارى حاننىڭ تاعدىرى، ەكىنشىسى، كەنەسارى حان تۋرالى اتىشۋلى كىتاپ جازعان ەرماحان بەكماحانوۆتىڭ قۋدالاۋعا ۇشىراعان اۋىر كەزەڭى، ءۇشىنشىسى، بەكماحانوۆتىڭ ءومىرىن زەرتتەپ جۇرگەن جاس ءجۋرناليستىڭ باستان كەشكەن وقيعالارى. شيەلەنىسكە تولى بۇل تاريحي دراما ءبىرشاما تارتىمدى بولىپ شىققانمەن، ءۇش وقيعا بىرىنەن سوڭ ءبىرى الما-كەزەك باياندالىپ، كورەرمەننىڭ قابىلداۋىنا اۋىر تيەر تۇستارى بارشىلىق. الايدا، قازاق كينەماتوگرافىندا ەسكەرۋسىز قالىپ كەلە جاتقان ۇلى تاريحشى بەكماحانوۆتىڭ ءومىرىن، ونىڭ يدەياسىن رۋحاني امانات بيىگىنەن قاراپ تۇسىرىلگەن بۇل فيلم تاريحىمىزدى تۇگەندەۋدە جاسالعان ءساتتى قادامدارىمىزدىڭ ءبىرى. حالىقارالىق كينوفەستيۆالدە «قازاق­فيلم­ءنىڭ» تاعى ءبىر تۋىندىسى ۇلكەن ماراپاتقا يە بولدى. ول كينوتۋىندىنىڭ اتى – «جاڭعاق تال». قويۋشى-رەجيسسەرى ەرلان نۇرمۇحامبەتوۆ. فرانسيانىڭ ۆەزۋل قالاسىنداعى ازيا كينولارىنىڭ 22-حالىقارالىق فەستيۆالىندە ول ەكى بىردەي جۇلدەگە يە بولدى: قازىلار القاسىنىڭ جانە كينوسىنشىلارىنىڭ ارناۋ­لى جۇلدەسىنە. كونكۋرسقا جۇڭگو، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا، يران، فيليپپين جانە تۇركيا ەلدەرىنەن ۇزىن سانى 90-عا تارتا كينوتۋىندىلار ۇسىنىلعان بولاتىن. سولاردىڭ اراسىنان قازاق رەجيسسەرىنىڭ تۋىندىسى وزا شاۋىپ، كورەرمەندەر مەن سىنشىلاردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. ەسكە سالا كەتسەك ارتىق بولماس، ەرلان نۇرمۇحامبەتوۆتىڭ بۇل ءفيلمى بۇدان بۇرىن كورەيانىڭ پۋسان فەستيۆالىنە قاتىسىپ، الەمدىك پرەمەراسىن وتكىزگەن بولاتىن. «جاڭا اعىم» نوميناسياسى بويىنشا «جاڭعاق تال» وندا دا جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. دوسحان جولجاقسىنوۆ تۇسىرگەن ءومىرباياندىق «قۇنانباي» ءفيلمى دە كينوقورىمىزدى با­يىتا ءتۇستى. قۇنانباي بەينەسىن سومداعانى ءۇشىن دوسحان جولجاقسىنوۆ ەكىنشى رەت مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدى. شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى سوڭعى ەكى-ۇش جىلدا ءوز كورەر­مەندەرىمىز بەن شەت جۇرتتىڭ كورەرمەندەرىنە ۇيالماي كورسەتەتىن بىرنەشە كينوتۋىندىنى ەكرانعا شىعاردى. ولاردىڭ ءبىرازى حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردە جەڭىمپاز اتانىپ، قازاق كينوسىنا دەگەن جاڭا كوزقاراس قالىپتاستىرا باستادى. وسى جاڭا كوزقاراستى ءۇزىپ تاستاماي، جاڭا كينوتۋىندىلارمەن بەكىتە ءتۇسۋىمىز قاجەت. شىنايى ونەرگە سۋساپ وتىرعان حالقىمىزدى ءماندى دە ماعىنالى، كوركەمدىك ساپاسى جوعارى فيلمدەرمەن قۋانتايىق. ەكرانداعى ءنارسىز، ءسولسىز دۇنيەلەردى توقتاتىپ، رۋحاني قۇندىلىعىمەن كورەرمەندى باۋراپ تا، جاۋلاپ تا الار جاۋھار كينولارىمىزدى كوبەيتكەنىمىز ابزال. ءبىز جىلىنا 5-6 فيلم تۇسىرسەك، سونىڭ وزىنە قاناعات تۇتاتىن سياقتىمىز. جانە سول 5-6 اتاۋ وزىنە جۇمسالعان شىعىندى وتەي المادى دەپ، كينوونىمگە كىنا ارتاتىن ادەتىمىز بار. كينو ونىمگە كۇندەلىكتى، تۇتىنۋ تاۋارىنا قارايتىنداي توعىشار كوزقاراسپەن قاراۋدى قوياتىن كەز الدەقاشان جەتكەن. حالقىنىڭ سانى بىزدەن ون ەسەگە جۋىق كوپ رەسەيدە 2016 جىلى 68 كينوفيلم ءتۇسىرىلىپتى. سونىڭ تورتەۋى عانا وزىنە جۇمسالعان شىعىندى وتەي العان، قالعان 64ء-ى شىعىنعا ۇشىراعان. سوعان قاراپ، رەسەيدىڭ قارجى مينيسترلىگى كينووندىرىسىنە دەگەن قارجى كولەمىن «پايدا تاپپايسىڭدار» دەپ قىسقارتۋدى ەمەس، ونى الداعى جىلى ءبىر جارىم ەسەگە كوبەيتۋدى ويلاستىرىپ وتىر. حالقىمىزدىڭ سانى 18 ميلليون ەكەنىن، ونىڭ ىشىندە قازاق كينوسىنا قىزىعۋشىلىق بىلدىرەتىن ءقازاقتىلدى كورەرمەندەرىمىز بىر-ەكى ميلليوننان اسپايتىنىن ەسكەرسەك، كەز كەلگەن شەديەۆر فيلمدەرىمىزدىڭ ءوزى ىشكى پروكاتتا پايدا تابا المايدى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» دەگەن ايگىلى ماقالاسىنداعى «الەم ءبىزدى قارا التىنمەن عانا ەمەس، مادەني جەتىستىكتەرىمىزبەن تانۋى كەرەك» دەگەن تۇجىرىمداماسىندا، ءسوز جوق، ونەر مەن مادەنيەت، سونىڭ ىشىندە كينوونەرى دە مەملەكەت قامقورلىعىندا بولۋى كەرەك دەگەن ويدى بىلدىرسە كەرەك. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە حالىقارالىق كينوفەس­تيۆال­دەردەن ءبىر گران-پري، ءتورت ارنايى جۇلدە­لەرگە، ءبىر مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولعان «قازاقفيلم» ستۋدياسىنىڭ شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەرىنە بۇدان كەيىن دە كەڭىرەك جول اشىپ، وعان مەملەكەت تاراپىنان ۇدايى قامقورلىق كورسەتىلىپ وتىرسا، قازاق كينوونەرىنىڭ شىعار بيىگى بۇگىنگىدەن دە جوعارى بولارى حاق.

 دۋلات يسابەكوۆ،

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى،

جازۋشى-دراماتۋرگ