ءۇيدىڭ ءىشى ءولى تىنىشتىق. ويانعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان كۇن بار ساۋلەسىن وسى بولمەگە توگىپ تۇرعانداي: جىپ-جىلى ءھام جاپ-جارىق. اقتارىلعان كىتاپ بەتتەرىنىڭ دىبىسى عانا ارا-تۇرا ولگەن تىنىشتىقتى ءتۇرتىپ قويادى. باققوجا مۇقايدىڭ «ءومىرزايا» رومانىن كەشەگى ءتۇنى باستاپ ەدىم. ءجۇز جەتپىس جەتىنشى بەتتىڭ سوڭعى سويلەمىن تاۋىسىپ، كەلەسى بەتتى اشا بەرگەنىمدە قالتا تەلەفونىم شىر ەتتى. حابارلاسقان تانىسىمنان  مۇراجايدا سۋرەتتەر كورمەسى بولاتىنىن ەستىدىم. كورمەگە باس سۇقپاعالى كوپ بولىپتى.

اينالا تولعان ءتۇرلى-تۇستى بوياۋلار كيىمىن كيىپ، قاز-قاتار تىزىلگەن عاجايىپ سۋرەتتەر الەمى. الىستان مەنمۇندالاعان پورترەتتەردىڭ قايسىسىنا جاقىندارىڭدى بىلمەيسىڭ. ءارقايسىسى ءبىر سىردان حابار ايتىپ، قول بۇلعايدى. كورمە زالىنىڭ وڭ جاق بەتكەيىندەگى قاتار تۇرعان ەكى سۋرەتكە كوزىم ءتۇستى. جاقىنداپ قاراسام، ەكى سۋرەتتە دە ءبىر بەينە سالىنعان ەكەن. سۇلۋ قىز. ءبىرى بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ كيىمىن كيگەن ەسكىلەۋ سۋرەت، ەكىنشىسى ءوز زامانداستارىمىزدان اينىمايتىن جاڭا سۋرەت ەكەن. «نەگە ەكى بىردەي سۋرەتتى ءىلىپ قويعان؟». ارى ويلانىپ، بەرى ويلانىپ ويىما ەشتەڭە كەلمەگەن سوڭ، شەبەر تۋىندىسىنا قارادىم دا قالدىم. ءبىر كەزدە جاڭا سۋرەت ەسكى سۋرەتكە مويىن سوزىپ، سويلەي باستادى. ءۇنسىز عانا تىڭداپ تۇرا بەردىم:

–قازاقى تاربيە. بيازىلىق. ۇياڭدىق. مۇنىڭ ءبارى ماعان تاڭسىق دۇنيەلەر. قازاقى تاربيەنىڭ ءقادىرى قاشقالى قاشان؟! ونى تەك اۋىلداعى ساندىكۇل اپامنىڭ اڭگىمەسىنەن عانا ەستيمىز. ءقازىر «جاڭارۋ» زامانى، ەسكىلىكتىڭ ءبارى كەلمەسكە كەتكەن. سەن ايتىپ وتىرعان قازاقى تاربيەنى ءبىز باتىستىق مەنتاليتەتكە، باتىسشا ويلاۋعا ايىرباستاپ العانبىز. ۋاقىت ءوتتى، كەرۋەن كوشتى دەگەن... قازاقيلىققا ەرىپ، «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم سالىپ» بىتكەنىمىزشە كوشتەن قالىپ قويمايمىز با؟! ونىڭ ۇستىنە قازىرگى اتا-انالاردىڭ ءوزى بالانى قازاقى تاربيەگە باۋلىمايدى. مىسالى، مەنى اكە-شەشەم وقۋعا، جوعارى مانساپقا قول جەتكىزۋگە، بەدەلدى بولۋعا، ەش جەردە ۇيالماۋعا، قىسىلماۋعا، ويلاعانىما قانداي جولمەن بولسا دا جەتۋگە ۇيرەتتى. ادامگەرشىلىكتەن ءامياننىڭ قىمبات تۇراتىنىن ءتۇسىندىردى. مەنى سەن ايتقانداي انا بولۋعا ەمەس، ادام بولۋعا تاربيەلەدى. وسىدان كەيىن مۇرنىما قازاقى سانانىڭ ءيىسى دە كەلمەيدى. مەن ءۇشىن قازاق قىزىنا ءتان ۇياڭدىق، بيازىلىق اپامنىڭ سىر ساندىعىندا جاتقان دۇنيە سەكىلدى. ءبارى بىلەدى، تۇسىنەدى، ءبىراق قولدانبايدى. ەگەر مەن بيازى بولسام، ۇياڭ بولسام ومىردە ءوزىم تالپىنعان جەتىستىكتەرگە جەتە المايتىندايمىن. كەز كەلگەن بيىكتى باعىندىرۋ ءۇشىن كەيدە بيازىلىقتان بۇزاقىلىققا، ۇياڭدىقتان ۇياتسىزدىققا اتتاۋعا تۋرا كەلەدى. مەنىڭ ۇلكەننەن يمەنىپ، كىشىگە ىزەت كورسەتكەنىمنەن ەشكىم ماعان مەن ارمانداعان مانساپتى، مەن قالاعان اتاقتى الىپ بەرمەيدى. ەشقانداي جاساندىلىقسىز، ەشقانداي قۋلىقسىز، ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز مۇراتقا جەتۋ – تەك كينودا عانا بولادى. سەنىڭ بيازىلىعىڭا، قاراپايىمدىلىعىڭا قاراپ، اق بوز اتتى حانزادا دا، اتاق-ابىروي دا، باسى ارتىق بايلىق تا كەلمەيدى. بۇل – ءومىردىڭ سەن بىلمەيتىن شىندىعى، – دەپ جاڭا سۋرەتىم وكتەمدەنە توقتادى. ءۇن جوق... تەرەڭ ويعا شومىپ كەتكەن ەسكى سۋرەت بىلاي دەپ ءتىل قاتتى:

–قازاقى تاربيەدەن قۇر قالعانىڭا قارنىم اشىپ وتىر. دەگەنمەن مەنى قىزىقتىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر نارسە بار. ول سەندەگى الىپ-ۇشقان سەزىمنىڭ الار ورنى قانداي ەكەنى جانە ءوزىڭدى ۇلت تاربيەشىسى رەتىندە قالاي ەلەستەتەتىنىڭدى، ەرتەڭگى انا بولۋعا قانشالىقتى دايىن ەكەنىڭدى بىلگىم كەلەدى. بالكىم، وسى جاعىنان ۇقساستىعىمىز بار شىعار...

– سەزىم – ءبىر ساتتىك قانا دۇنيە. كەيدە ول دا بولماۋى مۇمكىن. ءبىز سەزىمدى قولدان جاسايمىز. قالاي دەيسىڭ عوي... الدىڭا سىر-سىمباتى كەلىسىپ، شىرتتاي بولىپ كيىنگەن، قولىندا ايفون، قالتادا قىزىلدى-جاسىلدى تەڭگەسى قالىڭداپ تۇرعان، اۋزىندا «يا تەبيا ليۋبليۋ»ء-ى بار جىگىت كەلىپ تۇرسا، جاڭاعى ايتقان «سەزىمىڭ» وزىنەن-وزى پايدا بولادى. تەمىر تۇلپارى بولسا، سەزىمىمىز تەگى ۇدەي تۇسپەك.  مىنە، مەن ءۇشىن سەزىم دەگەن وسى. ماعان ونىڭ جاعدايىنىڭ جاقسى بولعانى كەرەك، وعان مەنىڭ سۇلۋلىعىم كەرەك. اركىم ءوز كەرەگىن تاۋىپ جاتسا، ماحاببات ەمەي نەمەنە؟! ماحاببات بۇرىنعىداي كەستەلى ورامالمەن، سىرعا تولى حاتپەن ەمەس، قۇشاق-قۇشاق گۇلمەن، باعاسى ارتقان سىيلىقتارمەن، ءشوپ ەتكەن سۇيىسپەن ولشەنەدى. بۇرىنعىلار قىزدىڭ بىلەگىنەن ۇستاعاننىڭ وزىنە ۇيالاتىن بولعان دەي مە؟.. بۇل ءبىر عاجاپ ەرتەگى عوي. ءقازىر كەرىسىنشە قىزدىڭ ۇستالماعان بىلەگى عانا شىعار. ءبارى ءبىر ساتتىك قىزىق ءۇشىن عانا. ايتپەسە، الىپ بارا جاتقان الپاۋىت سەزىم جوق. كوڭىلىمىز قالاسا، ماحابباتتى ماڭگى قىلا سالامىز، قالاماسا ءبىر شەتكە ىسىرا تۇرۋ دا قيىن ەمەس. بۇگىنگى سۇيگەنىم تولەگەن بولسا، ول ەرتەڭ بەكەجانعا اينالۋى بەك مۇمكىن. ۇلت تاربيەشىسى دەدىڭ بە؟! مەن، نەگىزى، «ماما» بولۋعا اسىقپايمىن. جوسپارلاعان جۇمىستارىم ءبىتسىن، دارەجەم ءوسسىن، سوسىن ويلانا جاتارمىن. قورعايتىن دوكتورلىعىم بار دەگەندەي. جاس كەزىڭدە ءبارىن كورىپ قالۋ كەرەك. قايدا اسىعامىز؟! بالانى دۇنيەگە اكەلمەس بۇرىن تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتىپ العان ءجون. اكەلسەك تە اپالارىمىز سياقتى بەس-التاۋ ەمەس. ونىڭ ءبارىن قالاي ادام قىلامىن؟ ءبارى ەسەپپەن ىسكە اسپاسا، ءومىر بويى تىرنەكتەپ ءوتۋىڭ مۇمكىن. دايىندىق دەيسىڭ بە؟ وتباسىلىق ومىرگە نە دايىندىق كەرەك... ءوزىم بارسام، بولدى ەمەس پە؟! ولار مەندەي دوكتورلىق دارەجەسى بار كەلىندى العانىنا قۋانسىن. وعان دايىندالاتىن ۋاقىت تا، نيەت تە جوق. جۇمىستان قول تيمەي جۇرگەندە انا بولۋعا دايىندالىپ جىندى بولىپپىن با؟!

ءارى قاراي سۇراق قويىلمادى. ۇلى ۇنسىزدىك. ەسكى سۋرەتىمنىڭ جانارىنان ءۇزىلىپ تۇسكەن جاستىڭ تىرسىلى عانا ەستىلەدى. جۇزىنەن وكىنىشتىڭ پەن قايعىنىڭ جەلى ەسەدى. كەنەت، مۇراجاي ادامدارى كەلىپ، ەسكى سۋرەتىمدى ورنىنان قوزعالتا باستادى. مەن تۇككە تۇسىنبەي: «قايدا اپاراسىزدار؟» دەپ ەدىم:

–مۇراجاي ارحيۆىنە – دەدى.

الگىندە عانا بولعان ديالوگقا سەنەر، سەنبەسىمدى بىلمەي: «ءماسساعان، سۋرەتتەر سويلەيدى ەكەن...» دەپ ۇيىمە قايتتىم.

P.S.: ەسكى سۋرەتىمدەگى قازاق قىزىنىڭ وبرازى بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن قىزىعا تاماشالاپ، شاڭ باسقان ارحيۆتەن تابىلاتىن «قازاق قىزىنىڭ پورترەتىنە» اينالماسىنا كىم كەپىل؟! كوپكە توپىراق شاشپاعانىمىزبەن، ءدال بۇگىنگى قوعامدا «ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىنىن» ۇمىتپاساق ەكەن. اتتەڭ، تىڭدار قۇلاق بولسا..

مارجان ءابىش