«ءسا­بينا كەلىن» كومەدياسى دا قازاق ءۇشىن جاقسى ويمەن جاسالعان فيلم دەپ قا­راۋعا بولادى. ءبىراق وي جاقسى، ورىن­دالۋى ناشار. نەگە؟ ويتكەنى رەجيسسەر نۇرتاس ادامبايەۆ قازاقتى از بىلەدى. اۋىل قازاعىن – ءتىپتى از. اۋىرلاۋ ايتىپ تۇرعان بولارمىز، ءبىراق نۇر­تاستىڭ بۇعان دەيىن قازاق اۋىلىن قا­تىستىرىپ تۇسىرگەن دۇنيەلەرىنەن دە وسىنى بايقاعانبىز. «اۋىلدان قاشۋ» سيتكومى دا اۋىلدى كوتەرۋ ەمەس، مان­سۇقتاۋ ۇلگىسىندەي كورىنگەن. «ءسابينا كەلىن» دە سودان الىس ەمەس. ءيا، قالا جانە دالا قازاعى دەپ ءبو­ءلۋدىڭ رەتى جوق، ءبارىمىزدىڭ ءتۇبىمىز ءبىر. الايدا، قالالىق بولعالى ەكى-ۇش، ءتىپتى ءتورت ۇرپاق اۋىسىپ كەتكەن قازاقتىڭ قازىرگى تابيعاتى مۇلدە بولەك ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. نۇرتاس باستا­عان قالالىق جىگىتتەردىڭ اۋەلى كتك ار­ناسىندا، سوسىن باسقا دا تەلەەفير­لەردە كورەرمەنگە قىزىقتى، كۇلكى شا­قىراتىن حابارلار جاسايمىز دەپ ءوز حالقىن تومەن قاراتقان تۇستارى از ەمەس-تى. «ناشا Kz-اشاسىن» بىلاي قوي­عاندا، «شالاكازاحسكيي سوزدىكتە» ءجيى جەل جىبەرىپ قويعىشتى «ەتوت راك» دەپ «سۋپەراۋدارما» جاساعانىنىڭ ءوزى نە تۇرادى!

سوڭعى جىلدارى شىققان «اباي­لاڭىز، سيىر!..»، «ءسابينا كەلىن» كومە­ديالارىن قازاقتىڭ كينو ءوندىرىسى تا­ريحىندا قالاتىن دۇنيەلەر دەمەسپىز. ولار – وسى ۋاقىتتىڭ، ءدۇبارالانىپ تۇرعان ۇرپاقتىڭ كورەتىن ءفيلمى. قازىرگىشە ايتقاندا، كاسسالىق. «ءسا­بي­نا» قازاقستاندىق پروكاتتان 98 ميل­ليون تەڭگەدەن استام قارجى جيناپتى. دەمەك، وسى فيلمگە اقشا تولەپ، ار­نايى بارىپ كورەتىن كەم دەگەندە 50-60 مىڭ ادام بار دەگەن ءسوز. «ابايلاڭىز، سيىر!..» دا، «ءسابينا كەلىن» دە اۋىل­داعى قازاقتى ەڭ جابايى، ەڭ اڭقاۋ، ەڭ ارتتا قالعان، ەڭ باستىسى، ەڭ يىلگىش حا­لىق رەتىندە عانا كورسەتتى.

«ءسابينا كەلىننىڭ» جەتىستىكتەرى قانداي؟

1. فيلم استارىندا قازاقىلىققا قايتا ورالۋدىڭ ءقازىر ەڭ دۇرىس جول ەكەنىن استارلاپ كورسەتۋ ءتاسىلى بار. اۋىلعا ءوز ەركىنەن تىس بارعان قالا­لىق ەركە قىز ءوز نەگىزىنە، تامىرىنا ءۇڭىلىپ كورۋگە مۇمكىندىك الادى.

2. ءفيلمنىڭ ءدىڭى، نەگىزگى ارقاۋى سوڭىندا ءبىر عانا كادرمەن بەرىلەدى: جانىبەك قىزىپ وتىرىپ، وزىنە ءسابي­نانىڭ اكەسى تاپسىرىس بەرگەنىن، قىزىن تۋرا جولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن «كەلىسىمشارت» جاساسقانىن ايتىپ قالادى. مەنىڭشە، «ءسابينا كەلىندى» ءبىز ءۇشىن، قازاقى كو­رەرمەن ءۇشىن «ۇستاپ تۇرعان» وسى نارسە عانا سياقتى.

3. ءسابينا قارسىبايەۆا اۋىلدان قا­شىپ بارا جاتىپ، ءوز تاريحىن ايالدا­مادا كەزدەسكەن ادامداردىڭ بارىنە ءاڭ­گى­مەلەيدى. كورەرمەن ونى دا فيلم سوڭىندا ءبىر-اق سەزەدى. دەمەك، فيلم­ءنىڭ تەحنيكالىق جوسپارى جامان ەمەس.

ال جىبەرىپ العان كەمشىلىكتەرى، ءبىز ءسوز باسىندا ايتقان «قازاقىلىقتى بىلمەۋ» كورىنىستەرى شە؟

1. «باس قۇدا»، كەلىنشە ايتقاندا، «پاسكۋدانىڭ» (جەكسۇرىننىڭ، سۇم­پايىنىڭ) كەلەتىن تۇسى. رەجيسسەر (باس­تى رولدەگى ن.ادامبايەۆ) باس قۇدا قىز­دىڭ ءوز اكەسى بولۋى كەرەك ەكەنىن مۇلدە بىلمەيدى. قۇدالار دەگەنى – اۋىل­دىڭ با، الدە ايماقتىڭ با، ايتەۋىر ءبىر قۇدىرەتتەرى. كەلە جاتقان تۇرلەرى وتە كۇلكىلى. باستارىنا الشايتىپ «حان-تاقيا» كيگەن، شاپاندارىنىڭ ەتەگىن جەل جەلپيدى، كوزدەرىندە – قارا كوزىل­دىرىك. ءوز باسىم قىرىق جىلعا جۋىق ءومىر ءسۇرىپ، ءدال وسىنداي سالتاناتپەن كەلگەن باس قۇدانى دا، «پاسكۋدانى» دا كورمەپپىن.

2. جاس جۇبايلاردىڭ ەسەك اربامەن قىدىرىسقا شىعۋى – يۋمور ما، الدە كەلەكە مە؟ بۇل تۇستا يۋمور بولۋى ءمۇم­كىن ەمەس. اۋىلداعى جاس جۇبايلاردىڭ توي الدىنداعى سەرۋەنى بۇگىندە ۇلكەن داستۇرگە اينالعان. رەجيسسەر ودان ءمۇل­دە حابارسىز.

3. كەلىننىڭ اۋىلدى سۇيۋگە يتەر­مە­لەيتىن كورىنىستەرى مۇلدە سەنىمسىز. ءويت­كەنى، ا) كەلىن بوپ تۇسكەن ءۇي – ءبىر قاسيەتسىز شاڭىراق سياقتى: اتاسى – قارت­تىق ۇلاعاتتان جۇرداي جان، ەنەسى – ەزۋىن وتىرىك قيسايتىپ العان ءسۇي­كىم­ءسىز، مىنەزى دە قىرسىز ادام، ەڭ باس­تىسى، ەنە رەتىندە كەلىنىنە ەشتەڭە ۇيرەت­پەيدى، كۇيەۋ – جۇرگەن ءبىر بوز­وكپە؛ ءا) كەلىننىڭ اۋىلدى جاقسى كورۋ ەمەس، جەك كورۋ كورىنىستەرى تىم كوپ جانە ولاردىڭ ءبارى قيسىنسىز: اجەت­حاناعا پروتيۆوگاز كيىپ كىرۋ، سويعالى جاتقان مالدى ارتىنان اياپ جۇگىرۋ، پوميدورمەن اتقىلاسۋ، اۋىلدا حايۋا­ناتتار باعىن اشۋ، قاينىنى سىيلاماۋ، كەرىسىنشە، وعان قوجا بولىپ، ايتقا­نىنا جۇرگىزۋگە تىرىسۋ؛ ب) داستۇردەن مۇلدە حابارى جوق كەلىن ەشكىمنەن ەشتەڭە سۇراماي-اق، ءبارىن وزىنشە توپ­شىلاي بەرەدى: لجەقۇدالار كەلەتىن ەپي­زود، ايۋداي قاينىسى «پىشتىرىلگەن» (كەلىننىڭ ءوز سوزىمەن) كەز، ۇيگە ەكىنشى كەلىن تۇسكەندەگى ەپيزودتار باستان-اياق، كۇيەۋىن ورىندى-ورىنسىز جۇمساۋ، ۇيلەنگەن جىگىتتىڭ اناسىنا جاس بالا­داي ەركەلەي بەرەتىنى، اتاسى مەن ەنە­ءسىنىڭ اۋزىنا قاسيەتسىز سوزدەر سالۋ («نەز­ناكومىي لەتايۋششيي وبەكت، ۋ-شە­شەڭ!»، «سەكسەنبايەۆتار كەلىن­دە­ءرىن ءبىر جەرىنە تىعىپ السىن»).

4. كەلىننىڭ قالالىق ماشىعىن تىيا الماي جۇرگەن كورىنىستەرى دە قولدان جا­سالعان، «ساۋساقتان سورىپ الىنعان»: ا) اۋىلدا ءتۇرلى ساۋىق ورىندارىن ۇيىم­داستىرۋ ارەكەتتەرى، تاقتادان الەۋمەتتىك جەلى جاساۋ، كەلىندەر سى­نىن ۇيىمداستىرۋ (تازا قازاقى اۋىلدا كەلىندەر سىنى جايلى تاقتا ورىسشا جازىلىپ تۇر)؛ ءا) كەلىننىڭ اۋزىنان اعىلشىنشا ەڭ ورەسكەل بالاعات فيلمدە باستان-اياق ايتىلادى (ارا-اراسىندا اتاسى مەن ەنەسى دە ايتىپ قالادى)، ۆ) اۋىلدىڭ وزىندەي كەلىندە-رىن كۇيەۋلەرىنە سۇيىكتى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن ءىس­تەل­گەن ەتەك قىسقارتۋ، وزگەگە قىل­مىڭ­­داۋ كەڭەستەرى ءتىپتى قيسىنسىز؛

ب) «رەا­بيليتاسيوننىي سەنتر دليا كە­لينوك» – بۇكىل اۋىلدىڭ كەلىندەرى ءسا­بينانى تىڭدايدى، سول نە ايتسا دا ىستەيدى – اقىلعا سىيىمسىز.

ءدال وسىلاي ءار ەپيزودتى، ءار كادردى تالداپ، قاتەسىن تابا بەرۋگە بولادى. مۇ­نىڭ ءبارى – رەجيسسەردىڭ قازاقتى تانىپ-بىلمەگەندىگىنەن.

ارينە، بىتكەن ىسكە سىنشى كوپ. ءبى­راق نۇرتاس وسى فيلمگە كىرىسپەس بۇ­رىن بىلەتىن ادامدارمەن كەڭەسىپ، وسى ءونىمدى كورەتىن ءورىستىلدى اۋديتوريا­-دان بولەك، تازا قازاقى جاندار بار ەكەنىن، ولاردىڭ قازاقستان حالقىنىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى ەكەنىن وي­لاۋى قاجەت ەدى. ەڭ ىسكە العىسىز دەگەن دۇنيەنىڭ ءوزى قازىرگى قازاقتىڭ جانى ءۇشىن كۇرەس ءجۇرىپ جاتقان زاماندا حالىققا ءبىر دانەك بەرۋگە ءتيىس. ول ءدا­نەك «ءسابينا كەلىندە» بار – قازاققا ورالۋ يدەياسى بار. الايدا، كەيىپكەردىڭ ءار نانىمسىز، قازاقىلىقتى بەلىنەن باسقان قيمىلدارى وسى ەڭبەكتى بەلى­نەن سىزىپ، بالشىققا تاستاي سالا­تىن­داي.

باس كەيىپكەر – كەلىنشەكتى ەركەك ادامنىڭ ويناۋى تۋرالى اڭگىمە باسقا. بۇل – قازىرگى زاماننىڭ "ءداستۇرى". ەر-كەك – ايەل بولا الماي، ايەل ەركەك بولا الماي جۇرگەن جارتىكەش ءداۋىردىڭ مىنەزى.

الماتىداعى اتىشۋلى قۇرمانعازى-پۋشكين «ءسۇيىسى» داۋىندا ادامبايەۆ ءوز حالقى، ونىڭ قايراتكەر ۇلدارى تۋرالى تاباندى پىكىر ايتقان-دى. سونىسىمەن دە ىشكى ءدىڭىنىڭ ۇلتتان اجىراماعانىن كورسەتكەن. ءبىراق «ءسابينا كەلىن» ونىڭ ويى جاقسى، ورىنداۋى ونشالىق ەمەس ەكەندىگىن بايقاتادى.

ەسەي جەڭىس ۇلى "ايقىن" گازەتى