ءبىر نارسە تۋرالى وي قوزعاعىڭ كەلسە، امالسىزدان  دانىشپان ابايعا بارىپ باس ۇراسىڭ. ويتپەسكە شارامىز جوق. ۇلى بابامىزدان ارتىلىپ كىم ايتا السىن. اسىرەسە، قازاق ءۇشىن. جاقسىلىعىن دا، جاماندىعىن دا جاسىرماي ايتقان. بۇگىنگى كۇننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاراساڭ اباي بابامىزدىڭ ايتقانى اينا قاتەسىز ءدال كەلىپ جاتادى. ماقتانشاقتىق، پاراكورلىق، مانساپقورلىق دەيسىز بە، ءبارى-بارى. «وزىڭدە بارمەن كوزگە ۇرىپ، ارتىلام دەمە وزگەدەن» دەمەپ پە ۇلى بابامىز. وسى جۇرتتى اقىلعا، سابىرعا شاقىرار وسى اتالى ءسوزدى وقىپ وتىرعاندا ءقازىر «جاڭالىق اشقىش» جاندار قاپتاپ كەتكەنى ەسىڭىزگە تۇسەدى. تۇيمەدەي نارسەسىن تۇيەدەي ەتىپ كورسەتكىسى كەلىپ، جوق جەردەن «جاڭالىق» جاساعاسى كەلەدى. سونىڭ ءبىر دالەلىندەي، جۋىردا  عانا عالامتور بەتتەرىندە  شىمكەنتتىك ايۋباي قۇرال ۇلى دەگەن پروفەسسوردىڭ ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە «تۇلعاتانۋ» ءپانىن ەنگىزۋ قاجەتتىگى جايلى «جاڭالىعى» جارىق كوردى.  عالىمنىڭ ايتۋىنشا، وقۋشىلار ءبىرىنشى سىنىپتان ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەنگە دەيىن ابىلايحان مەن نۇرسۇلتان نازاربايەۆتان باستاپ اسلان مۋسين، بەكبولات تىلەۋحانعا دەيىنگى سياقتى ازاماتتاردىڭ ءومىرباياندارىن بىلۋلەرى قاجەت، دەيدى. ءارى بۇل ءۇشىن ون مىڭعا جۋىق ادام تۋرالى كوپتەگەن كىتاپ قۇراستىرعاندىعىن، مۇنى مەكتەپ مۇعالىمدەرى دە قولداپ وتىرعاندىعىن ايتادى. ال  وعان جازىلعان پىكىرلەرگە  نازار اۋدارساڭىز، بويىڭىزدى ۇرەي بيلەيدى. سول جازبالاردا كورسەتىلگەندەي «اسلان مۋسين مەن بەلگىلى ءانشىمىز ۇلتى ءۇشىن نە بىتىرە قويدى ەكەن.  ولاردىڭ ءتۇلعالىق بەينەلەرى ۋاقىت اتتى سۇراپىل سۇرىپتاۋلاردان وتە الا ما، الدە ولاردىڭ ىستەرى  شاڭعا كومىلىپ قالماي ما؟». جارايدى، جوعارىداعى عالىمىمزدىڭ ءوزى «تۇلعا» دەپ تانىعان  10 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ اراسىندا كىمدەر بار ەكەن... ونىڭ ۇستىنە ءدال وسىنداي دەڭگەيدەگى  باسقا دا «تۇلعالار» قالىپ قويعان جوق پا ەكەن دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. شىندىعىندا دا سولاردىڭ ءبارى تۇلعا ما، الدە  قازىرگى باي-باعلانداردىڭ اتا-بابالارى مەن وزدەرى مە؟!. الدە اتى اۋىز ۇيدەن ءارى اسپاعان بىرەۋلەر مە؟! سۇراق كوپ.

 وسى ارادا مىنا ءجايت ەسكە تۇسەدى. ماسەلەن، ءقازىر ەكىنىڭ ءبىرى شەجىرە جازعىش بوپ كەتتى.  جازعاندا دا ءبىر جۇيەگە باعىندىرىلسا قانەكي؟ وسى ءىستىڭ باسىندا جۇرگەندەردىڭ جاڭا تۋعان سابيىنە دەيىن ءاتى-جونى كورسەتىلىپ، وزگەلەرىنىڭ اتا-بابالارىنىڭ دەرەكتەرىنەن قاتە كەتىپ جاتادى. ءباز بىرەۋلەرىنىڭ  ەسىمدەرى مۇلدەم اتالماي قالادى. ءسويتىپ رەنىش تۋىندايدى. قارا باسىنىڭ قامى ءۇشىن جۇرتتان جىلۋ جيناپ، بيزنەس كوزىنە اينالدىرىپ جۇرگەندەرى دە جوق ەمەس. تەك شەجىرە عانا ەمەس، بۇل كۇندەرى ءاربىر اۋىل-اۋىلداردىڭ دا  كىتاپتارى شىعارىلا باتادى. مۇندا دا پەندەلىك كوزقاراستار «ۇستەمدىك» قۇرادى. «اۋزى قيسىق بولسا دا باي بالاسى ءسوز السىن» دەگەندەي قالتاسى قالىڭدار مۇندا دا توردەن ورىن تابادى.

ەكىنشىدەن، بۇل باستامانىڭ سوڭى نە بولادى دەگەن  تاعى ءبىر وي دا  قىلاڭ بەرەدى. نەگە دەسەڭىز، وسىنى سىلتاۋ ەتكەن كەيبىر پىسىقايلار وبلىستىق، اۋداندىق دەڭگەيدەگى  تۇلعالار جونىندە  جونىندە دە كىتاپ شىعارىپ، مەكتەپتەردە وقىتىلسىن دەمەسىنە كىم كەپىلدىك بەرەدى. كىتاپ ساۋداسىن «قىزدىرىپ» جىبەرسە قايتپەكپىز. كىتاپ ساۋداسى دەمەكشى، ءار رۋدان قولدان باتىر، جولدان بي جاساپ جۇرگەن «جازارماندارىمىزدىڭ» توم-توم كىتاپتارىن  ساۋدالاپ، ءتىپتى بيلىك باسىنداعى بىرەۋلەر ارقىلى جۇرتقا كۇشتەپ وتكىزىپ جۇرگەنىن دە كوزىمىز كورىپ ءجۇر.

جالپى بۇل كۇندەرى تۇلعا كىم، زيالى كىم؟ دەگەن سۇراققا ەكىۇداي جاۋاپ بەرىلىپ كەلەدى. بىرەۋلەرى جوعارى ءبىلىم العان ادامداردىڭ ءبارى  زيالى دەسە، بىرەۋلەرى قاراپايىم ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ تەكتىلىگىمەن،  اق ادال تىرلىگىمەن، اينالاسىنا شۋاق نۇرىن توگىپ جۇرگەن جانداردى زيالى ساناۋ كەرەك، دەيدى. ءباز بىرەۋلەر  ەكى ادامعا بيلىك جاساعان جاندى «تۇلعا» سانايدى.  راسىمەن دە كۇنى كەشەگى زيالىمىز «زياندى»، «ۇلىمىز» «ۇرى» بوپ شىعىپ جۇرگەنى دە وتىرىك ەمەس.

اڭگىمەمنىڭ سوڭىن اباي بابامىزدىڭ قارا سوزدەرىندەگى مىنا سوزدەرىمەن اياقتاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. «بولىس پەن ءبيدى قۇرمەتتەيىن دەسەڭ، قۇدايدىڭ ءوزى بەرگەن بولىستىق پەن بيلىك ەلدە جوق. ساتىپ العان، جالىنىپ، باس ۇرىپ العان بولىستىق پەنەن بيلىكتىڭ ەشبىر قاسيەتى جوق. مىقتىنى قۇرمەتتەيىن دەسەڭ، جامانشىلىققا ەلدىڭ ءبارى مىقتى، جاقسىلىققا مىقتى كىسى ەلدە جوق. ەستى كىسىنى تاۋىپ قۇرمەتتەيىن دەسەڭ، ادىلەت، ۇيات، نىساپقا ەستى كىسى ەلدە جوق. قۋلىق، سۇمدىق، ارامدىق، امالعا ەلدىڭ ءبارى دە ەستى»، دەيدى 22-قارا سوزىندە.

ولاي بولسا، «تۇعىردى» تۇلعا دەپ تانىپ، ۇلىقتاپ جۇرگەن ۇلىلارىمىزدىڭ قۇنىن ءتۇسىرىپ المايمىز با؟