الەم استاناسى نيۋ-يورك قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى 5 داڭعىلدىڭ بويىنا ورىن تەپكەن «مەتروپوليتەن» ونەر مۋزەيىندە ورنالاسقان 2 ميلليوننان استام ەكسپوناتتى كوزبەن كورىپ كەتۋگە الەمنىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن ءبىر جىلدا 5 ميلليون ادام كەلەدى ەكەن. ءيا، راس! قۇنى 25 $ بولاتىن بيلەتتى الۋ ءۇشىن ءبىر ساعات كەزەكتە تۇردىم. قۇمىرسقاداي قاپتاعان تۋريستەر. (5 000 000 ح 25 $ = 125 000 000 $ = 44 250 000 000 تەڭگە (جاي اشەيىن مۇراجايعا كەلۋشىلەردەن تۇسەتىن جىلدىق قاراجاتتى شىعارعىم كەلدى)) بيلەتتى قولىڭىزعا العان سوڭ مىندەتتى تۇردە مۇراجاي كارتاسىن قالتاڭىزعا سالىپ الىڭىز. ويتكەنى ۇلكەن شاھارداعى الىپ مۋزەيدىڭ ىشىندە ارنايى كارتاسىز جۇرسەڭىز اداسىپ كەتەسىز. سوڭىندا سىرتقا شىعاتىن ەسىك تاپپاي سىزدە مۇراجايدىڭ ءبىر بۇرىشىنداعى ەكسپوناتقا اينالىپ كەتۋىڭىز ابدەن مۇمكىن.

بۇل جەردە XIX عاسىردا ەۋروپادا ءومىر سۇرگەن ايگىلى قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى بار. ۆينسەنت ۆان گوگ، پولە گوگەنە، پولە سەزاننىڭ سىزىپ سالعان كارتينالارىن كورگەندە كوزىڭ تىنىعىپ، ميىڭ دەمالىپ قانا قويماي، وزگە ءبىر الەمدە جۇرگەندەي بولاسىڭ. ال سۋرەت ونەرىن "مەن سياقتى ەمەس"، شىن تۇسىنەتىن جانداردىڭ كارتينالارعا تامسانا قاراپ باسىن شايقاپ، استىڭعى ەرنىن تىستەپ تۇرىپ تەرەڭ دەم العانىن كورگەندە وزىڭمەن ءوزىڭ ۇيالىپ كەتەسىڭ. راس!

ال مۋزەيدىڭ «ەجەلگى ەگيپەت ونەرى» زالىنا كىرسەڭىز تۋرا «تابىتتار» الەمىنە تاپ بولاسىز. پەرعاۋىنداردىڭ ماڭگىلىك مەكەنى تاس تابىت، ويۋ-سۋرەتتەرمەن كومكەرىلگەن اعاش تابىت، مۋميالانعان مىسىرلىق ازامات نە ازاماتشانى كورگەندە دەنەڭىز تۇرشىگىپ كەتەدى.

ەجەلگى گرەك، ريم، يسلام ونەرى زالدارىنان العان اسەرىم ءتىپتى ەرەك. سان عاسىرلىق تاريحى بار مۋزىكالىق اسپاپتاردى، گراۆيۋرالار مەن ليتوگرافيالاردى، تاس مۇسىندەردى كوزبەن كورۋ ءبىر باقىت. ال ەندى مۇراجايدا ساقتاۋلى تۇرعان ەڭ نەگىزگى تاريحي جادىگەر مەن بىزگە قاتىسى بار قۇندى بۇيىمدار تۋرالى ايتايىن.

 «از-جانىبەكتىڭ ايبارلى دۋلىعاسى»

ەستەرىڭىزدە بولسا ورىس تاريحشىسى لەونيد بابروۆ «التىن وردانى بيلەگەن از-جانىبەك حاننىڭ دۋلىعاسى اقش-تاعى «مەتروپوليتەن» ونەر مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر ەكەن...» دەگەن حاباردى قازاق جۇرتىنا جەتكىزگەندە اسا ءمان بەرمەپ ەدىك. ال امەريكادا ەلباسىمەن بىرگە ءىسساپاردا بولعان اعامىز دارحان ءقىدىرالى Facebook-تەگى پاراقشاسىنا دالەلدى ءارى دايەكتى تۇردە: «...كۇللى دەشتى قىپشاق جۇرتى اۋليە تۇتىپ، «ءازيز»، «ءاز» دەپ قۇرمەتتەگەن ايگىلى جانىبەك xاننىڭ ايبارلى دۋلىعاسى كوزىمىزگە وتتاي باسىلدى...» دەگەن مەتروپوليتەن مۇراجايى تۋرالى جازباسىن كورگەندە، مەن ءوز باسىم تاڭ قالدىم. مەن ول كەزدە نيۋ-يوركتە ەدىم. «قولىم ءبىر قالت ەتكەندە سول مۇراجايعا مىندەتتى تۇردە بارامىن...» دەپ جۇرگەندە ەلگە قايتاتىن ۋاقىت تايادى. مۋزەي جايىندا قالدى. ءبىراق ەكىنشى رەت اقش-قا تابان تىرەگەن بويدا بىردەن از-جانىبەكتىڭ دۋلىعاسى ساقتاۋلى تۇرعان الىپ ورداعى باردىم. كوردىم.

بىردەن تابىلدى دوسىموۆتىڭ 
«...پاقىرى ساتىپ تەكتىسىن
باتىرى باسسىز قالعان جەر...» دەگەن ولەڭ شۋماقتارى ميىما ساپ ەتە قالدى. كەيىن رەسەيدە بىرنەشە جىل جاتقان كەيكى باتىردىڭ، ءبىر كەزدەرى دەنەسىنەن اجىراعان ماحامبەت بابامىزدىڭ، ورىس پاتشاسىنىڭ كۇلسالعىشىنا اينالعان كەنەسارى اتامىزدىڭ باس سۇيەكتەرى ويعا ورالدى. ءبىراق XV عاسىردىڭ ورتاسىنان باستاپ دەشتi قىپشاقتاعى جاڭا مەملەكەتتiڭ، قازاق حاندىعى مەن قازاق حاندارى اۋلەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى باسقولسشىنىڭ مۇراجايدا باسى ەمەس «باس كيىمى» عانا تۇرعانىنا ىشتەي شۇكىر ەتتىم. ءبىراق مەنىڭ ءبىر تاڭ قالعانىم: بۇل اسكەري بۇيىم پاريجدەگى لۋۆردا جاتسا ءبىر ءجون، مۇحيت اسىپ امەريكادا قايدان ءجۇر؟! نەگىزىندە مەتروپوليتەن - مۇراجاي قورى جەكە كىسىلەردىڭ سىيعا تارتقان بۇيىمدارىنان جيناقتالعان. از-جانىبەكتىڭ دۋلىعاسى دا 2007 جىلعا دەيىن اقش-تىڭ قالتالى كوللەكسيونەرىنىڭ ۇيىندە تۇرعان. ال ونى تيبەت جەرىنەن امەريكاعا الىپ كەلگەن ەۋروپانىڭ ساياحاتشىلارى نەمەسە ساۋداگەرلەرى دەگەن دەرەك بار. ءوزى تەمىردەن، قاپتاماسى كۇمىستەن جاسالعان دۋلىعانىڭ بيىكتىگى 23، ديامەترى 22 سانتيمەتر. جيەگىندە اراب تىلىندە «جەڭىمپاز سۇلتان ماحمۇد جانىبەك حان» دەگەن جازۋ بار. پروفەسسور لەونيد بوبروۆ تاريحي دەرەكتەردى نەگىزگە الا ورىتىپ از-جانىبەكتىڭ دۋلىعاسى تۋرالى بىلاي دەيدى: «بۇل دۋلىعانى سول زامانداعى كاۆكاز جانە يران شەبەرلەرى جاساۋى مۇمكىن. ال تيبەت جەرىنە قايدان باردى دەگەنگە كەلسەك، XVII عاسىر سوڭى مەن XVIII عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا وڭتۇستىك-شىعىس قازاقستان اۋماعىنا باتىس موڭعوليا جەرىندە مەكەندەگەن ويراتتار مەن جوڭعارلاردىڭ ءجيى شابۋىل جاساپ تۇرعانى تاريحتا بەلگىلى. سونداي ساتتەردىڭ بىرىندە ولار بۇل دۋلىعانى قولعا ءتۇسىرىپ، وزدەرىنىڭ ءدىني كوسەمدەرى دالاي لاماعا سىيعا تارتۋى مۇمكىن”

كەيكىنىڭ باسىن قايتاردىق، كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگىن ەلگە جەتكىزۋدىڭ جولدارىن كورىپ ءالى جۇمىستانىپ جاتىرمىز. ەندى از-جانىبەكتىڭ دۋلىعاسىن قازاقستانعا الىپ كەلسەك نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى، ءا؟! الەمنىڭ قاي مۇراجايىندا تاعى دا قاي اتامنىڭ باسى نە باس كيىمى شاڭ باسىپ جاتىر ەكەن... «اتامنىڭ باسى-اي...»

قوسىمشا: كەزىندە انگليانىڭ كورولى بولعان VIII گەنريدىڭ ساۋىت-سايمانى دا وسى مۇراجايدىڭ تورىندە تۇر.

تاۋىربەك بوزەكەنوۆ، «امەريكا ءتاۋىر ەكەن»