قازىرگى تاريحشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك قازاقتى الاشتان تاراتادى. ال، قازاقتىڭ رۋلىق شەجىرەسى الاشتى قازاقتان تاراتادى، ياعني الاش باتىردى ۇرانعا شىعارعان كەزدە الاشتى ۇرانعا شىعارعان ونىڭ قازاق دەگەن ەلى بولعان.

ەجەلدە قازاق رۋلارى ەلدى، اتامەكەن تۋعان جەردى قورعاۋدا اسقان ەرلىك كورسەتىپ، ۇرپاعىنا ۇلگى بولعان ەر-جۇرەك باتىر، دانا ۇلدارىن ۇرانعا شىعارىپ وتىرعان. ءۇش ءجۇزدىڭ ورتاق ۇرانى الاش باتىر. ولار ۋاقىت وتە كەلە ۇرپاقتارى كوبەيگەن سوڭ رۋ اتىن يەمدەنگەن. اتالارىمىزدىڭ «ۇلتىمىز قازاق، ۇرانىمىز الاش، كەرەگەمىز اعاش» دەيتىندەرى وسىدان. اتالارىمىزدىڭ الاش ۇراندى قازاقپىز دەيتىندەرى دە وسىدان. قازاق پەن الاشتىڭ سينونيم بولاتىنى دا وسىدان. التى الاشتىڭ - الاشتان، الاشتىڭ - قازاقتان تارايتىنى دا وسىدان. الاشتىڭ قازاققا ۇران بولاتىنى دا وسىدان (ۇرانعا شىعۋ ءۇشىن ۇرانعا شىعاراتىن رۋلى ەلى بولۋى كەرەك ەكەنىنە قانداي داۋ بار؟). قازاقتىڭ الەم ەلدەرىنىڭ بارىنە اعا جانە ناعاشى (ءسوز ءتۇبىرى اعاش) بولاتىنى دا وسىدان.

تۇسىنىكتەمە: قازاق دەگەن حالىق ءوز تەگىن اتادان (قازاقيانىڭ ءتۇبىرى ازيا بولاتىنى سودان)، ەۆروپا ەلدەرىنىڭ كەيبىرى انادان (ەۆروپانىڭ ءتۇبىرى ەۆا (ايەل) قۋالايدى. قازاق ءۇشىن اتالىق تەك "ناعاشى"، قازاقتىڭ قىزىنان تۋعان ۇلى "جيەن" بولادى.

 ال، الاش، التى الاش، الپىس، التى ءجۇز، التى مىڭ، التى مىڭ التى ءجۇز الپىس التى ت.ت. ءبارى وسى الاشقا جاتقان التى ەلدىڭ ساندىق اتاۋلارى. ول زامانداردا بۇكىل الەم ەلدەرى قازاق دەگەن ءبىر مەملەكەتتىڭ قۇرامىندا، ءبارى ءبىر اتانىڭ ۇرپاعى ەكەندىكتەرىن ايقىن سەزىنە وتىرىپ ءتاتۋ-تاتتى عۇمىر كەشكەن.

سىزدەردىڭ مەنەن مۇنىڭ ايعاعى قايدا دەپ سۇرايتىندارىڭىز ءسوزسىز. مۇنىڭ دا جاۋابىن بەرە كەتەيىن. بۇكىل جەر شارىنىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىندە قاپتاتا سالىنعان الىپ پيراميدالار بار. سول پيراميدالاردى دا سالعان ءبىزدىڭ اتالارىمىز. وعان ەگيپەت پيراميداسىنىڭ ىشىندەگى بولمەنىڭ قابىرعاسىنان تابىلعان «دومبىرا مەن قاز ادايدىڭ «ءتىل تاڭباسى» تولىقتاي كۋالىك ەتە الادى. ەندى وسىنىڭ ۇستىنە كاير (ەگيپەت) مۇراجايىنا قويىلعان تۋتانحاموننىڭ (ەگيپەت پەرعاۋىنى، مۇردەسى پيراميدا ىشىنە جەرلەنگەن) بالا كەزىندە ويناعان ويىنشىعى قويدىڭ اسىعى جانە پيراميدالاردىڭ ەڭ بيىك شىڭىنىڭ ادايدىڭ تاڭباسى «جەبەمەن» سايكەس كەلەتىندىگىن (بۇل تاڭبا (سترەلكا) ادامدارعا جول كورسەتىپ كەز-كەلگەن جەردە تۇر) جانە قۇران كارىمدە سول پيراميدالاردى سالعان پەرعاۋىنداردىڭ (فاراوندار) «قازىق» دەپ اتالعانىن قوسىڭىز.

جەر بەتىندە الەمگە ايگىلى پيراميدالار كوپ. ولاردىڭ ساناتىنا قىتايدىڭ سيان جازىعىنداعى پيراميدا، مەكسيكانىڭ يۋكاتان جازىعىنداعى كۋكۋلكان پيراميداسى، انداداعى نورتە-چيكو مادەنيەتى پيراميدالارى جاتادى. وسى پيراميدالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ايگىلىسى جوعارىدا ايتىلعان ەگيپەتتەگى گازە (قاز) پيراميدالارى. وسى پيراميدالار سوڭعى كەزدە «ۇيقىدان» ويانىپ، ءبارى دە اسپانعا ساۋلە (جارىق) شاشا باستاعان. بۇعان تۇسىنىك بەرۋگە عالىمداردىڭ بىلىمدەرى جەتپەۋدە.

«ارحەولوگتار انتاركتيدا دا ەجەلگى وركەنيەت كەزەڭىندە سالىنعان ءۇش پيراميدانى تاۋىپ الدى. (انتاركتيدا دا كونە پيراميدالار تابىلدى» (http://ult.kz/post/antarktidada-kone-piramidalar-tabyldy1).

جاقىندا وسى پيراميدالاردى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار پيراميدالار شوعىرىنىڭ ارالارى 6666 شاقىرىم ەكەندىكتەرىن جاريالادى. ەندى وسىنىڭ ۇستىنە قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ 6666 اياتتان تۇراتىنىن قوسىپ قويساڭىز ءتىپتى دە جاڭىلىسپايسىز.

التى سانى ەرەكشە سان. التىنىڭ باسقا سانداردان وزگەشەلىگى ونىڭ وزىنە ءتان ەرەكشە قاسيەتىنىڭ بولۋى. ول ءوزى بولىنەتىن سانداردىڭ قوسىندىسى مەن كوبەيتىندىسىنەن تۇرادى. 6 سانى 1-گە، 2-گە، 3-كە بولىنەدى. ولاردى قوسىپ نەمەسە كوبەيتسەك قايتادان التى سانى شىعادى (1+2+3=1*2*3).  مۇنداي قاسيەت باسقا ەشبىر ساندا قايتالانبايدى. ەندى وسىنىڭ ۇستىنە قار ۇلپالارىنىڭ دا التى بۇرىشتى بولاتىنىن قوسىپ قويىڭىز.

دەمەك، ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ دا، سونىڭ ىشىندەگى سانالى تىرشىلىك يەلەرى ادامزاتتىڭ دا باستاۋى ءبىر، ءبارىن ءبىر اللا جاراتتى. ۇلى جاراتۋشى – اللا ەسىمىنىڭ ءتۇبىرى «ال» بولاتىنى دا وسىدان. وسى «ال» دەگەن ءتۇبىردى كەرى جالعاۋ ارقىلى اللا دەگەن ۇعىمىمىزدىڭ دا دۇنيەگە كەلگەنىن ايقىن اڭعارا الامىز. ءبىز بۇل جەردەن قۇدايدىڭ ءبىر اتى حالىق دەگەندەي، اللانىڭ دا ءبىر اتى حالىق ەكەنىن كورەمىز.

ادامنان ادام تۋاتىنى سياقتى سوزدەن دە ءسوز تۋادى. مىسالى، تەمىرشى حانعا شىڭعىس دەگەن لاقاپ اتپەن بىرگە قاعان دەگەن لاۋازىم جانە سارىرقاداعى تاۋعا شىڭعىستاۋ دەپ ات قويىلىپ، سول تاۋدىڭ ەڭ بيىك شىڭى مۇڭال شىڭى دەپ اتالعانىنان بارىمىزدە حاباردار بولارمىز. سول شىڭعىستىڭ (شىن-عىس)  ءبىرىنشى بۋىنى الاش - الشىننىڭ ەكىنشى بۋىنىندا تۇر. كوردىڭىز بە؟ قازاقتان الاش، الاشتان الشىن، ال الشىننان شىڭعىس تۋىپ تۇر. مۇنى كۇنى كەشەگە دەيىن قازاقتىڭ بەس جاسار بالاسى دا بىلگەن.

ارنايى اتاپ وتەتىن جاعداي، الاشتىڭ قازاقتان تاراعانىن ايعاقتايتىن تاعى ءبىر مىناداي دايەكتى دەرەك بار. ول، جوعارىدا ايتقانىمداي، قازاق اتامىزدىڭ ەسىمى الاشقا ەمەس، الاش اتا ەسىمىنىڭ قازاققا ۇران بولۋى.  سەبەبى، كەز كەلگەن ۇلى تۇلعانىڭ اتى ۇرانعا اينالۋى ءۇشىن، ونى ۇران ەتەتىن ەلىنىڭ (رۋىنىڭ) بولۋى شارت. بارلىق رۋلاردىڭ، تايپالاردىڭ، ەلدەردىڭ ۇراندارى وسىلاي دۇنيەگە كەلگەن. ۇراندار وزگەرىپ وتىرادى، ال ونىڭ اتىن ۇران ەتكەن ەل تۇراقتى بولادى. مىسالى، قوڭىراتتاردىڭ ۇرانى الاتاۋ، ادايلاردىڭ ۇرانى بەكەت، جالايىرلاردىڭ ۇرانى باقتيار، نايمانداردىڭ ۇرانى قاپتاعاي ت.ت. بولىپ كەتە بەرەدى. 

«ەندى باي ۇلى بولاتىن كىشى ءجۇزدىڭ ءاربىر رۋى ءوزىنىڭ بەلگىلى ادامدارىنىڭ اتىن وزدەرىنە ۇران ەتىپ كەتىپتى: بەرىشتەر اعاتاي،

                     شەركەشتەر شاعىراي،

                     ىسىقتار بايتەرەك،

                     جاپپاستار بايمۇرات،

                     تازدار باقاي،

                     سۇلتانسيىقتار ايتىمبەت، قارا دەيدى.

كەيىن كىشى جۇزدە تابىندار – «جولامان»، «باراق-موڭكە»، الىمدەر – «مايلىباي»، «جانقوجا» دەپ ۇرانداعان. (الشىن مەندالى ۇلى «اداي شەجىرەسى»، الماتى-2002. 94 بەت).

دەمەك، ۇلى اتالارىمىز ەلىن، جەرىن قورعاۋدا اسقان جانقيارلىق كورسەتكەن باتىرىن ۇرانعا شىعارىپ وتىرعان. سوندىقتان، الاشتىڭ (التى الاشتىڭ) قازاقتان تاراعاندىعى داۋعا دا، كۇمانعا دا جاتۋعا ءتيىس ەمەس.

 جوعارىدا كورسەتىلگەندەردەن شىعاتىن قورىتىندى: قازاق الاشتىڭ ەمەس، الاش قازاقتىڭ بالاسى بولىپ تابىلادى. 

 قوجىرباي ۇلى مۇحامبەتكارىم، ماڭعىستاۋ