«بالا اسىراپ العىم كەلەدى. بالالار ۇيىندە جەتىمەكتەردىڭ سانى كوپ بولاعىنمەن ولاردى اسىراپ الۋ وڭاي بولماي تۇر». رەداكسياعا ءجيى قوڭىراۋ شالاتىن وقىرماندارىمىز وسىلاي دەيدى. ايتۋلارىنشا، ەلىمىزدە جەتىمدەردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا بارلىق شارالار قولعا الىنعانىمەن بالا اسىراپ الۋدىڭ ماشاقاتى كوپ. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تولىعىراق بىلمەك بولىپ، زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەدىك.
نەدەن باستاۋ كەرەك؟ءبىزدى قىزىقتىرعانى دا وسى سۇراق ەدى. وسى ويمەن ءبىز شىمكەنت قالاسى «كۇنشىعىس» شاعىناۋدانىندا ورنالاسقان بالالار ۇيىنە باردىق. الايدا، مۇنداعىلار بالا اسىراپ الۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم بولىمىنە بارىپ، تىركەلۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايتتى. كەلەسى كەزەكتە ءبىلىم بولىمىنە ات باسىن بۇردىق. مۇندا بالا اسىراپ الۋ، پاتروناتتىق تاربيە ماسەلەسىمەن ارنايى قوسىمشا جانە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ، قامقورلىق پەن قورعانشىلىق جۇمىسىن دامىتۋ سەكتورى اينالىسادى ەكەن. سەكتور مەڭگەرۋشىسى عالىمجان ەرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، بالانى اسىراپ نەمەسە پاتروناتتىق تاربيەگە الاتىن وتباسى ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسىنىڭ اتىنا ءوتىنىش جازادى. سونىمەن قاتار ەرلى-زايىپتىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجات پەن نەكە تۋرالى كۋالىكتىڭ كوشىرمەسىن، مەكەنجاي مەن جۇمىس ورنىنىڭ، ەڭبەكاقى مولشەرىنىڭ انىقتاماسىن، سوتتالماعان-دىعىن راستايتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ انىقتاماسىن، ناركولو-گيالىق، تەرى-ۆەنەرو-لوگيالىق، پسيحو-نيەۆرولو-گيالىق، جيتس (سپيد) جانە تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرلەردە ەسەپتە تۇرمايتىندىعىن راستايتىن قۇجاتتاردى دا تاپسىرۋى كەرەك. قابىلدانعان قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان ارنايى توپ ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ءۇيىن، تۇرمىس جاعدايىن تەكسەرەدى. – ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن كۇننەن باستاپ 15 جۇمىس كۇن ىشىندە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ءۇيىن تەكسەرەمىز. ەگەر ونىڭ ءۇيى جايلى، بالا اسىراپ الۋعا قولايلى بولاتىن بولسا اكت دايىنداپ، ءوتىنىش بەرۋشىنى تىركەۋگە الامىز. ال ەگەر ونىڭ تۇرمىس-جاعدايى ناشار بولاتىن بولسا وندا ءبىز ونىڭ ءوتىنىشىن كەرى قايتارامىز،- دەيدى مامان.
جاس ەرەكشەلىگىنىڭ وزىندىك ءرولى باربۇدان وزگە اكت دايىندالىپ، تىركەۋگە الىنعان ءوتىنىش يەسى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا بارۋى كەرەك. ونداعىلار ءوتىنىش يەسىنە بالالار ۇيىنە بارىپ، بالا تاڭداۋعا، ونىمەن ارالاسۋعا قۇقىق بەرەتىن جولداما بەرەدى. زاڭ بويىنشا بولاشاق اتا-انا بالامەن 15 كۇن ارالاسۋعا قۇقىلى. سونداي-اق، بالا اسىراپ الۋ كەزىندە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلىگى ەسكەرىلەتىنىن ەستە ساقتاڭىز. اسىراپ الۋشى مەن بالانىڭ جاس ايىرماشىلىعى 45 جاستان اسپاۋى كەرەك. ماسەلەن، اتا-انانىڭ جاسى 50-دە بولسا، وندا ول 5 جاسار بالا اسىراپ الا الادى. ال ەگەر 45 جاستا بولسا، وندا جاڭا تۋعان ءسابيدى الۋعا قۇقىلى.
بالا اسىراپ الۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتار ءتىزىمى: Ø بالا اسىراپ الۋ تىلەگى تۋرالى جازباشا ءوتىنىش؛ Ø جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى؛ Ø نەكە تۋرالى كۋالىكتىڭ كوشىرمەسى؛ Ø تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق جاعدايىن تەكسەرۋ تۋرالى ءوتىنىش؛ Ø بالا اسىراپ الۋعا جاقىن تۋىستارىنىڭ جازباشا كەلىسىمى؛ Ø دوستارىنان نەمەسە كورشىلەرىنەن كەم دەگەندە ءۇش ۇسىنىس حات؛ Ø جيىنتىق تابىس كولەمى تۋرالى انىقتامالار؛ Ø وتباسى جاعدايى تۋرالى انىقتامالار؛ Ø دەنساۋلىق جاعدايى، ونىڭ ىشىندە پسيحيكالىق ساۋلىعى، ەسىرتكىگە، الكوگولگە تاۋەلدى ەمەستىگى تۋرالى انىقتاما؛ Ø سوتتالماعانى تۋرالى انىقتاما؛ Ø تۇرعىن ءۇيىنىڭ بار-جوقتىعىن راستايتىن قۇجات.
سونىمەن، بالا تاڭدالدى، اتا-انا مەن بالا اراسىندا قارىم-قاتىناس ورناپ، بارلىق قيىندىقتار ارتتا قالدى. ەندى ءوتىنىش بەرۋشى سوتقا قۇجاتىن دايىنداپ وتكىزۋى كەرەك. سوت بارىسىندا ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ارىزى قاناعاتتاندىرىلىپ، وڭ شەشىم شىعارىلعان جاعدايدا، بولاشاق اتا-انا 15 كۇننىڭ ىشىندە احاج بولىمىنە بارىپ، بالانى ءوز اتىنا جازدىرادى. ودان سوڭ جاڭا قۇجاتتى الىپ، قايتادان ءبىلىم بولىمىنە كەلەدى. مۇنداعىلار ءتولقۇجاتتىڭ نەگىزىندە بالا اسىراپ الۋشىلارعا 75 اەك (148650تەڭگە) مولشەرىندە اقشا تولەيدى ەكەن. ەسكەرتۋ: بۇل سومما – باۋىرىنىڭ بالاسىن اسىراپ العاندار مەن بالانى پاتروناتتىق تاربيەگە العاندارعا تولەنبەيدى. ول تەك بالانى بالالار ۇيىنەن اسىراپ العاندارعا عانا بەرىلەدى.
ايتپاقشىپاتروناتتىق تاربە دەگەننەن شىعادى، بۇگىندە زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەرگە بايلانىستى، بالانى پاتروناتتىق تاربيەگە تەك پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بار ازاماتتار عانا الا الادى.
«بالا تابا المادىم…»دەسەك تە، جوعارىداعى بارلىق كەزەڭدەردەن ءوتىپ، قولىندا جولداماسى بارلار بالا تاپپاي جۇرگەندەرىن ايتادى. ءوزىن ءاليا دەپ تانىستىرعان كەلىنشەك قالاداعى بارلىق جەتىمدەر ءۇيىن ارالاپ شىقسا دا بالا تابا الماپتى. «كۇنشىعىس» شاعىناۋدانىندا ورنالاسقان بوبەكتەر ۇيىندەگىلەر: «بىزدە دەنى ساۋ بالا قالمادى، بارلىعىنىڭ دەنساۋلىعىندا كىناراتى بار» دەپ شىعارىپ سالسا، №3 بالالار ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى وزدەرىندە تەك ەۋروپا ناسىلدىلەر قالعانىن ايتىپتى. وسىلايشا بالا تاپپاي سەرگەلدەڭ بولعان كەلىنشەك ەندى جامبىل، الماتى قالالارىنداعى بالالار ۇيىنە بارىپ باعىمدى سىناپ كورەمىن دەيدى. بالالار ۇيىندەگى بالا تاپشىلىعى تۋرالى عالىمجان سارجايلاۋۇلىنان سۇرادىق. ماماننىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، بالالار ۇيىندە بالا جوق ەمەس. ءبىراق، اسىراپ الۋشىلارعا 1 جاستان اسپاعان بالالار مەن نارەستەلەر كەرەك كورىنەدى. الايدا، ءقازىر تىركەۋدە تۇرعان بالاقايلاردىڭ تىزىمىندە وندايلار جوق ەكەنىن ايتادى. كوپ جاعدايدا كەيبىر پىسىقايلار اتا-انامەن كەلىسىپ، نارەستەلەردى پەرزەنتحانادان اسىراپ الىپ جاتسا كەرەك.
ايجان ەرمەك قىزى«وڭتۇستىك رابات»، №9
