استانا. قازاقپارات - مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋدا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ، جاستار بىرلەستىكتەرىنىڭ ءرولى وتە زور. ولار جاستار اراسىندا دۇرىس يدەولوگيانىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. ستاتيستيكاعا سەنسەك، سوڭعى 11 جىل ىشىندە جاستار ۇيىمدارىنىڭ سانى 7 ەسەگە ارتقان. ال جاستار ساياساتىن قارجىلاندىرۋ سوڭعى 7 جىل ىشىندە 10 ەسەگە وسكەن.  

جىل باسىندا «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى» تۋرالى زاڭ جوباسى قابىلدانعان بولاتىن. قۇجاتتا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ باستى ءۇش مىندەتى قامتىلعان. اتاپ ايتقاندا، جاستاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ، جاستاردى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق ساياسي ومىرىنە تارتۋ، ازاماتتىققا تاربيەلەۋ جانە قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى نىعايتۋ. ال مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىندا ولاردىڭ ىشىندە قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ، عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتتى دامىتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ، جۇمىسپەن قامتۋ، جاستار اراسىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ شارالارى قامتىلادى.

بۇل ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋدا جاستار ۇيىمدارىنىڭ كومەگى از ەمەس. ويتكەنى، جاستار ساياساتىنداعى باستى ورىندى الاتىن، جاستار تاراپىنان كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن تىكەلەي سولار. جاستار ۇيىمدارى الەمدىك تاجىريبەدە جاستار ساياساتىن ورىنداۋشى اسا ماڭىزدى سۋبەكتىنىڭ قىزمەتىن اتقارادى. ولارعا ءتيىستى قۇقىقتار بەرىپ، تەڭ قاراستىرۋ، پىكىرىمەن ساناسۋ قاجەت. بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسى كولەڭكەدە قالىپ قويماۋى ءتيىس، سوندا عانا ولاردىڭ جۇمىسى جەمىستى بولادى.

ءبىز شىمكەنت قالاسىنداعى «نۇر الەم»  جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى بەكتاي ورمانوۆتى سوزگە تارتتىق.

«نۇر-الەم» 2006 جىلى قۇرىلدى. قۇرىلعان كۇننەن باستاپ وقو بارلىق قالالىق، اۋداندىق  ىشكى ساياسات بولىمدەرىمەن، جاستار ساياساتى جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىمەن، جاستار ورتالىقتارىمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز - الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي ۇردىستەردى زەرتتەۋ، تالداۋ جانە بولجاۋ، زاماناۋي ادىستەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، ۇيىمداستىرۋ، جاستار پروبلەمالارىنا قاتىستى باعدارلامالار، جوبالار جاساۋ، جاستاردىڭ ازاماتتىق وي-پىكىرىن، تانىم تالعامىن جوعارى دارەجەدە جەتكىزە الاتىن تۇلعالىق قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋ» دەيدى بەكتاي.

بىرلەستىك 2006 جىلدان بەرى رەسپۋبليكا، وبلىس كولەمىندە 15-كە جۋىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. ونىڭ ىشىنە ىشكى ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا سوسيولوگيالىق زەرتتەۋلەر كەشەنىن ۇيىمداستىرۋ، جاستاردىڭ ەلىمىزدەگى ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى كوزقاراستارى مەن پىكىرلەرىن انىقتاۋعا، جاستاردى سالاۋاتتى ءومىر سالتىنا باۋلۋعا باعىتتالعان جوبالار بار.   سوسيولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ ساۋالنامالىق، فوكۋس-توپ، كونتەنت تالداۋ، باقىلاۋ، ساراپشىلىق سۇحبات ت.ب. ادىستەرى بويىنشا جۇمىستار اتقارادى. ال سول زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە پروبلەمالاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنىپ، ءتيىستى مەكەمەلەرگە ماتەريالدار جىبەرىلەدى. ياعني، «نۇر-الەمدىكتەر» كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ۇيىتقى بولىپ ءجۇر دەۋگە بولادى.

ماسەلەن، بىرلەستىك جۇرگىزگەن ءبىر تالداۋدىڭ ناتيجەسىنە كوز سالايىق. وڭتۇستىك وڭىردەگى وتباسىلاردىڭ اجىراسۋ كورسەتكىشىن وسى جەردەن كورۋگە بولادى. 2010 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 21711 نەكە زاڭدى تۇردە قيىلسا، 3013 اجىراسۋ وقيعاسى تىركەلگەن. ول نەكەلەسۋدىڭ 13،9 %-ىنا تەڭ. ال، 2014 جىلى 23737 نەكەلەسۋ فاكتىسى، 4420 (18،6%) اجىراسۋ وقيعالارى تىركەلگەن. اجىراسۋ جاعدايلارىنىڭ 5 جىلدا 5 %-عا ارتقانىن بايقاۋعا بولادى.

«سوڭعى جىلدارى جاستاردىڭ ارمان-ماقساتتارى، وي-نيەتى ەداۋىر وزگەرگەن، - دەيدى بىرلەستىك جەتەكشىسى. - جاستار ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى كوبىرەك ويلايدى. ولاردى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا تۇرۋ، جاستار اراسىنداعى قىلمىس، وقۋ ورنىنداعى پاراقورلىق سەكىلدى ماسەلەلەر الاڭداتادى. ونىڭ ءبارىن وسى زەرتتەۋلەر ارقاسىندا انىقتاپ وتىرمىز. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى - رەسپۋبليكا بويىنشا حالىق سانى ەڭ كوپ شوعىرلانعان ايماق. حالىقتىڭ 16 %-ى وسىندا تۇرادى. دەمەك، نازار اۋداراتىن ماسەلەلەر دە از ەمەس. سولاردى تالداپ، ديناميكاسىن ساراپتاپ، تۇرعىندار اراسىندا سۇراۋ جۇرگىزىپ، تولعاندىراتىن ماسەلەلەرى بويىنشا قورىتىندى جاساۋعا تىرىسامىز».

9 جىلدان بەرگى ناتيجەلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا قوعامدىق بىرلەستىك 2015 جىلدىڭ «ەڭ ۇزدىك جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى» اتانىپتى.

دەرەككوز: قازاقپارات