قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى جابال ەرعالييەۆتىڭ «قاس-قاعىم» مەتافيزيكالىق تراگەدياسى قىرعىزستاندا وتكەن V حالىقارالىق «ART-ORDO» تەاتر فەستيۆالىندە ۇزدىك سپەكتاكل اتالىمى بويىنشا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى.
قىرعىزستاندا وتكەن حالىقارالىق تەاترلار فەستيۆالىنە 3 شەتەلدىك جانە 9 قىرعىز تەاترى قاتىستى. ەلىمىزدەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى مەن س.مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى قاتىسقان بولاتىن.
تاتارستاننىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى، م.ۆاحيدوۆ اتىنداعى تاجىك مەملەكەتتىك جاستار تەاترلارى دا ونەر كورسەتكەن قىرعىز جەرىندەگى فەستيۆالدە قازىلار القاسى جۇمىس ىستەدى. قۇرامىندا قازىلار القاسىنىڭ ءتوراعاسى جانىش قۇلمامبەتوۆ بار (قىرعىزستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ پرەزيدەنتى، بىشكەك) سىنشىلار قاۋىمى، اتاپ ايتقاندا ەركىن جۋاسبەك (قازاقستان)، زۋحرا يسلامبايەۆا (قازاقستان)، ليۋدميلا مولدالييەۆا، تەاترتانۋشى (قىرعىزستان)، راۋزا سۇلتانوۆا (تاتارستان)، مۋحاممادۋللو تاباروۆ (تاجىكستان)، جىلدىز تويبايەۆا (قىرعىزستان) ونەر مەرەكەسى تۋرالى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى.
حالىقارالىق بايگەدە م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى جابال ەرعالييەۆتىڭ «قاس-قاعىم» دراماسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلىمەن قاتىسىپ، «ۇزدىك سپەكتاكل» اتالىمى بويىنشا باس جۇلدەمەن ماراپاتتالدى. فەسءتيۆالدىڭ جابىلۋىنا ارنالعان ءراسىمدە ج.ەرعالييەۆتىڭ «قاس-قاعىم» مەتافيزيكالىق تراگەدياسىنىڭ رەجيسسەرى ەلىك نۇرسۇلتانعا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت، اقپارات جانە تۋريزم ءمينيسترى التىنبەك ماقسۇتوۆ باس جۇلدەنى ءوز قولىمەن تابىستادى.
مۋحاممادۋللو تاباروۆ،
تاجىكستاندىق تەاتر سىنشىسى:
– «قاس-قاعىم» سپەكتاكلىنەن العان اسەرىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. تەاتر ونەرى نەگىزى ادام رۋحانياتىنىڭ ارالىن كورسەتەدى. سىزدەردىڭ تىلدە قالاي ەكەنىن بىلمەيمىن، ءبىراق ءبىزدىڭ تىلدە «جازيرا» ءسوزى «وستروۆ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ءبىز جالپى الەمدى ۇلان-عايىر كەڭ جازيرا دەپ ايتامىز، الايدا، بارلىعىمىز ماحاببات پەن رۋح قورشاعان ءبىر ارالدا مەكەندەيمىز. سپەكتاكلدەگى ناۋقاس قىزدىڭ ساناسىنداعى دەرت – ماحابباتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن. ول سۇيسەم، سۇيىكتى بولسام دەيدى. ءبىراق ونىڭ وسى ءسۇيۋ، سۇيىكتى بولۋعا دەگەن ىزگى ارمانىنا نە كەدەرگى بولادى؟
تەاتردا، ارينە، سەزىم ايرىقشا ءرول اتقاراتىنىن تۇسىنەمىن، ال ءبىراق بارلىق ۋاقىتتا وسىلاي بولا بەرە مە؟ مىنە، گاپ سوندا، ياعني، بۇل اكتەرلىك ويىننىڭ باسىم كۇشى وسىعان جۇمسالادى دەگەندى بىلدىرەدى. بۇرىن وسىنى رەينكارناسيا ونەرى دەپ اتايتىنبىز.
راس، سپەكتاكل رەجيسسەر مەن اكتەرلەردىڭ ءوزارا جۇعىسىمدى جۇمىسىنان تۋعانىن كورسەتەدى. ءومىردىڭ ءبىز ويلاعانداي بولا بەرمەيتىنىنە قاراماستان، ءبىز ادامي قارىم-قاتىناستى قالايمىز. بىزگە نە جەتىسپەيدى؟ تىنىشتىق، ءوزارا تۇسىنىستىك جەتىسپەيدى. ەڭ جاقىن ادامدارىمىزدىڭ وزىنە كوڭىل بولە قويمايمىز. مىنە، بۇل سپەكتاكل – وسى ماسەلەلەردى اشىق بەينەلەگەن وتە نازىك ءيىرىمدى پسيحولوگيالىق جۇمىس. تەاتر ۇجىمى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن سەزىم مەن تۇسىنىستىكتى بەينەلى جەتكىزەدى. وسى ناۋقاستاردىڭ ورنىندا ءوزىمىز جۇرگەندەي كۇي كەشەمىز. بارلىعى زەرگەر شەبەردىڭ قولىنان شىققانداي وتە شىنايى، تۇششىمدى. وسىنى ءبىزدىڭ تەاترلار قالاي تۇيىندەر ەدى دەگەن وي مازالادى.
مۇندا رەجيسسەردىڭ قولتاڭباسى كورىنىپ تۇر. سونىمەن قاتار، ارتىستەردىڭ ادال، تازا جۇمىستارى سايراپ تۇر. سۋرەتشىلەر تەحنيكالىق قۇرالدارمەن، تۇستەرمەن جاقسى جۇمىس جاساعان. ادام جانىن تىنىشتاندىراتىن كوك تۇستەردە، دەلەبە قوزدىراتىن قىزىل ءتۇس جانە باسقا دا ءتۇرلى تۇستەردە ءمان بار، تىرشىلىك اۋەنى ەسىپ تۇر. قويىلىم كەيىپكەرلەرىن ەموسيامەن كورەمىز، سەزەمىز. ميزانسەنادان-اق جاس رەجيسسەردىڭ ءوز ءىسىنىڭ بىلگىر شەبەر ەكەنى بايقالادى. ول سپەكتاكلدىڭ تەرەڭدىگىن، شارىقتاۋ شەگىن بىلەدى. ەڭ باستىسى، جۇرتتى مەيىرىمدىلىككە باستايدى. وزگەلەردىڭ سەزىمىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا ۇيرەتەدى. قازىرگى قوعامعا اۋاداي قاجەت قۇندىلىقتار وسى.
جانىش قۇلمامبەتوۆ، قىرعىزستان، تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ ءتوراعاسى:
– مەنى قۋانتاتىنى – جاس رەجيسسەر قورىقپاستان قوعامداعى وزەكتى ماسەلەگە بوي ۇرعان. ءيا، ءبىز وسىنداي فانتاسماگوريالىق الەمدە ءومىر سۇرەمىز. ولار ءارتۇرلى مانەردە كورىنىس تابادى. رەجيسسەر وسىنىڭ بارلىعىن ساحناعا الىپ شىعۋعا ارەكەتتەنگەن. جاس رەجيسسەردى ازاماتتىق ۇستانىمى ءۇشىن قۇرمەت تۇتامىن.
تەاتر الدىمەن ادامدارعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس دەپ جاتامىز. بۇل – شىنىمەن سولاي. سول سەبەپتى ول ءسوزسىز جەڭەدى. ەكىنشىدەن، رەجيسسەر اكتەرلەرمەن قالاي دۇرىس جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى. باستىسى، سپەكتاكل كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك.
نۇرلان ابدىقالىقوۆ، قىرعىزستاندىق رەجيسسەر:
– قازاقستاندا جاڭا ستيلدەگى كوپتەگەن دراماتۋرگتەردىڭ بار ەكەنىن بۇرىننان بىلەتىنمىن. «قاس-قاعىم» سپەكتاكلىندە قاراپ وتىرساڭىز، ءتۇرلى جانرلار قامتىلعان. البەتتە، بۇلاردىڭ ءبارى – باتىس پەن ەۋروپا تەاترلارىنان كەلگەن اعىم ەكەنى بەلگىلى. الايدا، سوعان قاراماستان، ارىپتەستەر ءوز قاھارماندارىن ءيىن قاندىرا ويناپ، ءتول دۇنيەگە اينالدىرىپ جىبەردى. مەنىڭ بىلەتىنىم، – ولار – تەاتر جانە كينو ونەرى سالاسىندا تانىمال جاندار. بۇل ەكسپەريمەنتالدىق سپەكتاكل بولا تۇرا، كورەرمەندى بىردەن باۋراپ اكەتتى.
دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان
