باس پروكۋراتۋرانىڭ پارلامەنتتەگى وكىلى بىلىكتىلىگىمەن، قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە جاڭاشىل باستامالارىمەن دەپۋتاتتار مەن زاڭ جاساۋشىلاردىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرەتىن. جان دۇنيەسىمەن اقتارىلا كۇلەتىن اقكوڭىلدىلىگى دوستىققا شاقىرىپ تۇراتىن. سىمباتىنا فورماسى مەن يىعىنداعى جارقىراعان جۇلدىزدارى جاراسىپ قازاق قىزىنىڭ باتىر تۇلعاسىن كورسەتەتىن. ول – پولكوۆنيك روزا شەكەربەك قىزى دوسىمبەكوۆا. ونىمەن پارلامەنتتەن ءوز سالاسىنا قىزمەتكە اۋىسىپ كەتكەندە بارىپ جاقىن تانىستىم.
كىندىك قانى تامعان وزبەكستاننان الماتىعا ءوزى جالعىز اتتانىپ، سول كەزدەگى ەڭ ابىرويلى وقۋ ورنى – قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. ونى اياقتاعالى بەرى وتىز جىلدان استام قايسارلىقپەن زاڭ سالاسىنىڭ شىڭىنا ورمەلەپ كەلەدى. زاڭگەر-كەڭەسشى بولىپ باستالعان قىزمەتىندە پارلامەنتتىڭ اقپاراتتىق-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى، پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ ادىلەت ءبولىمىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى ساتىلارىنان ءوتتى. پروكۋراتۋرا سالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ كادر دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى، كەيىنگى ءۇش جىلدا اتالعان دەپارتامەنت باسشىسى قىزمەتىندە بولدى. ادىلەت سالاسىنان كانديداتتىق، ساياسي عىلىمداردان دوكتورلىق ديسسەرتاسيا قورعادى، اعا ادىلەت كەڭەسشىسى مارتەبەسىن يەلەندى.
روزا شەكەربەك قىزى قازاقستانداعى تۇڭعىش قوس پالاتالى پارلامەنت ماسەلەلەرى بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر جاساپ، العاشقى بولىپ زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي اتاعىنا ەڭبەك قورعاعان. 1997 جىلى «كونستيتۋسيوننىي ستاتۋس پارلامەنتا كازاحستانا ۆ سوۆرەمەننىي پەريود» تاقىرىبىندا جازعان ەڭبەگىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى زاڭعار عالىم م.ت.بايماحانوۆتىڭ ءوزى بولاتىن. ىزدەنىس پەن زەرتتەۋدىڭ ۇستىندە جۇرەتىن قاسيەتى ونى تاعى دا ءبىر جەتىستىككە جەتكىزدى. 2014 جىلى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي جاڭارۋى جاعدايىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كادر ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى» دەگەن ۇلكەن ەڭبەكتى ءساتتى قورعاپ، ساياسي عىلىمدار دوكتورى اتاندى.
ءوز ۇستانىمىنا تالاپشىل، باستاماشىل مامان مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى كەزەكتەن تىس اتتەستاسيادان وتكىزۋگە بايلانىستى تاپسىرماسى بويىنشا، قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە كەشەندى شارالار وتكىزۋگە اتسالىستى. ءبىرىنشى بولىپ «ونلاين» ادىسىمەن پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىن كومپيۋتەرلىك تەستىلەۋ مەن اڭگىمەلەسۋ جۇيەسىن ەنگىزدى.
ەلباسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا كادر ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساۋ مەن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتتارىن ورىنداۋ بويىنشا ساراپتاما توبىن باسقارۋعا ونىڭ عىلىمي مۇمكىندىگى مەن ومىرلىك تاجىريبەسى جول اشتى. تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزىنە «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا كادر ساياساتىن قازاقستانداعى الەۋمەتتىك-ساياسي كونتەكستە جاڭعىرتۋ» دەگەن تاقىرىپتا قورعاعان دوكتورلىق ديسسەرتاسياسى قولدانىلدى دەۋگە بولادى.
روزا دوسىمبەكوۆانىڭ باستاماسىمەن قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار پوليگرافولوگتارىنىڭ كونگرەسى ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا رەسەي، بولگاريا ەلدەرىنىڭ پوليگرافولوگتارى قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ پوليگرافولوگتارىنىڭ ۆەدومستۆوارالىق كەڭەسى قۇرىلدى. روزا شەكەربەك قىزى اتالعان كەڭەستىڭ ءتورايىمى. عالىمنىڭ 2 مونوگرافياسى، 80 عىلىمي جانە عىلىمي-ادىستەمەلىك ماقالاسى جارىق كورگەن. ادىلەت پەن ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ بايلانىسى بويىنشا جاسالعان عىلىمي مەكتەپتىڭ اۆتورى. قىزمەتىمەن قاتار ماگيستراتۋرا سالاسىندا شاكىرتتەر باۋلۋدا.
پروكۋراتۋرا سالاسىندا ۇزاق جىلعى تاجىريبەلەرىن كەيىنگى جاس ماماندارعا ۇيرەتۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ، تالىمگەر بەكىتۋ ءادىسىن دە قولعا الۋعا ۇيىتقى بولدى.
روزا شەكەربەك قىزىنىڭ زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە جاڭاشىل يگىلىكتى باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ، پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
دوسىمبەكوۆا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا قازاق ءتىلىنىڭ مەيلىنشە كاسىبي دەڭگەيدە قولدانىلماۋ سەبەپتەرىن زەرتتەپ، ءىس جۇزىندە ناقتى تالاپ ەتىلەءتىن شارالار جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىءزۋدى قولعا العان. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كادر ساياساتى تۇجىرىمداسىن ازىرلەۋ جونىندەگى ساراپشىلار توبىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتىل تۋرالى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «تىلدىك ورتادا قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ» قاناتقاقتى جوباسىن وسى تۇجىرىمداماعا ەنگىزۋگە جەكە باستاما جاساپ، قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن كاسىبي مامانداردى قالىپتاستىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان. روزا دوسىمبەكوۆانىڭ وسىنداي يگىلىكتى باستاماسىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلاتىن جوبا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2013 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى №720 جارلىعىمەن ماقۇلدانىپ، قازىرگى تاڭدا پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا ىسكە اسىرىلۋدا.
بۇل جوبانىڭ ايرىقشا ەرەكشەلىگى – مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا ءادىسى بولىپ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىندا العاشقى رەت پروكۋراتۋرادا ىسكە اسىرىلعان. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ىسىندەگى وسى كرەاتيۆتى كوزقاراس جوعارى باعالانىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ «ماڭگىلىك ەل – مارتەبەلى ءتىل» سيمۆولىمەن جانە قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى.
ونىڭ باستاماسىمەن قازاق ءتىلىن قولدانۋ اياسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ ماقساتىندا قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى مەن زاڭ سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلايتىن وقىتۋشىلارعا ارنالعان «تىلدىك كونسترۋكتور» ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالى ازىرلەنگەن. سەبەبى، كۇندەلىكتى قىزمەتتە قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە ءمۇمكىندىك بولا بەرمەيتىنى جانە قاراپايىم وقۋدان قاراعاندا تىلدىك ورتادا قىزمەت اتقارۋ بارىسىندا ۇيرەنۋ پروسەسى نەعۇرلىم ءتيىمدى بولىپ تابىلاتىنى بارشاعا ايان. بۇل ءادىس قازاقستاننىڭ زاڭ ماماندارىن دايارلايتىن جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا تاراتىلىپ، قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن بولادى.
– ءوز سالامىزدا مەملەكەتتىك ءتىلدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ماسەلەسىن قولعا الىپ، قازاق ءتىلىن وقىتۋ كۋرسىن اشقانبىز. سوعان ءجۇز ادام جازىلعانىمەن ساباققا جيىرما-اق ادام قاتىسادى. ماقساتتارى ءتىلدى مەڭگەرۋ ەمەس، ايتەۋىر سەرتيفيكات الۋ. سودان ايماقتارداعى مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋدى ناقتىلادىق. ورىس ءتىلدى ايماقتارعا 3-4 ايعا قازاق ءتىلدى مامانداردى جىبەردىك. ۇيرەتكەندە كۇندەلىكتى ءسوز قولدانۋ ەمەس، كاسىبي جۇمىس جاساۋ – مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋدى ۇيرەتۋ ءۇشىن. ال، 100 پايىز قازاق تىلىندە ءىس جۇرگىزەتىن قىزىلوردا وبلىسىنا بارلىق ايماقتان دەرلىك ماماندار جىبەرىپ، مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋدى ۇيرەتتىك. بۇل ماسەلەنى كادر ساياساتىنا ەنگىزىپ قويدىق. ونى كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ورگان پايدالانا الاتىن بولدى. وسى ماقساتتا جوعارى وقۋ ورىندارىمەن دە بايلانىس جاسادىق، – دەيدى پولكوۆنيك.
قاناتقاقتى جوبانىڭ تاجىريبەلىك ماڭىزىن ءىسساپارعا بارىپ كەلگەن قىزمەتكەرلەر جوعارى باعالادى. پروكۋرورلىق فۋنكسيالارىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، قىزمەتكەرلەر كەستەگە ساي 3 ايدىڭ وقۋ باعدارلاماسىن ءبىر جارىم ايدا مەڭگەرىپ، قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ دەڭگەيىن 23 پايىزعا ارتتىرعان. وسى جوبا پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا جانە سىناقتالعاننان كەيىن باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا قولعا العان.
ەلباسىنىڭ ءتىلدىڭ ءۇش تۇعىرلىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس جوعارى وقۋ ورىندارىندا زاڭ ماماندىعى بويىنشا دايارلاناتىن تۇلەكتەر قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنە كىرگەنگە دەيىن، ياعني وقۋ باعدارلاماسىنا پروكۋرورلىق قىزمەتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي، قازاق تىلىندە سيتۋاتيۆتىك سوزدىك قورىن كاءسىبي دەڭگەيدە مەڭگەرۋگە باستاما جاسادى. 2015 جىلدىڭ شىلدە ايىندا باس پروكۋراتۋرادا وتكىزىلگەن قوعامدىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇل ۇسىنىس ونىڭ مۇشەلەرى تاراپىنان قىزۋ قولداۋ تاپتى.
ءوزىنىڭ بەلسەندى قىزمەتىمەن جانە جوعارى بىلىكتى زاڭگەر رەتىندە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە بيىك بەدەل مەن لايىقتى قۇرمەتكە يە روزا شەكەربەك قىزى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە، ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا ناقتى ىسىمەن ۇلەس قوسىپ كەلە جاتىر.
روزا دوسىمبەكوۆانىڭ باستاماسى بويىنشا العاش رەت، 2014 جىلعى 29 قازان كۇنى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «ءتىل – تاتۋلىق تىرەگى» اتتى قۇقىق قورعاۋ، اسكەري جانە مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا (8 مەملەكەتتىك ورگان) مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆوارالىق كونكۋرس ۇيىمداستىرىلىپ وتكىزىلدى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قوعامدىق ءومىرىن جانداندىرۋدا روزانىڭ ورنى ەرەكشە. ءوزى باس بولىپ ءبىرىنشى رەت قىزداردىڭ فۋتبول كومانداسىن قۇردى. ون ەكى ادامدىق دومبىراشىلار وركەسترىن، بي توبىن جانە حور ۇيىمداستىردى. بۇل حور ەلىمىزدىڭ ءانۇرانىن وزدەرى ورىندايدى.
بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاقستان پروكۋراتۋراسىنا ارناپ كەلە جاتقان بەلگىلى زاڭگەر، ومىرلىك ۇستانىمى – باستى كۇندىلىق ادام، زاڭدىلىق پەن ادىلدىكتىڭ ۇستەمدىگى بولعان روزا شەكەربەك قىزىنىڭ الار اسۋى ءالى دە بيىك بولماق.
دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان
