«تۇيەنى تەڭسەلتكەن داۋىلدى كۇنى ەشكىنى اسپاننان ىزدە» دەگەندەي، توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا تۇسىنداعى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنداعى اۋىر احۋال تالاي ءوڭىردى تەڭسەلتىپ، تالاي اۋىلدى ازدىرىپ جىبەردى. اۋىلداردىڭ تىرلىگى شاتقاياقتاپ، ءبىرازىنىڭ تۇرعىندارى جۇمىس ىزدەپ، جايلى تۇرمىس ىزدەپ قالالارعا اعىلدى. ماڭعىستاۋدا تىرلىگىنىڭ توز-توزى شىعىپ، جۇمىسسىزدىق جايلاپ جابىرقاپ-جۇدەگەن اۋىلدىڭ ءبىرى قۇرىق بولاتىن. سول كەزدەگى اۋىلدىڭ احۋالىنا ايانىشپەن قاراعان بازبىرەۋلەر ءازىل-شىنى ارالاس «قۇرىق، كەتىپتى قۇرىپ» دەگەن تىركەستى تۋىنداتىپ العان بولاتىن.
بۇگىنگى قۇرىق تۇرعىندارى ءوز ىرگەسىندە سالىنىپ جاتقان ۇلكەن جوبا – قۇرىق پارومدىق كەشەنى قۇرىلىسىنا ۇمىتپەن قارايدى. «ەلدە بولسا، ەرىنگە تيەدى» دەمەكشى، اۋىلدىڭ ماڭىنا، تولقىپ جاتقان تەڭىزدىڭ جاعاسىنا الىپ ماشينالار، موينى كوك تىرەگەن كراندار كەلىپ، ادام قاراسى كوبەيىپ، قارا جەردى قاقىراتا قازىپ، اقمارجان تاستاردى قاز-قاتار قالاپ، قىزۋ جۇمىسپەن ىرگەلى كاسىپورىننىڭ ىرگەتاسىن تىكتەپ جاتسا، ۇمىتتەنبەي ءقايتسىن؟
نارىقتى ايتپاعاندا، ەلدەر اراسىندا قارىم-قاتىناس، بارىس-كەلىس كوبەيگەن زاماندا ترانزيتتىك الەۋەتكە يە دەپ سانالاتىن، كولىك ءدالىزى دەپ ايرىقشا ايتىلاتىن ماڭعىستاۋدىڭ ءبىر وتكىزگىشتىك مۇمكىندىگى وسى قۇرىقتا جاتىر. قازاقستاندى سولتۇستىك-وڭتۇستىك جەلى ارقىلى پارسى شىعاناعى، ءۇندىستان، پاكىستان، يران، تۇرىكمەنستان، رەسەي، ەۋروپا ەلدەرىمەن جالعاپ، تراسەكا كولىكتىك ءدالىزى ارقىلى جۇڭگو، كاۆكاز، ەۋروپا كولىكتىك باعدارىن تۇزەدى. بۇل باعىتتا وڭىردە اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتسا، «وزەن – تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىرجول جەلىسى قۇرىلىسى سالىنىپ ءبىتتى، سونداي-اق، «بەينەۋ – شالقار» تەمىرجول جەلىسى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى تاڭدا ماڭعىستاۋدا مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىق پاروم كەشەنى مەن ونداعى «بورجاقتى – ەرساي» تەمىرجولى قۇرىلىسى قارقىن الىپ تۇر.
قۇرىق پاروم كەشەنى ارقىلى ەلىمىزدىڭ، سونداي-اق، كاسپيي تەڭىزى ماڭىنداعى شەكارالاس ەلدەردىڭ ونىمدەرىن، اتاپ ايتساق، حالىق شارۋاشىلىعى تاۋارلارى، استىق، مۇناي ونىمدەرى، تىڭايتقىش حيميكاتتاردان قۇرالعان تاۋارلار جانە جولاۋشىلار تاسىمالدانادى دەپ كۇتىلۋدە. جىلىنا 4،1 ملن. توننا شاماسىندا جۇك وتكىزۋگە قابىلەتتى كەشەننىڭ قۇرىلىسى بيىل ءساۋىر ايىندا باستالدى. 21،0 گەكتار جەردى الىپ جاتقان تەرمينال قۇرىلىسى بارىسىندا ءقازىر جوبامەن 2 ملن. 170 مىڭ تەكشە مەتر جەر قازىلعان، ياعني جالپى جۇمىستىڭ 70 پايىزى ەڭسەرىلدى دەگەن ءسوز. ەلباسى ن.نازاربايەۆتىڭ ايتۋىنشا، «كەلەشەكتە كاسپيي تەڭىزى سەكتورىندا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارىن ورىندايتىن» پارومدىق كەشەن اۋماعىندا كەمە قۇرىلىسى، كەمە جوندەيتىن، مەتالل قۇراستىرۋ زاۋىتتارى مەن مۇناي قۇيۋ تەرمينالى، تەحنوپارك، تەڭىز وپەراسيالارىن قولداۋ بازاسى، قۇتقارۋ ورتالىعى سىندى ماڭىزدى نىساندار بوي كوتەرمەك. 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن كەشەن قۇرىلىسىندا ءقازىر 500 ادام بىلەك سىبانا ەڭبەك ەتۋدە. ال پارومدىق كەشەن ىسكە قوسىلعان ساتتە 250 ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى. قۇرىقتىقتاردىڭ ءۇمىتى، مىنە، وسىندا. جۇمىس تاپپاي سەندەلىپ، التىن ۇيا – اۋىلىن تاس­تاپ ۇدەرە كوشپەي، اۋىل ماڭىنان اشىلعان الىپ كاسىپورىننان «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» تابارلارىنا، بالا-شاعاسىنىڭ ءناپاقاسىن وسى جەردەن-اق ايىرارىنا سەنىمدى. سونىمەن قاتار، بۇل قۇرىق پارومدىق كەشەنىنىڭ سالىنىپ، ىسكە قوسىلۋى مەملەكەتىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوساتىن بولادى.
قۇرىق پاروم كەشەنىندەگى ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – «بورجاقتى – ەرساي» تەمىرجولى قۇرىلىسى. شاعىن بولعانمەن ارقالار جۇگى، اتقارار مىندەتى اۋىر تەمىرجولدىڭ قۇرىلىسى پارومدىق كەشەن ءۇشىن ماڭىزدى. جالپى ۇزىندىعى 13،9 شاقىرىمدى قۇرايتىن ماگيسترال   كاسپييدەگى كولىك قوزعالىسىن قولداۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدىق نىسان بولىپ تابىلادى. ول قازىرگى تاڭدا جۇمىس جاساپ تۇرعان ماڭعىشلاق – وزەن ماگيسترالىنىڭ ءبىر سىلەمى ىسپەتتى، ويتكەنى وسى جەلى اتالمىش ماگيسترالدى قۇرىق پورتىنا جالعايدى. جۇمىس قارقىن العان اۋماقتا 22،3 شاقىرىم جولدىڭ جوعارعى قاباتى توسەلىپ، 16،6 شاقىرىم باستى جول جانە ستانسالىق 5،7 شاقىرىم جول تولىق سالىنىپ اياقتالدى. اۆتوموبيل وتكىزۋ بەكەتىنىڭ قۇرىلىسى قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا تامان اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە.
بيىل شىلدە ايىندا ەلورداداعى «كورمە» ورتالىعىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدىڭ «نۇرلى جول» جانە يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق مەملەكەتتىك دامۋ باعدارلامالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا ارنالعان جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر اياسىندا، «بورجاقتى-ەرساي» تەمىرجول جەلىسى ىسكە قوسىلدى. وسى كۇنى ەرساي ستانساسىنان العاشقى جۇك پويىزى جىبەرىلدى. بۇل جاڭا جەلى ارقىلى جۇرەتىن پويىزدار قۇرىقتاعى اۋقىمدى كەشەن قۇرىلىسىنا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن – سەمەنت، قۇم، تەمىر-بەتون قۇرىلعىلارىن تاسىمالدايتىن بولادى، ال بولاشاقتا قىزمەت اياسى كەڭەيىپ، تەڭىز وپەراسيالارىنا قولداۋ كورسەتەتىن قىزمەتتى جالعاستىرماق.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان