ەلىمىزدەگى الەۋەتتى ءوندىرىس ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە سانالاتىن وسكەمەن قالاسى كۇن ساناپ كوركەيىپ، اباتتانىپ كەلەدى. قىسقا مەرزىمدە قولايلى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستى. وسكەمەن قالاسىنىڭ اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆ باس باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىندا وسكەلەڭ شاھاردىڭ وركەندى ءورىسى تۋرالى وي تارقاتتى.
– تەمىربەك جۇماقۇل ۇلى، مەملەكەت باسشىسى بەس ينستيتۋتتىق رەفورما اياسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ماڭىزدى تاپسىرمالار مەن مەجەلەر جۇكتەگەنى بەلگىلى. وسكەمەن قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىندە قانداي وڭدى وزگەرىستەر بار، قالانىڭ دامۋ ىرعاعى ساقتالىپ وتىر ما؟
akim oskemen
– ارينە، قالانىڭ دامۋىنداعى باستى باعىتتار ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋدا. ايتالىق، قالانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىنىڭ 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان 57 ملرد. تەڭگە قارجىلىق قاجەتتىلىكتەگى «نۇرلى جول» كەشەندى جوسپارى جاسالدى. ۇلتتىق قوردان 2015 جىلعا تۇرعىن ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىن سالۋعا 3،8 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ترانسفەرت پەن نەسيە ءبولىندى. بيىل جارتىجىلدىق ەسەپ بويىنشا ءوندىرىس ءونىمىنىڭ كولەمى 291 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ، ءوسىم قارقىنى 90،2 پايىزعا جەتتى. جىل سوڭىنا دەيىن 686 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ءونىم الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 1،3 ملرد. تەڭگەنى، ال ءوسىم 4،9 پايىزدى قۇرادى. بولجام بويىنشا جىل سوڭىندا 9 ملرد. تەڭگە كولەمىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن الۋ كوزدەلگەن. جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتاعى ۇزاق مەرزىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى – ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 286،5 ملرد. تەڭگە كولەمىندە 18 ينۆەستيسيالىق جوبا ەندى. سونىڭ ۇشەۋى جوسپارلانعان وندىرىستىك قۋاتىنا يە بولىپ، توعىزى ىسكە اسىرىلدى. قالعان بەس جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ ساتىسىندا. وسى باعىتتاعى ماڭىزدى ماسەلە يندۋستريالىق ايماقتاردى دامىتۋ بولىپ وتىر. بيزنەستى دامىتۋ ايماعىنا ارماتۋرا زاۋىتى اۋدانىنداعى جەر تەلىمدەرى مەن «وركەن كشت» ايماقتارى ەنگىزىلدى. قازىرگى كەزدە ارماتۋرا زاۋىتى اۋدانىندا 5 جوبا جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە «بازالتتى جىلىتقىشتار ءوندىءرىسى»، «ەنەرگيا الۋ ماقساتىندا اعاش قالدىقتاردى وڭدەۋ»، «ماكۋلاتۋرا جانە قاعاز بۇيىمدارىن وڭدەۋ سەحى»، «دسك قۇرىلىسى»، «قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتى» جوبالارى بار. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا «مەليسسا» ج ش س OSB ءوندىرىسىنىڭ جاڭا جوباسىن قولعا الدى. تاۋ-كەن ماشيناسى، تەحنولوگيالىق جابدىق جانە ونەركاسىپتىك ارماتۋرا زاۋىتتارى ىسكە قوسىلدى. بۇل – قالانىڭ قۇرىلىس سالاسىن ءوز ونىمدەرىمىزبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى كەزدە وبلىس ورتالىعىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۇراقتى. اعىمداعى جىلى ونەركاسىپتىڭ نەگىزگى سالاسىندا ءوسىم بايقالادى. ياعني، مەتاللۋرگيا – 4،4، ءسۇت ءونىمدەرى – 13،1، كيىم – 37،7، جيھاز 4،4 پايىزعا ارتسا، تاۋ-كەن ونەركاسىبى – 11، ەلەكترلى جابدىقتار 64،7 پايىزعا ارتىپ وتىر.
قالادا قۇرىلىس قارقىندى جۇرۋدە. قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 25،5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. وسى كەزەڭدە 74،6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ورتاشا ەڭبەكاقى تولەمى ءبىر ايعا 111 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. جىل باسىنان بەرى ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا 5 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارى 25 پايىزعا ءوستى. وسكەمەن – ەلىمىزدە اۆتوكولىك شىعارۋ سالاسىنداعى كوشباسشى قالاعا اينالىپ كەلەدى. رەسەيلىك «اۆتوۆاز» بەن قازاقستاندىق «بيپەك اۆتو» كومپانيالارى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جانە بىرىككەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعانىن بىلەسىزدەر. كەلىسىم اياسىندا جىلىنا 120 مىڭ دانا كولىك شىعاراتىن اۆتوزاۋىت پەن اۆتوبولشەكتەر ءوندىرىسى زاۋىتى سالىنۋدا. بۇگىندە جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ينۆەستيسيالىق كەزەڭى اياقتالدى. 523 گەكتار اۋماقتا ۆەرتيكالدى جوبالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، قوسالقى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىءرىسى پايدالانۋعا بەرىلدى جانە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاسيا جەلىلەرىءنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. وندا قۇرىلىس بارىسىندا 2 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلسا، زاۋىت ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 4 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ال زاۋىت تولىق جوبالىق قۋاتىنا كوشكەندە 12 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بار. بيىل رەسەيدىڭ ءسىبىر جانە ۋرال اۋماعىندا 15 اۆتوورتالىق اشىلدى. وندا وسكەمەندىك اۆتوكولىك ءوندىرىسى بويىنشا ساتۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. سونداي-اق، قازاقستاندىق ۇلەستىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ كەلەدى.
– سوڭعى ۋاقىتتا ورىن العان ۆاليۋتالىق وزگەرىستەر ءوڭىر ورتالىعىنىڭ ومىرىنە قانشالىقتى اسەر ەتتى؟ وعان قارسى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكءشى كاسىپورىندارى مەن ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارى شوعىرلانعان قالا رەتىندە قانداي شارالار قولعا الىندى؟
– ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرىسىن كاسىپورىندارىمىزدىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان جۇرگىزىلگەن شارالاردىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. ياعني، قارجىلىق داعدارىستان شىعۋ جانە ودان كەيىنگى ەكونوميكانىڭ جىلدام دامۋى ءۇشىن قاجەتتى شارت بولىپ تابىلادى. ازىرگە، ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارىندا جۇمىسسىزدىق، جالاقىنىڭ تومەندەۋى بايقالعان جوق. مەملەكەت تاراپىنان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە تۇراقتى قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا جاڭا بيزنەس اشۋ، قوسىمشا قارجىلاندىرۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە تومەن پايىزبەن نەسيەلەر، سۋبسيديالار بەرىلەدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەننەن كەيىن وسكەمەن قالاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى ونىمدەرىنىڭ شەتەلدىك تاۋارلارمەن سالىستىرعاندا باعاسىنىڭ بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتالىپ قالۋى ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزدىڭ ءباسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدا.
سونىمەن قاتار، وسكەمەن قالاسىندا باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋىن انىقتاۋ، اعىمداعى جاعدايدى قاداعالاۋ جانە تۇراقتى سارالاۋ ماقساتىندا اعىمداعى جىلى تامىز ايىندا جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋ كوميتەتتەرىندە جەدەل توپتار مەن قالالىق شتاب قۇرىلدى. جەدەل شتاب مۇشەلەرى باعانىڭ تۇراقتانۋى اياسىندا ساۋدا ورىندارىن ارالاپ، جەكەلەگەن جانە كوتەرمە كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرادى. بۇل ورايدا ەلىمىزءدىڭ جاڭادان قابىلدانعان ەكونوميكالىق ساياساتى بويىنشا جۇيەلى تۇسىندىرمەلىك جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. كاسىپورىندى جالعا الۋشىلار اراسىندا ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە كاسىپورىن باسشىلارىنا ناقتى ۇسىنىمدار بەرىلدى. ءىرى كاسىپورىندار قالا اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كۇندەلىكتى ازىق-تۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ مونيتورينگى جۇرگىزىلەدى. ءار اپتا سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلادى.
– ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيىل قالانى اباتتاندىرۋدا ءبىرقاتار جۇمىستار اتقارىلدى. اق ەرتىستىڭ قوس جاعالاۋىنداعى وسكەمەننىڭ شىرايى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلە جاتقانىن بايقاپ ءجۇرمىز. اباتتاندىرۋ بويىنشا الدا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– بيىلعى جىل – ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن اتا زاڭىمىزدىڭ 20 جىلدىعى، ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى سىندى مەرەيتويلارعا تولى جىلدا اباتتاندىرۋ، كورىكتەندىرۋ بويىنشا ءبىرقاتار جۇمىستار اتقارىلدى. ەڭ الدىمەن، شىعىستىڭ باستى شاھارىندا حالىق يگىلىگىنە وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ جاڭا عيماراتى قولدانىسقا بەرىلدى. ەرتىستىڭ سول جاعالاۋىنداعى جاڭا شاعىن اۋداندا ورىن تەپكەن ساف ونەردىڭ ورتالىعى قازىرگى زامانعى بارلىق تالاپتارعا ساي. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى رەتىندە ايتساق، جۋىقتا قالا كۇنىنە وراي تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان «اق ەرتىس» كلاسسيكالىق ونەر فەستيۆالىندە الىس جانە جاقىن شەتەلدەن كەلگەن ونەر مايتالماندارى تەاتر ساحناسىندا ءوز ونەرلەرىن كورسەتىپ، جوعارى باعالارىن بەردى. قالانىڭ ورتالىق الاڭىندا زاماناۋي مۋزىكالىق سۋبۇرقاقتارىنىڭ كەشەنى اشىلىپ، اتالعان اۋماققا تولىعىمەن گرانيتتىك تاقتالار توسەلدى. سونداي-اق، تۇرعىنداردىڭ كەشكى سەرۋەنىنە ارنالعان كلاسسيكالىق ستيلدەگى كوشە شامدارى ورناتىلدى. گاگارين اتىنداعى بۋلۆاردا عارىشتىق ستيلدە جاسالىنعان جاڭا اللەيا تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى. اللەيادا بالالارعا ارنالعان ارنايى الاڭ سالىنىپ، وندا عارىشتى سيپاتتايتىن ويىن جابدىقتارى ورناتىلدى جانە سەيىلدەۋگە ارنالعان گۇلزار اۋماعى قولدانىسقا بەرىلدى.
ە.سلاۆسكيي اتىنداعى جاعالاۋ قايتا جوندەۋدەن وتكىزىلىپ، ۆەلوسپورت اۋەسقويلارىنا ارنالعان ارنايى جولاقتار سالىندى. بۇل ءوز كەزەگىندە قالاداعى وسى سپورت ءتۇرىنىڭ دامۋىنا ۇيىتقى بولارى ءسوزسىز. سونداي-اق، وسى جولاقتاردى قىس ۋاقىتىندا شاڭعى تەبۋگە دە قولدانۋعا بولادى. ەرتىس وزەنىنىڭ قايتا جوندەۋدەن وتكەن جاعالاۋىندا جاياۋ جۇرگىنشى جولى كەڭەيتىلىپ، بالالار مەن سپورت الاڭدارى جاسالدى ءارى سۋارۋ جۇيەسى ورناتىلىپ، كوگالداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بيىل قالا بويىنشا 60 مىڭ شارشى مەتر اۋماققا گۇل وتىرعىزىلىپ، 62 اۋلا جوندەۋدەن ءوتتى. تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى اياسىندا 143 ۇيگە جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا تۇرعىن ءۇي ينسپەكسياسى ءبولىمىن اشىپ وتىرمىز.
باسقا دا ءبىرقاتار جۇمىستار جاسالدى.
– قارجىلىق قيىنشىلىقتارعا قاراماستان، قالادا قۇرىلىس قارقىنى قىزۋ ەكەنىن كورۋگە بولادى. تۇرعىندارعا شاھارداعى الەۋمەتتىك نىساندار مەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگى قانشالىقتى بولماق؟
– ەلباسى اتاپ وتكەندەي، قازىرگى ۋاقىتتاعى قارجىلىق ماسەلەلەرگە قاراماستان مەملەكەتتىڭ باستى ماقساتى – حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ. وسى ورايدا، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ – بۇگىنگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ 100 پايىزدى قۇرادى. بىلتىر جىل سوڭىندا 110 ورىندىق 2 بالاباقشا اشىلىپ، «ازامات» بالاباقشاسىندا قوسىمشا 4 توپ قۇرىلدى. اعىمداعى جىلى 420 ورىندىق بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 70 پايىزى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن قامتىلدى. ءقازىر قالانىڭ جاڭادان بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان №19 شاعىن اۋدانىندا 1000 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن قالدى. قالادا اپاتتىق جاعدايداعى مەكتەپ جوق، بارلىق وقۋشىلار مەن الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 2015 جىلى 1-4 سىنىپتا وقيتىن 11 مىڭ وقۋشىنىڭ تاماقتانۋى مەن وعان قوسىمشا بال جانە ءسۇت تاعامدارىن بەرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 107،5 ملن. تەڭگە ءبولىندى. بۇل – تومەنگى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ، ءبىلىم الۋ قابىلەتتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاسالعان شارا.
جوسپارعا سايكەس، الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكى» ارقىلى سالىناتىن تۇرعىن ءۇي باعاسى وزگەرمەيدى. ءار پاتەردىڭ ءبىر شارشى مەترى 3-ساناتتى قۇرىلىس قۇنى بويىنشا – 115 مىڭ، 4-سانات بويىنشا – 110 مىڭ، جالعا بەرىلەتىن ۇيلەر 88 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. بيىل جالپى اۋدانى 42 863،97 شارشى مەتردى قۇرايتىن 560 پاتەرلىك 7 تۇرعىن ءۇيدى قولدانىسقا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان
