رەسەي مەن تۇركيا اراسىندا ورىن الىپ وتىرعان سوڭعى شيەلەنىستەرگە قاتىستى «قامشى» پورتالىندا 28 قاراشا كۇنى التاي بۇقاربايەۆتىڭ «تۇركيانىڭ بۇگىنگى بيلىگى كىمنىڭ سويىلىن سوعۋدا؟» دەگەن ماقالاسى جاريالانعان ەدى. ماقالا سايت وقىرماندارى مەن الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى اراسىندا قىزۋ تالقىلانىپ، ەكى ەل اراسىنداعى كيكىلجىڭگە بايلانىستى ءتۇرلى پىكىرلەردىڭ تۋۋىنا تۇرتكى بولدى. ولاردىڭ اراسىندا رەسەي ۇشاعىن اتىپ قۇلاتقان تۇركيا بيلىگىن ايىپتاۋشىلار دا، الەمدىك ساياساتتا قولداۋشىسىز قالىپ وتىرعان رەسەيدى جەر جەبىرىنە جەتىپ كىنالاعاندار دا كوپ. پورتال رەداكسياسىنا سەرىك مۇراتحان ەسىمدى وقىرمان دا وسى ماسەلەگە وراي وي بىلدىرگەن ماقالاسىن جولداعان ەكەن. وقىرماندار اراسىندا پىكىر الۋاندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۆتور ماقالاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.   

2015 جىلى 24 قاراشادا ورىستىڭ سۋ -24 ۇشاعىن تۇرىك ساربازدارى اتىپ تۇسىرگەننەن كەيىن قازاقستان اقپارات قۇرالدارىندا ءارتۇرلى سىڭايداعى اقپارات سوعىسى باستالىپ كەتتى. قازاقستانداعى ورىس ءتىلدى اقپارات قۇرالدارىنىڭ كوبى وزدەرىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان ەلىنىڭ يەلىگىندەگى مەديا ەكەندەرىن ءبىر مەزەت ۇمىتىپ،بىردەن رەسەيدىڭ سويلىن سوعىپ،تاپقان تاستارىن تۇركياعا اتۋمەن بولدى.ءتىپتى، تەك ولار عانا ەمەس، قازاق ءتىلدى اقپارات قۇرالدارىنىڭ اراسىندا رەسەيدىڭ تەلە-ارنا،گازەت-جۋرنال،ينتەرنەت پورتالدارىنىڭ كوزقاراسىن ءجۇز پايىز كوشىرىپ الىپ،كولدەي-كولدەي ماقالا جازعاندار دا از بولمادى. سونداي پىكىردىڭ ءبىرى «قامشى» اقپاراتتىق پورتالىندا «تۇركيانىڭ بۇگىنگى بيلىگى كىمنىڭ سويىلىن سوعۋدا؟» جاريالاندى. ماقالا الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوپتەگەن وقىرمانداردىڭ قارسىلىعىن تۋدىردى. بىزدە ءبىر وقىرمان رەتىندە التاي بۇقاربايەۆتىڭ جازباسىنا جاۋاپ بەرىپ كورەيىك.

التاي بۇقاربيەۆ تۇركيا شەكاراسىن بۇزعان ورىستىڭ سۋ -24 ۇشاعىن اتىپ تۇسىرگەن تۇركيا شەكاراشىلارىن ايىپتاي وتىرىپ، «گرەك ۇشاعى تۇركيا شەكاراسىن جۇزدەگەن رەت بۇزعاندا ەشتەڭە دەمەگەن، اقش پەن يراك ۇكىمەتى جانە كۇردتتەر تۇركىمەندەردى قىناداي قىرعاندا كومەكتەسپەگەن، شەكاراسىنا اتتاتپاعان ەردوعاننىڭ كۇنى كەشە باتىر بولىپ شىعا كەلۋى كىمگە كەرەك؟» دەگەن قيسىنسىز ساۋال تاستايدى.

وسى رەتتە ايتا كەتەر ءجايت، تۇركيا مەن گرەكيا – ناتو-نىڭ تولىق قاندى مۇشەسى. 1990 جىلعى لوندون دەكلاراسياسىندا اليانستىڭ ىرگەلى ماقساتتارىنىڭ قاتارىندا سوعىستىڭ الدىن الۋ مەن ءتيىمدى قورعانىستى قامتاماسىز ەتۋگە، جەتكىلىكتى اسكەري مۇمكىندىكتەردى نىعايتۋ، شارت مۇشەلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ىقپال ەتەتىن داعدارىستاردى ەڭسەرۋ جانە اسكەري قيمىلداردى سايكەسە جۇرگىزۋ قاراستىرىلعان. سوندىقتان گرەكيا اسكەري ۇشاقتارىنىڭ تەرروريستەرگە سوققى بەرۋى ءۇشىن تۇركيانىڭ اۋە كەڭىستىگىنە ءوتىپ كەتۋى نەمەسە پايدالانۋى شەكارا بۇزۋ بولىپ سانالمايدى.

ال، «اقش پەن يراك ۇكىمەتى جانە كۇردتتەر تۇركىمەندەردى قىناداي قىرعاندا كومەكتەسپەگەن» دەگەن ءسوز دە نەگىزسىز. ول كەزدە تۇركيا بيلىگىن تايىپ ەردوعان بيلەپ-توستەپ تۇرعان جوق، دەسە دە تۇركيا بيلىگى ول كەزدە دە قاتاڭ نارازىلىقتار ءبىلدىرىپ، ەۋرووداق وتىرىسىندا ەردوعاننىڭ ورىندىقتى تەۋىپ تاستاپ شىعىپ كەتكەنى كوپ ادامنىڭ ءالى ەسىندە بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇركيا ناتو-عا مۇشە ەل رەتىندە كەيدە اقش-پەن ءبىراۋىزدىلىق ساقتاۋى مۇمكىن،ءبىراق تۇركيامەن ەشقانداي قورعانىس-قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتەتىن وداققا مۇشە بولماي تۇرىپ، ءوز اۋە كەڭىستىگىن،تەريتوريالىق يەلىك قۇقىن وزگە ءبىر بوتەن ەلگە تاپتاتىپ قويۋى مۇمكىن ەمەس. بۇل جەردە بۇقاربايەۆ ايتقانداي «اياق استىنان باتىر» بولىپ شىققان ەشتەڭە جوق. كەز-كەلگەن تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ اسكەري ءزاڭ-تارتىبى، تەرريتوريا تۇتاستىعىن، شەكارانى قورعاۋ تۋرالى بۇلجىماي اتقاراتىن زاڭى بار. ول زاڭ،ءتارتىپ بۇزىلسا وندا ول مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. سوندىقتان تۇركيانىڭ رەسەي ۇشاعىن اتىپ ءتۇسىرۋى «جالاڭاش پاتريوتتىق» ەمەس، سول مەملەكەتتىڭ قاتىستى زاڭدارىنا ساي جاسالعان شەشىم دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. «ءبىر ۇشاق ءبىر رەت شەكارا بۇزسا نە بولىپتى، وتكىزىپ جىبەرمەي مە؟»-دەيتىندەي ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تەريتوريالىق قۇقىقتىق قارىم-قاتىناس-قوي جايىپ جۇرگەن ەكى قويشىنىڭ اراسىنداعى جەر تالاسقان كيكىلجىڭى ەمەس. سوندىقتان شەكارالىق قۇقىقتىق جاعدايعا كەلگەندە ونداي دالباسالىقپەن بولجام ايتۋ ساۋاتسىزدىق بولىپ سانالادى. مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىن،شەگاراسىنىڭ اماندىعىن قورعاپ تۇرعان ساردارلارمەن ساربازدار تۇرىك ساۋداگەرلەرىنىڭ ءناپاقاسىن ەمەس،تۇركيا ەلىنىڭ زاڭدارىن نەگىزگە الادى. ال ەگەر وسى ۋاقيعادان ەكونوميكالىق قيىندىقتار تۋىنداپ جاتسا ول تۇرىك شەگاراشىلارىنىڭ «ەلدى ويلاماۋىنان» ەمەس، قايتا قاتەلىگىن تانىماي،ءبارىن ساياساتقا اپارىپ تىرەپ،ەكونوميكالىق جازالاۋ، قۋدالاۋ الىپ باراتىن رەسەي ۇكىمەتىنىڭ وسپادار قىلىعى دەپ ساناۋ كەرەك.

.

ەندەشە تۇركيا كىمنىڭ شىلاۋىندا؟

التاي بۇقاربايەۆ «ەندەشە تۇركيا كىمنىڭ شىلاۋىندا؟» دەگەن سۇراق قويىپتى. سۇراق ءتىپتى كۇلكىلى ەستىلەدى. «انگيانىڭ ماڭىگىلىك جاۋى دا، دوسى دا جوق،تەك ماڭگىلىك مۇدەسى بار» دەپ ۇلى ۋينستون چەرچيلل ايتقانداي تۇركيا ەلىنىڭ دە ماڭگىلىك جاۋى، نە دوسى جوق، تەك ماڭگىلىك مۇدەسى جانە  وداقتاستارى بار. ال، وداق بولعان سوڭ كەيبىر ورتاق مۇدە نەگىزىندە وداققا مۇشە ەلدەر بىرلەسىپ،ورتاق شەشىم قابىلداپ جاتسا، ول «ءبىر ەلدىڭ شىلاۋىندا» دەگەندى بىلدىرمەيدى. «كىمنىڭ شىلاۋىندا؟» دەگەن سۇراقتى اتام زاماننان بەرى تاۋەلسىز ەل بولعان،ۇلى وسپان يمپەرياسىنىڭ مۇراگەرىنە ەمەس،ءالى دە رەسەيدىڭ ەتەگىنەن جابىسىپ،قالماي جۇرگەن ورتاازيالىق ەلدەرگە ايتسا بولادى.

الماقالا اۆتورى تاعى دا «تۇركيا ناتو-نىڭ قولتىعىنا سۇڭگىپ كەتتى، ءدىنشىل سالافيتتەر مەن ءدىني فاناتتىقتى ساياسي نەگىزگە العان اراب تۇبەگىمەن جاقىنداستى، تۇركيانى ەۋرازيالىق بىرلىككە ۇمتىلۋدان الىستاتتى. تۇركىشىلدىك يدەياسىن نەگىز ەتكەن تۇرىك بولاشاعىنا كەرى جۇمىس جاسادى...» دەگەن تاعى باسقا ەش قيسىنى، نەگىزى جوق ايىپتاۋلاردى بۇرقىراتادى.تۇركيا – ناتو-نىڭ تولىق قاندى مۇشەسى. ءار مۇشە وزدەرىنىڭ مۇشەلىك مىندەتتەرى عانا ەمەس، مۇشەلىك قۇقىقتارى جانە سول ءۇشىن العان كەپىلدىكتەرى بار. ءارقانداي مەملەكەت وداققا كىرگەن سوڭ سوعان قاتىستى مىندەتتەرمەن تالاپتاردى ورىنداۋعا مىندەتتى. سوندىقتان اقش –پەن ەۆروپا سيريامەن يراقتا انتيتەررورلىق وپەراسيالار جۇرگىزسە، وعان تۇركيا سايكەسىپ،كومەكتەسۋى ءتيىس. جانە ول انتيتەررورلىق وپەراسيالار رەسەي ويلاعانداي ءوز حالقىنا حيميالىق قارۋ قولدانىپ،قىرىپ-جويۋ جاساعان ديكتاتور باشار اسادتىڭ رەجيىمىن قالپىنا كەلتىرۋ،ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جاسالماۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇركيا ناتو-قولتىعىنا كىرىپ ەمەس،تەڭ تۇرىپ ارەكەت ەتتى دەۋگە ابدەن بولادى.

ال، اراب دۇنيەسى تۇركيا ءۇشىن وسمان يمپەرياسى كەزىنەن بەرگى ەتەنە جاقىن،تاريحي تامىرى تەرەڭگە كەتكەن، جاعاراپيالىق–ساياسي جاقتان تۇتاسقان ۇلكەن كۇش. تۇركيانىڭ بۇگىنگى مۇدەسى ءۇشىن اتى تاۋەلسىز ەل بولعانىمەن رەسەيدىڭ وتارلىق شەڭبەرىنەن ءالى شىعا الماي وتىرعان ورتا ازياداعى تۇركى ءتىلدى «ستاندارعا» قاراعاندا اراب دۇنيەسىمەن قويان-قولتىق جاقىن بولۋ الدە قايدا پايدالى. ورتا ازياداعى تۇركى تىلدەس رەسپۋبليكالار ءوز ساياسي باعدارىن وزدەرى بەلگىلەپ، ءوز تاڭداۋىن وزدەرى شەشىپ وتىرعان جوق. سوندىقتان «تۇركى بىرلىگى،تۇركى ەلدەرىنىڭ بولاشاعى» دەگەن  تەك اۋاداعى ارمان عانا. ولاي بولسا، ءالى جوق، قالىپتاسپاعان «تۇركى دۇنيەسى بىرلىگىن» ەردوعان قۇرتىپ جىبەردى دەۋ ادىلەتسىزدىك بولار ەدى. ارينە، ءبارىمىز تۇركيانىڭ اراب دۇنيەسى ەمەس، تۇركى دۇنيەسىمەن ەتەنە بولۋىن قالايمىز،ءبىراق قازىرگى جاعدايدا ول ىسكە اسا قوياتىن دۇنيە ەمەس. تۇركيا ەڭ ءبىرىنشى ءوز ەلىنىڭ مۇدەسىن نەگىزگە الادى. قازىرگى تاڭدا تۇركيا ءۇشىن اراب دۇنيەسىندەگى سۇنيتتىك ەلدەرمەن ىنتىماقتاسىپ،يسلام دۇنيەسىنە ۇيتقى بولىپ، سول ارقىلى ءوزىنىڭ ناتو –داعى ىقپالىن نىعايتۋ ارقىلى كۇرد ماسەلەسىن شەشىپ العانى دۇرىس. ەگەر تۇركيا قازىرگى تاڭدا ناتو-مەن ارا قاتىناسىن دۇرىس ۇستاماسا،كۋرد ماسەلەسى ۋشىعىپ كەتۋى مۇمكىن.

التاي بۇقاربايەۆ اراب دۇنيەسىمەن تۇركيا ارا-قاتىناسىن سىناي وتىرىپ «بۇل قاسيەتتى قۇراندا: «اسىرە ءدىنشىل بولماڭدار» دەگەن اللانىڭ پارمەنىمەن ەسكەرتىلگەنىن ەسكە تۇسىرەدى»-دەپ سوعادى. ءبىراق، بۇل قۇراننىڭ قايسى اياتىندا ەكەنىنە سىلتەمە بەرمەي،تەك كەلسە-كەلمەس ويدان ءشاريعات زاڭدارىن بۇرمالاۋ ەمەپە؟

التاي بۇقاربايەۆ تاعى «تۇركيانىڭ بولاشاعى رەسەي باستاماشىلعىمەن قۇرىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىنا كىرۋدە!» دەپ جەلدەي ەسەدى. ونىڭ ويىنشا، رەسەي جانە ونىڭ ىقپالىنان قۇتىلا الماي وتىرعان بىرنەشە ەل قۇرعان «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعى»-بولاشاقتا تۇركى وداعى بولۋى مۇمكىن ەكەن-مىس. ال «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعى» ەشقانداي ساياسي-اسكەري وداق ەمەس، تازا  ەكونوميكالىق قۇرىلىم ەكەنىن ەلباسى نەشە قايتالاپ ايتتى. «ەلدى جالاڭاش پاتريوتتىق پەن ەموسيا قۇتقارمايدى! ەلدى ساليقالى ساياسات قانا تىعىرىقتان الىپ شىعادى!» دەپ ماقالاسىن اياقتاي تۇرا، ءوزى سونداي ساۋاتسىز ويلاردى وقىرمانعا تىقپالاي بەرۋدەن ارلانباعان. تۇركيا ەۋرووداقتان، ناتو-دان بەت بۇرىپ، رەسەي قۇرعان «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىنا» كىرۋ ءۇشىن دە بەلگىلى ءبىر سەبەپ بولۋ كەرەك قوي. ول وداقتى قۇرايتىن قازاقستان، قىرعىزستان، بەلارۋس، ارمەنيا سياقتى ەكونوميكاسى ءالسىز، جان-سانى از ەلدەردىڭ جىلدىق بيۋدجەتىن ەسەپكە الماي-اق، رەسەي مەن اقش-تىڭ ءبىر شتاتى مەن ەۋروپانىڭ ءبىر ەلىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتىن مىسالعا كەلتىرىپ كورەيىك:

2014 جىلعى رەسەي فەداراسياسىنىڭ بيۋدجەتى شامامەن  393 ميلليارد اقش  دوللارىن قۇراسا، ال اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى 1،959 تريلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. ال، ەۋرووداقتاعى گەرمانيانىڭ ءوزىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى شامامەن 3.76 تريلليون دوللاردى قۇرايدى. وسىلاي سالىستىرساق تۇركيامەن ەۋرووداق اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق پەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىمەن» اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ قايسىنا باسىمدىلىق بەرۋى وزدىگىنەن كورىنىپ تۇرمايما؟ ەگەر تۇركياعا رەسەيمەن ەۋروپانىڭ قايسىن تاڭداۋ كەرەك دەگەن سۇراق تۋسا، ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىسى-اق «ەۋروپا!» دەپ جاۋاپ بەرەر ەدى. سوندىقتان، التاي بۇقاربايەۆتىڭ قانداي نەگىزگە،قانداي ەسەپكە سۇيەنىپ «تۇركيانىڭ بولاشاعى-ەۆروازيالىق ەكونوميكالىق وداعىندا» دەپ وتىرعانىن ءوزى تۇسىنبەسە،ەستى ادامنىڭ يلانا قوياتىن دۇنيە ەمەس.

« نەگىزى وسى ەكونوميكالىق قۋاتتى رەسەي مەن قازاقستان جانە ورتا ازيا ەلدەرىنە باعىتتاپ، ەۋرازيالىق وداقتىڭ جۇمىسىنا جۇمساعاندا  باتىسپەن يىق تىرەسىپ تۇرا الار ەدى. بىلايشا ايتقاندا، ەۋروپانى ەكونوميكالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراپ، ەۋرازيانى ساياسي سەرىكتەس ەتكەندە تۇرىكتەردىڭ باعى جانار ما ەدى؟!» دەگەن سوزىنە ىشەگىڭ تۇيىلە كۇلمەسكە امال جوق. جارتىلاي جالاڭاش، ءوز ەلىندە ءالى دەنى دۇرىس ءوندىرىس جوق، تەك شيكىزات ساتۋمەن كۇن كورىپ وتىرعان، تۇتىنۋ ورەسى تومەن بەس كەدەي ەلدىڭ ەۋرووداقپەن «يىق تىرەسىپ تۇرۋى» مۇمكىن ەمەستىگىن جوعارداعى سان- سيفرلاردان كورىنىپ تۇرعان جوق پا؟

تۇركيا ساياسي بيلىگى كىمنىڭ قولىندا نەمەسە ەردوعان كىم؟

سوڭعى «تۇركيا ساياسي بيلىگى كىمنىڭ قولىندا نەمەسە ەردوعان كىم؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋدىڭ ءوزى ۇيات سياقتى. ەگەر «التاي بۇقاربايەۆ كىم؟»دەگەن ماقالا جازاتىن بولسام، وسى بۇركەنشىك اتتى اۆتوردىڭ جەكە-باسىنا شابۋىل جاساعان بولار ەدىم. ءبىراق، التاي بۇقاربايەۆ تۇركيا ەلىنىڭ پرەزيدەنتى جايلى وسەك ايتۋدان ارلانبايدى، ۇيالمايدى جانە زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىك ارقالايمىن دەپ ۋايىمداپ وتىرعان ءتۇرى جوق. ازاماتتىڭ بيولوگيالىق تەگىن تەكتەپ، اجەسى قايدان، شەشەسى قايدان ەكەنىن ساراپتاپ، ەشقانداي دالەل-فاكت نەمەسە لاباراتوريالىق اناليز قورتىندىسى بولماسا دا «ەرەجەپ تايىپ ەردوعان – اكەسى جاعىنان گرۋزياداعى رۋمدەردىڭ ۇرپاعى، ايەلى — ەۆرەي تەكتى اراب. ال، ابدۋللاح گۇلدىڭ دە تۇرىك تەكتەس ەمەس ەكەنى تۋرالى كىتاپتار جازىلدى» دەپ وسەكتىڭ ءورتىن قاۋلاتادى. ەگەر نەگىزسىز جازىلعان كىتاپتاردى نەگىزگە الساق بۇقاربايەۆ اسپانعا كوتەرىپ وتىرعان مۇستافا كەمەل اتاتۇركتىڭ تەگى جايلى دا الىپقاشپا اڭگىمە كوپ. ءبىراق،  ول دا تۇركيا مۇدەسى ءۇشىن قىزمەت ەتتى. ولاي بولسا، تايىپ ەردوعان دا تەگىنە، تۇرىنە، دىنىنە قاراماستان تۇركيا مۇدەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە مۇمكىندىگى بار. الەمدەگى بارلىق دەموكراتيالىق مەملەكەتتەردىڭ اتا زاڭدارىندا «ەل ازاماتى جاسىنا، جىنىسىنا، ۇلتىنا، ءدىني سەنىمىنە قاراماي تەڭ قۇقىقتان يگىلىكتەنەدى» دەپ جازىلعان. سونىڭ  ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسىندا دا سونداي باپ بار. تۇركيا پرەزيدەنتى بولىپ سانالاتىن تايىپ ەردوعان تۇركيا ەلىندە ءادىل سايلاۋ نەگىزىندە،تۇركيا حالقىنىڭ تاڭداۋى نەگىزىندە بيلىككە شىعىپ وتىرعان زاڭدى پرەزيدەنتى. وعان ءارتۇرلى زاڭسىز ايىپتاۋلار،جەكە باسىنا-تەگىنە قاتىستى جالا جابۋ زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالايتىنىن اۆتور بىلمەيتىن بولسا كەرەك.

تايىپ ەردوعان بيلىككە كەلە سالىپ وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرامىندا بولعان اراب الەمىمەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرىپ، اراب دۇنيەسىنە ىقپالىن جۇرگىزگىسى كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ءبىراق، ەجەلدەن باتىس پەن شىعىستىڭ، يسلام مەن حريستاننىڭ شەكاراسىندا ورىن تەپكەن، ءار ءتۇرلى مادەنيەتپەن وركەنيەتتىڭ  توعىسقان جەرىندە جاساپ جاتقان،كوزى اشىق  تۇركيا حالقىنا  «ءدىني زومبيلاۋ» ساياساتىن جۇرگىزدى دەۋ ەش قيسىنعا كەلمەيدى. ەگەر بۇگىنگى تاڭدا تۇركيا ساياساتىندا ءدىني ءتۇس قويۋلانىپ بارا جاتسا، ول دا تۇركيا حالقىنىڭ تاڭداۋى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. سەبەبى: تۇركيا ءادىل سايلاۋ وتكىزەتىن مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. تۇركيادا وتكەن سايلاۋداردى ەشقانداي حالقارالىق قۇقىق قورعاۋشى ۇيىمدار،باقىلاۋشىلار «زاڭسىز» دەپ تانىعان ەمەس. كەرسىنشە پوستسوۆەتتىك ەلدەردەگى ەشقانداي سايلاۋ زاڭدى دەپ تانىلعان جوق. سوندىقتان تۇركيا بيلىگى ءبىر تايىپ ەردوعاننىڭ قولىندا ەمەس،تۇركيا حالقىنىڭ قولىندا دەۋگە بولادى. ەگەر حالىق تاڭداۋىن اياق استى بولىپ جاتسا،كەلەسى سايلاۋدا ەردوعان پارتياسى وڭباي جەڭىلەرى داۋسىز.

ەردوعان ۇكىمەتى ءيم-ىن اشىق ءارى بارىنشا قولداپ وتىر ما؟

ال «ەردوعان ۇكىمەتى ءيم-ىن اشىق ءارى بارىنشا قولداپ وتىر» دەگەن ويدى اۆتور تەك رەسەي اقپارات-قۇرالدارىنىڭ دايەكسىز بايبايلامىنان كوشىرىپ العانى كوزگە ۇرىپ تۇر. رەسەي ءبىرىنشى ارناسى بەرگەن «جاپتىم جالا، جاقتىم كۇيە»، ەش فاكتسىز ساندىراق ءۇشىن دالەل ىزدەۋدى ارتىق دەپ سانايمىن. ەگەر رەسەي مىقتى بولسا ەردوعاننىڭ يم سودىرلارىن اشىق قولداپ وتىرعانىن، مۇنايىن ساتىپ الىپ وتىرعانىن بۇلتارتپاس فاكتپەن دالەلدەپ كورسىن. سول كەزدە ەردوعان سوزىندە تۇرىپ وزدىگىنەن ورنىن بوساتۋعا ۋادە بەرىپ وتىر.

قورىتىپ ايتقاندا، التاي بۇقاربايەۆ دەگەن بۇركەنشىك ەسىممەن جازىلعان ماقالا ەشقانداي قورىتقان ويى، دالەلى-دايەگى جوق، تەك ورىس اقپارات قۇرالدارىنىڭ جەتەگىندەگى، ورىستىڭ ەسسىز  سويىلشىسى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. سوندىقتان، بۇل ماقالاداعى نەگىزدەمەلەردى ەسەپكە الماۋعا بولادى. الايدا، وسىنداي قۇلدىق سانانىڭ ءبىزدىڭ تاۋەلسىز قازاقستان ەلىنە دەندەپ كىرۋى ەلىمىزدىڭ دە قاۋىپسىزدىگىنە ءقاۋىپ توندىرەتىنىن، رەسەي اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەلىمىزدىڭ اقپارات كەڭىستىگىن سۋ-24 ۇشاعى سياقتى ەمىن-ەركىن «بومبالاۋىنان» ساقتاۋىمىز كەرەك. وسىنداي تەرىس پيعىلداعى اقپاراتتارعا دەر كەزىندە تۇرىك شەكاراشىلارى سياقتى باتىل سوققى بەرىپ وتىرماساق، كۇندەردىڭ كۇنى ءبىزدىڭ ءوز ايتار ويىمىز، كوزقاراسىمىز قالماي،وتارلىقتىڭ قامىتىن يىققا قايتا ىلەرىمىز داۋسىز.

 سەرىك مۇراتحان