ەلوردامىز استانادا جەلتوقساننىڭ بىرىنەن باستاپ «ەرميتاج كۇندەرى» ءوتىپ جاتىر. ق ر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا بۇل شارا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ورتاق مۋزەي كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. سوندىقتان دا بۇدان بىلاي «ەرميتاج كۇندەرى» ەلىمىزدە ەكى جىلدا ءبىر رەت وتەتىن بولدى. بۇل كەلىسىمگە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن ەرميتاج ديرەكتورى ميحايل پيوتروۆسكيي كەزدەسۋىنەن سوڭ قول جەتكىزىلىپ وتىر.

ەرميتاج دەسە ەڭ بىرىنشىدەن ەسىمىزگە قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگى تۇسەدى. ويتكەنى، ءباھادۇر بابامىز ولتىرىلگەننەن كەيىن ونىڭ باس سۇيەگى اتالعان مۇراجايدا ساقتالىپ كەلگەن بولاتىن. الايدا، قازاقتىڭ سوڭعى حانىنىڭ باس سۇيەگىن «ماڭگىلىك دوسىمىزدان» 25 جىلدان بەرى الا الماي وتىرمىز. دەسەك تە، تاۋەلسىزدىك العالى بەرى كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگىن ەلگە اكەلۋ ماسەلەسى نازاردان تىس قالعان ەمەس. ال، ەرميتاجدىڭ ديرەكتورى استاناعا ارنايى اتباسىن بۇرعان ساتتە «كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگى قايدا؟» دەگەن سۇراق قايتا كوتەرىلە باستادى.

ويتكەنى، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتان باستاپ ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار ميحايل پيوتروۆسكييمەن كەزدەستى. مىنە،سولاردىڭ ءبىرى بولماسا ءبىرى «قازاقتىڭ سوڭعى حانىنىڭ باس سۇيەگى قايدا؟» دەپ ەرميتاج ديرەكتورىنان سۇرادى ما ەكەن؟ ماسەلەن، ق ر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديۇلىن الايىق. ويتكەنى، ول مادەنيەتكە جاۋاپتى باسشى رەتىندە ميحايل پيوتروۆسكييدىڭ جانىندا ەڭ كوپ بولعان ازامات. الايدا، ول باقىتتان باسى اينالىپ ءجۇرىپ كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگىن سۇراۋدى ۇمىتىپ كەتۋى مۇمكىن. ءتىپتى، ول قازاقتا كەنەسارى سياقتى حان وتكەنىن بىلمەيتىن دە شىعار.

دەگەنمەن، پرەزيدەنت تاريحتا كەنەسارى حان بولعانىن بەس ساۋساقتاي بىلەدى. ناقتىراق ايتساق، ول تۇركياعا جاساعان رەسمي ساپارىندا كەنەسارى حان تۋرالى «1861 جىلى قازاقتىڭ سوڭعى حانى ولتىرىلگەننەن كەيىن ءبىز رەسەي پاتشالىعىنىڭ،  ودان كەڭەس وداعىنىڭ بودانى بولدىق. 150 جىلدىڭ ىشىندە قازاق دەگەن حالىق ءوزىنىڭ ۇلتتىق سالت ءداستۇرىن، ءتىلىن، ءدىنىن، ءداستۇرىن ۇمىتۋعا از قالدى. جاراتقاننىڭ قولداۋىمەن 1991 جىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالادىق» دەگەن بولاتىن. دەمەك، كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگىن پيوتروۆسكييدەن ءبىر سۇراسا پرەزيدەنت سۇراۋى مۇمكىن. بۇل ءبىزدىڭ جاي بولجامىمىز عانا.

نەگىزى، «كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگىن پيوتروۆسكييدەن ەل باسشىلار سۇرادى ما ەكەن؟» دەۋىمىز تەگىن ەمەس. ويتكەنى، زيالى قاۋىم وكىلدەرى جىلدار بويى بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ كەلەدى. الايدا ناتيجە كوڭىل قۋانتارلىق دەڭگەيدە ەمەس. بەلگىلى جازۋشى دۋمان رامازاننىڭ ايتۋىنشا، ماسەلەنىڭ شەشۋشى كىلتى ەل باسشىلارىنىڭ ارەكەتىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. ناقتىراق ايتساق، ول كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگىن ەلگە اكەلۋ ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشىلەدى دەگەن پىكىردە.

– كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگىنىڭ سانكت-پەتەربورعا اپارىلىپ، وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنا دەيىن ەرميتاجدا تۇرعانى ايداي اقيقات. عۇلاما عالىم الكەي مارعۇلاننان باستاپ، ونى كورگەن ادامدار جەتەرلىك. ال ودان كەيىن قايدا كەتتى؟ ول جاعى تاعى بەلگىسىز! ءبىز رەسەيدىڭ بۇكىل مۇراجايىن سۇزۋدەي-اق ءسۇزىپ شىقتىق. ءبىراق، وكىنىشكە قاراي، ايتارلىقتاي ناتيجەگە قولىمىز جەتپەدى. مەنىڭشە، رەسەي حاننىڭ باسىنىڭ بىزگە قانشالىقتى باعالى، ءقادىرلى، قاسيەتتى ەكەنىن ءبىلىپ، ونى تىعىپ قويعانعا ۇقسايدى. ءىز رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك قۇپيا قويماسىنا تارتاتىن سياقتى.
حاننىڭ باس سۇيەگىن تابۋعا بولادى، ونىڭ ءىز-تۇزسىز جوعالىپ كەتۋى تىپتەن مۇمكىن ەمەس. تەك ونى قايتارىپ الۋدىڭ ءبىر-اق جولى بار. وعان تەك ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ كەلىسىمى ارقىلى عانا قولىمىز جەتەدى. ونسىز ءبارى بەكەر! – دەيدى دۋمان رامازان.

كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگى وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنا دەيىن ەرميتاجدا تۇرسا، دەمەك ونى تابۋ اسا قيىن ەمەس. الايدا جازۋشى ايتقانداي، بۇل ماسەلە تەك ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ كەلىسىمى ارقىلى جۇزەگە اسادى. ال ءوز سوزىندە ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى مينيسترلىك پەن ەرميتاج اراسىندا تىعىز ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتىپ جاتقانىن ايتتى. وسى ارىپتەستىڭ ارقاسىندا كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگىن ەلگە اكەلە الساق، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. بۇل يگى ءىس بيىل، ياعني قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى اياسىندا جۇزەگە اسسا ءتىپتى جاقسى. الايدا، باقىتتان باسى اينالىپ جۇرگەن باسشى بۇل ماسەلەنى شەشە الار ما ەكەن؟ الدە، ادۋىن كورشىدەن تاريحي-مادەني ماڭىزىمەن قاتار ساياسي سيپاتى باسىم ماسەلە كوتەرۋگە جۇرەكسىنە مە؟ ول جاعى بەلگىسىز. بىزگە ءبىر بەلگىلىسى ۇلت رۋحىنىڭ ۇسىتىنى كەنەسارىنىڭ باس سۇيەگى ەلگە مىندەتتى تۇردە اكەلىنۋ كەرەك.

سەرىك جولداسباي

استانا