ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا يە بولا الماعان ۇلتتىق بانك ءتول بالاسىنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قاراپ، ۆاليۋتا نارىعى اتتى شەكسىز تەڭىزگە «ەركىن جۇزۋگە» جىبەرگەنىنە كوپ بولا قويعان جوق. از عانا ۋاقىت ىشىندە اقش دوللارىنىڭ باعامى بۇرىنعىسىنان ەكى ەسەگە دەيىن شارىقتاپ شىعا كەلدى. سونىڭ سالدارىنان شەتەلدەن تاسىمالداناتىن تاۋار تۇرلەرى قىمباتتاپ، ەل ءىشى ابىگەرگە تۇسۋدە. ۆاليۋتالىق ساياساتتاعى بۇل سولقىلداق ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىنا دا سالقىنىن تيگىزدى. ەڭ الدىمەن ەل ىشىندەگى شاعىن كاسىپكەرلەر مەن قاراپايىم حالىققا بۇل جاعداي اۋىر سوقتى.

تابان اقى، ماڭداي تەرمەن تاپقانىن اس-سۋىنا جەتكىزە الماعان حالىققا جاناشىرلىق تانىتىپ، تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەيىك دەگەن بيلىك بولمادى ءبىراق تا. كەرىسىنشە، «جاعداي بۇدان دا قيىندايدى. وڭدى-سولدى شاشاتىن اقشا جوق. وكىمەتكە اۋىز اشپاڭدار. شتاندارىڭنىڭ ىشقىرىن تارتىپ كيىڭدەر» دەپ اقىل ۇيرەتىپ، بار كىنانى «عالامدىق داعدارىس» دەگەن ەشكىم كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاماعان بەيمالىم قۇبىجىققا جابۋعا ارەكەتتەنۋدە. وسىعان قاراپ، بيلىك باسىنداعىلار قاراشانىڭ قامىن ويلاعاننان گورى، قارا باسىنىڭ ۋايىمىمەن، قۇلاعىنىڭ تىنىشتىعىن كۇيتتەۋمەن عانا اۋرە بولىپ ءجۇر مە دەگەن ويعا قالاسىز. سەبەبى، قالىپتاسقان ەكونوميكالىق احۋالدى ىندەتە زەرتتەپ، قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعان سەبەپتەرمەن كۇرەسۋ ورنىنا اكىم-قارالار ءوز تىكەلەي لاۋازىمدىق مىندەتتەرىن ورىنداۋدان، حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشقاقتاۋمەن الەك.

كەشە تەڭگەنى تەنتىرەتىپ جىبەرگەن بيلىك، بۇگىن ىشكى نارىقتاعى باعا ساياساتىنا ارالاسپايمىز دەپ وتىر. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى سەرىك جۇمانعارين 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ۇكىمەت نارىقتاعى باعا ساياساتىن رەتتەۋگە ارالاسپايتىنىن مالىمدەدى. ونىي ايتۋىنشا، ەندىگى جەردە مەملەكەتتىك رەتتەۋگە باسەكەلەستىك ورتا جوق سۋبەكتىلەر عانا قاتىستى بولماق. كوميتەت ءتوراعاسىنىڭ بۇل ءپاتۋاسىن تۇسىنىكتى تىلمەن تاپسىرلەيتىن بولساق، بازاردا بىرنەشە ساۋداگەر ساۋدالاپ وتىرعان قانت پەن كۇرىشتىڭ، پياز بەن اسقاباقتىڭ، سۇيىق ماي مەن جۇمىرتقانىڭ باعاسى ءوسىپ جاتسا وكىمەت ورگاندارىن كىنالاۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل – نارىق ەكەن. باعانى دا باسقانى دا بۇل جەردە ەركىن ساۋدا-ساتتىق زاڭدارى رەتتەيتىن كورىنەدى. قايتا وسى ۋاقىتقا دەيىن جەر-جەردە جارمەڭكە وتكىزىپ، ازىق-تۇلىك باعاسىن وسىرمەۋدى تالاپ ەتىپ، كاسىپكەرلەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ كەلگەن اكىمدەرگە ريزاشىلىق ءبىلدىرۋىمىز قاجەت ەكەن.

كۇن سايىن جاڭارىپ جاتقان ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، قاراشا ايىندا بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ازىق-تۇلىك باعاسى 10 پايىزعا قىمباتتاعان ەكەن. اتاپ ايتقاندا، بالىق ونىمدەرى 19،7، قانت 18،9، كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك – 18،8، ماي – 17،7، نان ونىمدەرى مەن، شاي، كوفە باعاسى – 15،1، كونديتەرلىك ونىمدەر 14،3، ماكارون ونىمدەرى – 9،1، ءسۇت ونىمدەرى 6،7 پايىزعا قىمباتتاعان. ەت باعاسى 2،8 پايىزعا كوتەرىلگەنى ايتىلۋدا. بۇل ءوسىم وسىمەن توقتاسا جاقسى. جىلدا جاڭا جىل قارساڭىندا ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە ازىق-تۇلىك باعاسى قىمباتتايتىنى ءمالىم. بۇل ءداستۇر وسى كۇنگە دەيىن تەك ۇكىمەت باسىنداعىلارعا عانا بەيمالىم بولىپ كەلگەن. مىنە، ول جاقتاعىلار دا مۇنى كەش تە بولسا بايقاپ وتىر. بايقاعانى سول «بالەسىنەن اۋلاق» دەگەن كىسىشە ات-تونىن الا قاشۋدا. بۇل ارەكەتتەرىن اقتايتىن، دالەل-دايەكتەرى دە ساي.  

«بۇل وتە كۇردەلى جۇمىس. بۇكىل الەم وسى جولمەن جۇرۋدە. ويتكەنى، كەز-كەلگەن باعانى رەتتەۋ ارەكەتى – بيزنەسكە قويىلعان توسقاۋىل» دەپ وتىر سەرىك جۇمانعارين مىرزا.

بۇعان دەيىن دوللار وسسە دە، بەنزين قىمباتتاسا دا بيلىك باسىنداعىلار «حالىقتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىناتىن ونىمدەرىنىڭ، ازىق-تۇلىكتىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەيمىز. تاۋار باعاسىن وسىرگەندەردى قاتاڭ جازالايمىز» دەپ قاھار توگىپ كەلگەن باسشىلار بۇل جولى ول پىكىرلەرىنەن باسەكەلەستىكتى سىلتاۋراتىپ 180 گرادۋسقا كەرى اينالىپ وتىر. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ساۋدا نارىعىنداعى ناقتى احۋالدى الدىن-الا بولجاپ، جاناشىرلىقپەن جاسالعان ارەكەت پە، جوق الدە داعدارىس دەپ ابدىراعان دارمەنسىزدىك كەسىرىمەن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋ ما؟ كاسىپكەرلەر مەن حالىقتى ويلاسا جاعدايدى مۇنشا ۋشىقتىرماۋعا دا بولاتىن ەدى. ال، بۇل جولعى مالىمدەمەدەن انىق بايقايتىنىمىز، نارىقتىڭ بىزگە ۇسىنار «سىي-كادەسىنىڭ» ءالى دە از ەمەستىگى. مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنان باستالىپ، تەڭگە باعامىنىڭ قۇلاۋىنا ۇلاسقان ەكونوميكالىق "توسىن سىيلار" لەگى ەندى بازار مەن دۇكەندەردەگى سورەلەردەن كورىنىس تاپپاق. ونى الەۋمەتتىڭ ءال-اۋقاتىن ويلاۋى ءتيىس اكىم-قارالار دا ءتۇسىنىپ وتىر. ءتۇسىنىپ قانا قويماي، «ەندىگى شارۋالارىڭا ارالاستىرماڭدار» دەگەن سىڭاي تانىتتى. بۇعان دەيىن «جۇمىسسىزدىقتى تۇپ-تامىرىمەن جويىپ، ىشكى جالپى ءونىمدى ءاربىر جان باسىنا جەتەرلىكتەي وسىردىك، ءتىپتى، ادامداردىڭ عۇمىر جاسىن دا ۇزارتىپ تاستادىق» دەپ جەلپىنگەن بيلىك يەلەرى شىنداپ كەلگەندە قىرۋار قازبا بايلىقتىڭ ۇستىندەگى ساناۋلى حالىقتى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە دارمەنسىزدىگىن، قولىندا بيلىك كۇشى بولعانمەن ءبىلىم، بىلىكتىلىگى جەتپەيتىنىن مويىنداپ، ونىسىن كوميتەت باسشىسى دەڭگەيىندەگى لاۋازىم يەسىنىڭ اۋزىمەن جەتكىزىپ وتىر.

PS.: نارىقتاعى باعانىڭ جالاقى وسەدى دەگەن داقپىرت شىقپاي جاتىپ شارىقتاپ كەتەتىنىن ەسكەرسەك، بازار ۇستاعاندار بۇل جولى دا سۇيىكتى ۇكىمەتىمىز بەرىپ وتىرعان كەرەمەت مۇمكىندىكتەردى 2017 جىلدى كۇتپەي-اق  پايدالانا بەرەتىن سىڭايلى. كورەيىك.   

جومارت ابدوللا ۇلى

«قامشى» سىلتەيدى