اقش سوڭعى جەتى جىلدا العاش رەت پايىزدىق مولشەرلەمەنى ءوسىردى. دوللاردىڭ نىعايۋى وزگە ەلدەر ەكونوميكاسىنا ءتيىمدى بولۋى دا، كەرى اسەر ەتۋى دە ىقتيمال.

اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ (the Federal Reserve System – FRS) 16 جەلتوقسانداعى شەشىمى تالاي جىلدان بەرى 0 مەن 0،25 پايىز اراسىنان اسپاي كەلگەن بازالىق پايىز مولشەرلەمەسىن وزگەرتتى. وسى كەزگە دەيىن تومەن دەڭگەيدە ۇستالعان پايىزدىق كورسەتكىش امەريكالىق كومپانيالار مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قارىزعا از وسىممەن اقشا الۋىنا جاعداي جاساپ، رەسەسسيامەن كۇرەسۋگە جانە ەكونوميكالىق وسىمگە جاعداي جاساعان ەدى.

ءقازىر مولشەرلەمەنى 0،25-تەن 0،50 پايىزعا كوتەرۋى FRS امەريكا ەكونوميكاسىن رەسەسسيا سالدارىنان ايتارلىقتاي ساۋىعا باستادى دەپ سانايتىنىن كورسەتەدى، سوندىقتان FRS ەندى اقشا-نەسيە ساياساتىن قاتايتىپ، قارىزعا اقشا الۋ مولشەرلەمەسىن كوتەرىپ، تۇتىنۋ نەسيەسىن ينفلياسيانىڭ كۇشەيۋىنە جول بەرمەيتىندەي دەڭگەيدە ۇستاۋعا تىرىسادى. بۇل شەشىم وزگە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا ءارقيلى اسەر ەتۋى مۇمكىن.

دوللاردىڭ نىعايۋى

پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ ارتۋى ەندى بانكتەر بەرگەن نەسيەلەرى ءۇشىن بۇرىنعىدان كوبىرەك پايىزدىق كورسەتكىش بەلگىلەيدى دەگەندى عانا بىلدىرمەيدى. وعان قوسا، اقش بانكتەرى وزدەرىنە قارىزعا اقشا بەرگەندەرگە، مىسالى ينۆەستورلارعا اقشانى ەندى جوعارى پايىزبەن قايتارادى دەگەن ءسوز. سونىمەن بىرگە اقش مەملەكەتتىك وبليگاسيالارىن ساتىپ العاندارعا بۇرىنعىدان جوعارى پايىزدىق كورسەتكىشپەن تولەم جاسالاتىن بولادى. مۇنداي شارا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى اقش قارجى نارىعىنا تارتۋ ءۇشىن جاسالعان ءتارىزدى. ال ينۆەستورلاردىڭ دوللار ءۇشىن باسەكەسى ۆاليۋتا باعامىن ودان ارى نىعايتا تۇسەدى.

FRS مالىمدەمەسىنەن سوڭ دوللاردىڭ ەۋرو مەن جاپون يەنىنە شاققانداعى باعامى ءسال ءوستى. ءبىراق، بولاشاقتا پايىزدىق مولشەرلەمە تاعى دا كوتەرىلەتىن بولسا، دوللاردىڭ باعامى دا قىمباتتاي تۇسپەك.

دوللاردىڭ كۇشەيۋى سىرتقى قارىزىنىڭ ۇلكەن بولىگى اقش ۆاليۋتاسىمەن بەلگىلەنگەن ەلدەرگە ءتيىمسىز. ولارعا دوللار ساتىپ الۋ ءۇشىن ءوز ۆاليۋتالارىنان كوبىرەك تولەۋگە تۋرا كەلەدى، قارىزدى قايتارۋ ءۇشىن قازىناعا سالماق سالادى. سونىمەن بىرگە دوللاردىڭ نىعايۋى جاڭا جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دوللارمەن جاڭادان نەسيە الاتىن مەملەكەتتەرگە ول قارىز قىمباتقا شىعاتىنىن كورسەتەدى.

FRS پايىزدىق مولشەرلەمەنى تاعى قاشان كوتەرەتىنى ازىرشە بەلگىسىز. كوپتەگەن ساراپشىلار 16 جەلتوقساندا جاسالعان سىپايى قادام ءوسىمنىڭ باياۋ جۇرەتىنىن بىلدىرەدى دەيدى.

«اۋقىمى جاعىنان العاندا ءوسىم ازعانتاي، وعان قوسا FRS پايىزدىق مولشەرلەمە الداعى جىلداردا بىرتىندەپ كوتەرىلەتىنىن كورسەتتى. ياعني، بىردەن قىسىم جاساپ، قارىز شىعىنىن كۇرت وسىرمەيمىز دەگەندى مەڭزەدى» دەيدى لوندونداعى Capital Economics قارجى كومپانياسىنىڭ دامۋشى ەلدەر نارىعى جونىندەگى مامانى ۋيليام دجەكسون.

سونىمەن بىرگە دوللاردىڭ قانداي دا بولماسىن كۇشەيۋى اسىرەسە تاۋار ەكسپورتتاۋشى ەلدەردى ەرەكشە الاڭداتادى. ولار ءقازىردىڭ وزىندە الەمدىك نارىقتا مۇناي مەن مەتالدان باستاپ، ازىق-تۇلىك ونىمدەرىنە دەيىنگى بارلىق تاۋارلاردىڭ باعاسى قۇلدىراۋىنان جاپا شەگىپ وتىر. ەندى ولار ەكسپورتتان تۇسكەن تابىس ازايسا دا، دوللار ءۇشىن كوبىرەك تولەۋلەرى كەرەك.

شيكىزات ەكسپورتتاۋشىلار پروبلەمالارى

دامۋشى ەلدەر ەكونوميكاسى سىرتتان كەلەتىن ينۆەستيسيا كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا مۇقتاج. ءبىراق ءقازىر پايىزدىق مولشەرلەمەنى كوتەرگەن سوڭ ينۆەستورلار نازارى امەريكاعا اۋىپ، باسقا قارجى نارىقتارىنا، سونىڭ قاتارىندا دامۋشى ەلدەرگە دە ينۆەستيسيالىق كاپيتال از قۇيىلۋى مۇمكىن.

بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق سەبەپتەر بويىنشا ينۆەستيسيا سالۋ ۇلكەن تاۋەكەلگە بارۋدى قاجەت ەتەدى دەپ سانالاتىن دامۋشى ەلدەر ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلە. الەمدىك نارىقتا شيكىزات ۇسىنىسى ارتىپ، وعان دەگەن سۇرانىستىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر، ال شيكىزات باعاسى قۇلدىراپ وتىرعان قازىرگى شاقتا شيكىزات ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ جاعدايى تىم شاتقاياقتاپ تۇر.

بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق سەبەپتەر بويىنشا ينۆەستيسيا سالۋ ۇلكەن تاۋەكەلگە بارۋدى قاجەت ەتەدى دەپ سانالاتىن دامۋشى ەلدەر ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلە. الەمدىك نارىقتا شيكىزات ۇسىنىسى ارتىپ، وعان دەگەن سۇرانىستىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر، ال شيكىزات باعاسى قۇلدىراپ وتىرعان قازىرگى شاقتا شيكىزات ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ جاعدايى تىم شاتقاياقتاپ تۇر.

دوللاردىڭ نىعايۋى يمپورت تاۋارلارىن تۇتىناتىنداردىڭ شىعىنىن ۇلعايتادى. بۇل سونىمەن قۇرامىندا يمپورتتىق ماتەريال پايدالاناتىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە دە قاتىستى. اسىرەسە ەكونوميكاسى شيكىزاتقا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتەر قاتتى جاپا شەگۋى مۇمكىن.

مۇناي مەن مەتالعا الەمدىك سۇرانىس جوعارى بولعان وتكەن ون جىلدىقتا شيكىزات ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ونى ساتۋعا كوبىرەك ءمان بەرىپ، وندىرىستىك سالالاردى جىلى جاۋىپ قويدى. بۇل جاعداي وسى ەلدەردى يمپورتقا قاتتى تاۋەلدى ەتىپ قويدى.

جاڭا مۇمكىندىكتەر

دوللاردىڭ نىعايۋى وسىنداي ەلدەرگە پروبلەما تۋدىرۋىمەن قاتار ءبىرقاتار مۇمكىندىكتەر دە ۇسىنادى. اقش-تا وندىرىلگەن تاۋار باعاسى ۇلتتىق ۆاليۋتاسى ءالسىز باسقا ەلدەردەگى تۋرا سونداي تاۋارعا قاراعاندا قىمباتىراق بولماق. ەۋروپا مەن ازياداعى تاۋار ءوندىرۋشى ەلدەر بەنەفيسيار ەكەنى انىق، سونىمەن بىرگە الەمدەگى كوپتەگەن جەكەلەگەن كومپانيالارعا دا اقش كاسىپورىندارىمەن باسەكەلەسىپ، نارىقتان ءوز ۇلەسىن مولىراق الۋعا مۇمكىندىك بار.

اقش ەكونوميكاسىنىڭ جاندانۋى وسى ەلگە تاۋار ەكسپورتتايتىن كەز-كەلگەن كومپانيا ءۇشىن جاقسى جاڭالىق، وتكەن جىلدارى رەسەسسيا سالدارىنان ولار تاۋاردى تومەن باعاعا وتكىزىپ كەلگەن ەدى.

«ەگەر FRS پايىزدىق مولشەرلەمەنى كوتەرە بەرسە، اقش ەكونوميكاسىنىڭ كۇشەيۋى اقشا-نەسيە ساياساتىن قاتايتادى دەگەندى بىلدىرەدى، الەم ءۇشىن بۇل جاقسى جاڭالىق. دەمەك، اقش-تىڭ سۇرانىسى ارتادى، وسىلايشا دامۋشى ەلدەر نارىعىندا سىرتقى سۇرانىستار (ەكسپورتتىق ونىمدەر ءۇشىن) ءوسۋى مۇمكىن» دەيدى ساراپشى ۋيليام دجەكسون.

azattyq.org

(چارلز رەكناگەلدىڭ ماقالاسى اعىلشىننان اۋدارىلدى.)