جۋىردا ساۋد ارابياسى تانىمال ۋاعىزشى شەيح نيمر باكر ءال-نيمر باستاعان شەيىتتەردىڭ 46 وكىلىن دارعا استى. مىنە، وسى ءولىم جازاسىنان كەيىن ارابتار مەن پارسىلاردىڭ اراسىنداعى جاعداي ۋشىعىپ كەتتى. ناقتىراق ايتساق، اتالعان وقيعادان كەيىن ساۋد ارابياسىنىڭ يرانداعى ەلشىلىگىنە پارسىلار شابۋىل جاسادى. ءبىر قىزىعى الەم ەلدەرى 46 ادامنىڭ ءولىم جازاسىنا كەسىلگەنىنە ەمەس، ءدال وسى ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارۋدا.

جالپى، ءححى عاسىردا ورتا عاسىرلىق تاسىلمەن ادامداردى دارعا اسۋ اقىلعا سىيمايتىن نارسە. ويتكەنى، ءولىم جازاسىن امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنەن باستاپ ەسى دۇرىس بىردە-بىر مەملەكەت قولدامايدى. الايدا، جايشىلىقتا دەموكراتيانى جەلەۋ ەتىپ شىعا كەلەتىن الپاۋىت مەملەكەتتەر ساۋد ارابياسىنىڭ ارەكەتىنە كوز جۇما قاراپ، ءلام-ميم دەمەدى. شىن مانىسىندە ارابيا ەلشىلىگىنە شابۋىل مەن 47 ادامنىڭ ءولىم جازاسىنا كەسىلۋى اقتاۋعا كەلمەيتىن جاعداي بولاتىن. الايدا، الەمدىك ب ا ق ءولىم جازاسىنان بۇرىن پارسىلاردىڭ ەلشىلىككە شابۋىل جاساعانىن ايىپتاپ شىقتى.

مۇنىڭ سىرى نەدە؟ سەبەبى، ەجەلدەن ساۋد ارابياسى امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ قۋىرشاعى بولىپ وتىر. كەزىندە اراب ەلدەرىنىڭ وسمان يمپەرياسىنان تاۋەلسىزدىك الۋىنا ۇلىبريتانيا سىندى الپاۋىت ەلدەر ىقپال ەتكەن بولاتىن. سوندىقتان دا ساۋد ارابياسى تاۋەلسىزدىك الىپ بەرگەنى ءۇشىن ەۋروپا ەلدەرىنە ماڭگىلىككە قارىزدار بولىپ قالدى. ال قارىزدىڭ وتەۋىنە الپاۋىت ەلدەر يسلام ءدىنىنىڭ قاينار كوزى سانالاتىن ساۋد ارابياسىنان بۇلىك شىعارۋعا تىرىستى. يزرايلمەن دە ساۋدتاردىڭ ىم-جىمى ءبىر. قازىرگى تاڭدا، ءيسى مۇسىلمان حالقىنىڭ ورتالىعى سانالاتىن مەملەكەتتە ۋاحابيزم يدەلوگياسى كەڭ تاراۋدا. بۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز.

ال، ەندى اراب-پارسى داۋى قالاي اياقتالۋى مۇمكىن؟ حالىقارالىق تاقىرىپتاردا قالام تەربەپ جۇرگەن جۋرناليست باۋىرجان قاريپوۆتىڭ ايتۋىنشا يران مەن سۋديا اراسىندا تەكەتىرەس سيريا داعدارىسىنىڭ جالعاسى. ماسەلەن، ساۋديا اسادتى قۇلاتۋعا قالاي ءۇش سالسا، يران ونى قىزعىشتاي قورعاپ وتىر. 

– ساراپشىلار ساۋديانىڭ 47 ادامدى ءولىم جازاسىنا كەسۋى، ونىڭ ىشىندە شيا باعىتىن ۇستاناتىن ءدىندار ازاماتتىڭ بولۋى، ساۋديانىڭ يرانعا جاساعان العاشقى سوققىسى دەپ وتىر. ءارى كوپشىلىكتى «ساۋديا جەڭىسكە جەتە مە ەكەن؟» دەگەن سۇراق مازالاۋدا.  الايدا، يران 10-15 جىلدىڭ ىشىندە تاياۋ شىعىستا رەسەي سەكىلدى بەدەلدى ءبىر مەملەكەتكە اينالۋى مۇمكىن. بۇگىندە يراندا حيميالىق (اتوم) قارۋ-جاراقتاردىڭ بار ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. رەسەيدىڭ ارقاسىندا باتىستىڭ  يرانعا سالىنعان سانكسيالارى جۇمسارتىلعانى بەلگىلى. سوندىقتان ساۋديا 10-15 جىلدان كەيىن يراننان كەلەتىن ءقاۋىپتى سەزىپ وتىر، – دەيدى باۋىرجان كاريپوۆ

سونداي-اق ول «5 جىلدان كەيىن ساۋديا بانكروتقا ۇشىراۋى مۇمكىن» دەگەن بولجام ايتىپ وتىر. سەبەبى ءقازىردىڭ وزىندە مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى ساۋديانىڭ ەكونوميكاسىنا اسەر ەتىپ جاتىر. مىنە، وسى ءۇردىس جالعاسا بەرسە، ساۋد ارابياسىنىڭ ساۋداسى ءبىتۋى ابدەن مۇمكىن. ال كەرىسىنشە يراننىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ، تاياۋ شىعىستا ىقپالى ارتادى. بۇل، ارينە، بولجام عانا. ال، بىزگە ناقتى بەلگىسى امەريكادان باستاپ ەۋروپا ەلدەرىنە دەيىن ساۋد ارابياسىنىڭ توسىن ارەكەتتەرىنە كوز جۇما قاراپ وتىر. سوعان قاراعاندا ولارعا ادام قۇقىعى، دەموكراتيا دەگەن نارسەلەر ءجاي نارسە سياقتى.  ايتپەسە، ساۋد ارابيانىڭ 47 ادامدى ءولىم جازاسىنا كەسكەنىن بۇۇ  قاتاڭ ايىپتاپ شىعار ەدى عوي...

سەرىك جولداسباي

استانا