بيىل پارلامەنت سايلاۋى وتەدى دەگەن اڭگىمە وتكەن جىلى شىققان ەدى. بيلىك پەن رەسمي تۇلعالار بۇل سۇراقتى اينالىپ وتۋگە تىرىسىپ، قانداي دا ءبىر پىكىر بىلدىرۋگە قۇلىقسىزدىق تانىتتى. قايتا بۇل تاقىرىپتى جاسىرىپ، جابۋ ۇستانىمىن ۇستانعانداي بولدى. ال، بۇگىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى پرەزيدەنتتىڭ «ۇلت جوسپارىن» جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ سەنىم مانداتىن انىقتاپ الۋ كەرەك دەپ، وزدەرىن تاراتۋتۋرالى ۇندەۋ جاريالادى. سونىمەن، جاقىن كۇندەرى پرەزيدەنت ءماجىلىس پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويادى. 

سونىمەن، تاياق جەرگە تاستالدى، ساياسي دودا باستالدى. ەندىگى ساياسات ساحناسىنداعى قويىلىمدار قانداي سارىندا وتەدى؟ وعان قانداي كۇشتەر قاتىسادى؟ تاۋەلسىزدىك جىلدارى قالىپتاسقان دەموكراتيالىق وپپوزيسيا ءوزىن بۇل سايلاۋدا قالاي ۇستايدى؟ قانداي مۇمكىندىكتەرى بار؟ حالىق بۇل جولى وپپوزيسيالىق كۇشتەرگە قانشالىقتى سەنىم ارتادى؟ بۇل سۇراقتار ساناۋلى ساياسي ساراپشىلار بولماسا، سول وپپوزيسيالىق ۇستانىمداعى ساياساتكەرلەردىڭ وزدەرىن دە مازالاي قويمايتىن سياقتى. سونىڭ سالدارىنان بولسا كەرەك، كوپ جەردە ءتىپتى «بىزدە وسى وپپوزيسيا بار ما؟» دەگەن ساۋال ءالى قويىلىپ ءجۇر.

بيلىك بار جەردە وپپوزيسيانىڭ بولاتىنى داۋسىز. ماسەلە، ونىڭ قانداي فورمادا بولۋىندا جانە بيلىككە بالاما بولا الاتىن قاۋقارىن حالىققا جەتكىزە الۋىندا. وكىنىشكە وراي، بىزدەگى دەموكراتيالىق كۇشتەر بيلىكتىڭ سىزىپ بەرگەن باعىتىمەن عانا جۇرەتىن حالگە تۇسكەن.

قازاقستاندىق وپپوزيسيانى حالىق الدىندا ءدۇبارا كۇيگە ءتۇسىرۋ وپەراسياسى 2005 جىلى-اق جۇزەگە اسىپ قويعان. سول كەزدەرى وپووزيسيالىق كۇشتەردىڭ اراسىنا ىرىتكى سالىنىپ، حالىقتىڭ زور سەنىمىن يەلەنگەن، ءتىپتى، ماحابباتىنا بولەنگەن «اقجول» پارتياسى «ناعىز اقجول» جانە جاي «اقجول» بولىپ ەكىگە ءبولىندى. سول جىلدارى قازىرگى بيلىككە سىني كوزقاراستارىن مالىمدەگەن ساياساتكەر، مارقۇم زامانبەك ءنۇرقادىلوۆ ەلدەگى دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ ىشىندە بيلىك تىڭشىلارى بار ەكەنىن، سول اگەنتتەر وپپوزيسيانىڭ العا باسۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ارتى ءبىرشاما ۋاقىتقا دەيىن وپپوزيسيا سەركەلەرىنىڭ ءبىر-بىرىن اشىق ايىپتاۋلارىنا، كەيبىرىنىڭ ساياسات ساحناسىنان سىرتقارى كەتۋىنە الىپ كەلگەن ەدى. ءبىراز ۋاقىت وپپوزسيانىڭ ساياسي سالماعىن ارتتىرىپ، قازاققا جاقىنداتقان حالىق باتىرى توقتار اۋباكىروۆ تە بۇل ۇيىمداردىڭ قاتارىندا ۇزاق بولا المادى. 

«اقجولدان» ەنشىلەرىن الىپ شىققان، ب. ءابىلوۆ، و. جاندوسوۆ، ت. جوكەيەۆ، مارقۇم ا. سارسەنباي ۇلى باستاعان ءبىر توپ «ناعىز اقجول» پارتياسىن قۇردى. ول كەيىن «ازات» بولىپ، اتىن وزگەرتتى. كەيىن مۇلدەم ساياسات ساحناسىنان جويىلدى. ول پارتيانىڭ قازىرگى تاعدىرى نە بولىپ جاتقانىن كەزىندە سونىڭ اينالاسىندا جۇرگەندەر دە بىلە قويماس. بيزنەسمەن ساياساتكەر ب. ءابىلوۆ «ەندى ساياساتپەن اينالىسپايمىن، بيزنەستى دوڭگەلەتەم، كىتاپ جازامىن، رەتى كەلسە وتاندىق كينو سالاسىن دامىتامىن» دەپ مالىمدەمە جاساعانىنا دا ەكى جىلدان استى. «بۋتيا» ساياساتكەر «ەركىن اينالىمعا» كەتكەنىنە دە ەكى جىلدان استى. ءبىراق، جازعان كىتابىن دا، تۇسىرگەن كينوسىن دا كورە المادى. ءتىپتى، ءيتتىڭ ۇلى يتاقاي قاتىسىپ جۇرگەن ن. قويانبايەۆ پەن ت. قاباتوۆتىڭ داۋرىقپا شوۋلارىنان دا توبە كورسەتپەدى. حوش. كەتسە، الدىنان جارىلقاسىن! ال، باسقالار قايتپەك؟

وراز جاندوسوۆتى قازاقستاندىقتار ەڭ الدىمەن بىلىكتى قارجىگەر رەتىندە تانيدى. «اقجولدا» جۇرگەنىندە دە وسى قاسيەتىمەن پارتيانىڭ ساياسي سالماعىن ارتتىردى. ءقازىر، سول ەكونوميكالىق ساراپتامالارىمەن عانا باسپا ءسوز بەتتەرىنەن كورىنىپ ءجۇر.

90-جىلدارى پرەمەردىڭ ورىنباسارلىعىنا دەيىن كوتەرىلگەن تولەگەن جۇكەيەۆ تە وپپوزيسيا قاتارىنداعى سالماقتى ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى. ءبىراق، ارتى سۇيىلعان «ناعىز اقجولمەن» بىرگە بۇل ساياساتكەر دە ۇلكەن ساياساتتان تىسقارى قالدى.   

وپپوزيسياعا حرونولوگيالىق تۇرعىدان ەڭ كەشكەلىپ قوسىلعان ساياساتكەر جارماحان تۇياقبايدى ءقازىر «جۇمباق-ساياساتكەر» دەۋگە بولاتىن شىعار. «ادىلەتتى قازاقستان ءۇشىن» قوزعالىسىن باسقارىپ، كەيىن جالپىۇلتتىق سوسيال-دەموكراتيالىق پارتيا قۇرعان جاكەڭ بۇگىندە ەلدىڭ كوزىنەن دە كوڭىلىنەندە كەتتى. پارتيانىڭ ارا-تۇرا وتكىزىپ جاتاتىن جيىندارى دا اقپارات قۇرالدارىندا ناسيحاتتالمايدى. پارتيا سەركەلەرىنىڭ كەي قىلىقتارىنا قاراپ، ولاي بولۋىنا سول سەركەلەردىڭ وزدەرى مۇددەلى مە دەپ قالاسىڭ. ال، پارتيانىڭ 2013 جىلدىڭ ناۋرىزىندا وتكەن سەزىنە باس حاتشى امىرجانقوسانوۆتىكىرگىزبەيقويۋىحالىقاراسىنداعى «وپپوزيسيانىبيلىكباسقارادى» دەگەن الىپ-قاشپا اڭگىمەنى رەسمي تۇردە راستاپ بەرگەندەي ءىس بولدى.  

پ. سۆويك سىندى وسى پارتيانىڭ كەي بەلسەندىلەرى ەۋرازيالىق وداقتى اشىق قولدايمىز دەپ، ەلەكتوراتتىڭ نارازىلىعىنا ۇشىرادى. ب. تۇرسىنبايەۆ تاجىريبەلى ساياساتكەر بولعانىمەن، ول كىسىنىڭ زامانداستارى مىنەتىن پويىز الدەقاشان كەتىپ قالعان سياقتى. وسىلايشا، حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن كوتەرىپ، ەل اراسىنداعى نارازىلىق كوڭىل-كۇيدى ءوز مۇددەلەرىنە شەبەر پايدالانۋ ورنىنا كەي ساياسي كۇشتەر وزدەرىنە قارسى جۇمىس ىستەدى.  

ازىرگە قازاقستاندىق وپپوزيسيا وكىلدەرىنىڭ ىشىندە بەلسەندىلىگىنەن ءبىر تانباعان ءبىر ادام بولسا، ول ءامىرجان قوسانوۆ قانا بولار. جاقىندا سول ساياساتكەر قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق كۇشتەرىنىڭ كەزەكتەن تىس فورۋمىن وتكىزۋدى، سول ارقىلى وپپوزيسيالىق توپتاردىڭ باسىن قوسۋدى، وتكەن-كەتكەنوكپە-نالانى ۇمىتىپ، جاڭادان ىسكە كىرىسۋدى ۇسىندى. ونىڭ ويىنشا، بىيلىك كۇشتەرى حالىق ساناسىنا «وپپوزيسيا ءولدى، قۇرىدى. بۇگىنگى بيلىككە بالاما جوق» دەگەن ويدى سىنالاپ كىرگىزۋگە تىرىسقانىمەن، وزدەرىنىڭ قاۋقارسىزدىعىن، بيلىككە ءقاۋىپ توندىرەتىن كۇشتەردىڭ بار ەكەنىن ءالى كۇنگە دالەلدەپ كەلەدى. ب. ءبىلالوۆ، ە. نارىمبايەۆ، س. مامبەتالين سىندى ساياساتكەرلەردىڭ ءتۇرلى جەلەۋمەن سوتقا تارتىلۋى – بيلىكتىڭ قوعام بەلسەندىلەرىنەن سەسكەنەتىنىن بىلدىرەدى دەيدى ساياساتكەر.

سونداي-اق، ءامىرجان قوسانوۆ مىرزا وپپوزيسيالىق كۇشتەر الداعى سايلاۋعا قاتىسۋدان باس تارتپاۋى كەرەك دەگەن پىكىردە.

«بۇل مەنىڭ جەكە ويىم. بيلىكتىڭ نەشە ءتۇرلى قۇيتىرقىلىققا باراتىنى، سايلاۋدىڭ ءادىل وتۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيتىنە وراي ونداي سايلاۋلارعا قاتىسۋ كەرەك ەمەس دەيتىن ارىپتەستەرىمدى دە جاقسى تۇسىنەمىن.

ءبىراق، سايلاۋعا قايتكەن كۇندە دە قاتىسۋىمىز كەرەك. بۇل بىزگە ءوزىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزدى، بارلىق مۇمكىندىكتەرىمىزدى بىرىكتىرۋگە، ايماقتارعا شىعىپ، حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋىمىزگە، «سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋگە، سول ارقىلى بىلايعى ۋاقىتتا ءبىزدى ماڭايىنا جولاتپايتىن «حابار» تەلەارناسى، «ەگەمەن قازاقستان» سىندى جالپىۇلتتىق اقپارات قۇرالدارىنان ەلگە ءۇن قاتۋعا مۇمكىندىك الامىز. سول سايلاۋدىڭ ءوتۋ بارىسىن باقىلايالامىز، بيۋللەتەندەردى ساناۋعا قاتىسامىز. ادىلەتسىزدىكتەردى حالىقارالىق دەڭگەيدە كوتەرۋگە قاجەت مالىمەتتەرگە قول جەتكىزەمىز»، - دەيدى ساياساتكەر.

ءامىرجان قوسانوۆ نە ءبىر «تار جول، تايعاق كەشۋلەردەن» وتكەن وپپوزيسيانىڭ ءالى دە قاۋقارىن جوعالتپاعانىنا، بىرىگىپ، ءبىرشاما ءىس تىندىرۋعا بولاتىنىنا سەنەدى ەكەن.

«بۇگىندە قىزمەتىن جالعاستىرىپ جاتقان نەمەسە بيلىكتىڭ ارالاسۋىمەن تاراپ كەتكەن ۇيىمدارىمىزدىڭ اراسىندا كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشااۋىز بىرشىلىك بولمادى. جەكەلەگەن ازاماتتارار اسىنداعى كيكىلجىڭدەر دە جوق ەمەس. ءبىراق، ءبىز الداعى سايلاۋدا جەكەلەگەن كەلىسپەۋشىلىكتەردى ەكىنشى رەتكە قويىپ6 بىرىگۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ وسى جىلدار ىشىندە ءجۇرىپ وتكەن جولىمىز، جيناقتاعان تاجىريبەمىز قىمبات. سونىڭ بارلىعىن ءبىز تەك وزىمىزگە دەگەن حالىق سەنىمىن وياتۋ ءۇشىن عانا ەمەس، تۇتاستاي دەموكراتيالىق وپپوزيسيانىڭ كەلەشەگىنە دەگەن ءۇمىتىن قايتا جاعۋ ءۇشىن قولدانۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ بىرىگۋىمىز كەزىندەگى «ازات» باستاعان «ازامات»، «حالىق كونگرەسى»، «پوكولەنيە»، «قدت» قوزعالىستارى، رنپك، كوممۋنيستىك پارتيا، «ناعىز اقجول»، جسدپ، «حالىق رۋحى» سىندى كوپتەگەن پارتيالاردىڭ، قازاق ۇلتتىق كەڭەسى باستاعان باسقا دا ۇيىمداردىڭ بىرىگۋى بولار ەدى. جاقىن كۇندەرى دەموكراتيالىق وپپوزياسيا ۇيىمدارى مەن جەتەكشىلەرى باس قوسىپ، الداعى سايلاۋعا قاتىسۋ، قاتىسپاۋ ماسەلەسىنەن باستاپ، ءبىرقاتار سۇراقتاردى تالقىعا سالۋى كەرەك»، - دەگەن ساياساتكەر سوزىنەن قازاقستاندىق وپپوزيسيانىڭ ساياسي دودادا باقسىناۋدان، بيلىك يەلەرىنەن اقىرىپ تەڭدىك سۇراۋدان ءالى دە دامەلى ەكەنىن ۇقتىق. 

قازاقتا «جىلاندى ءۇش كەسسەڭ دە، كەسىرتكەلىك كۇشى بار» دەگەن ءسوز بار. اينالدىرعان ون جىل ىشىندە، بىرنەشە رەت بولشەكتەنگەن، ول ۇيىمداردىڭ،ءبىر-بىرىن كورمەستەي بولعان ، امبيسيالارى تاي جەگەن بورىدەي سەركە ساياساتكەرلەردىڭ قانشالىقتى قاۋقار تانىتاتىنىن جاقىن كۇندەرى كورەتىن بولامىز.

جومارت ابدوللا ۇلى