Fantasıka álde mıstıfıkasıa ma?
Barlyq uzaq jasaýshylar ǵasyr jasap, rekord jasaıtyn. Bul joly Lı Sınún rekordty jańartty. Bul azamat 256 jyl ómir súrgen, - dep habarlaıdy Qamshy.kz.
Bul jaǵdaıdyń tarıhyn ǵalymdar men jýrnalıser ábden zerttegen. Jazǵan. Jarıalaǵan. Máselen, 1930 jyly New York Times gazetinde Chengdý Vý Chýng-sze ýnıversıtetiniń profesory 1827 jylǵy Qytaı Imperıasynyń úkimettik jazbasyn taýyp, Lı Sınúndi 150 jasqa tolǵan týǵan kúnimen quttyqtaǵan. Sondaı-aq 1877 jyly naLifter.com.ua. Day.Az-ke silteme jasap azamatty 200 jasymen quttyqtaıdy.
1928 jyly New York Times-tyń jýrnalısi Lı Sınún týraly kóptegen qarttardan bala kezden estigenin, ózi er jetip, eseıgende de ol qarttyń aman ekenin jazdy.
Lı Sınún emdik shópter satýshy boldy.
Uzaq ómir jasaýshy azamat 10 jyl boıy taýda jınaǵan emdik dárileri uzaq ómir súrýge yqpal etetin biledi. Sóıtip 40 jyl boıy shóptermen dıetaǵa otyrady. Ol mysaly, tek kaklınchjı, godjı jıdekteri, jabaıy jenshenem sıaqty shóptermen tamaqtanatyn. 1749 jyly 71 jasynda jaýyngerlik ónerdi oqytýshy retinde Qytaı áskerine qosyldy. Lı 256 jyldyń ómirinde 23 ret úılenip, 200-den astam balanyń ákesi boldy.
Lı bala kezinen oqýǵa, jazýǵa jáne shópterdi jınaýǵa qumar bolǵan. Ol 10 jyldyń ishinde Gansý, Shansı, Tıbet, Anname, Sıame jáne Manchjýrıdi aralap úlgerdi.
Ol alǵashqy júz jyl ómirinde dárilik shópterdi jınaýmen jáne satýmen aınalysty. Sosyn shópterdi satýdy jalǵastyra berdi. Sonymen birge, lınchjı, almurt, jabaıy jenshen, hı shý vý jáne gotý kola shópterin satqan. Jáne osy shópter men kúrish sharabyn iship ómir súrdi.
Ol jalǵyz emes.
Lıdiń shákiritteriniń biriniń aıtýynsha, ol bir kezderi 500 jyldan astam ómir súrgen er adamdy keziktirgen. Ol sıgýn tynys alý jattyǵýlaryn úıretip, ómirin uzartýǵa múmkindik beretin birneshe dıetalyq usynystar bergen.
Lı kóz jumar aldynda óziniń ataqty sóz tirkesin aıtty:
«Men bul álemde isteýim kerek nárseniń bárin jasadym. Men endi úıime qaıtamyn»
Bul sózder uzaq ta baqytty ómir súrýdiń qupıasyn asha alady ma? Bir qyzyǵy biz zamanaýı órkenıetti álemde jas, ómir súrý máselesin joǵary tehnologıalyq ınfraqyzyl qurylǵylardyń jáne qazirgi zamanǵy dárilik preparattardyń kómegimen sheshýge tyrysamyz.
Uzaq ómir surgen adamnyń qupıasy mine:
Birde Lıden onyń uzaq ómir súrýiniń qupıasyn suraǵanda bylaı dep jaýap beripti:
«Júrekti tynyshtyqta ustaý kerek, tasbaqa sıaqty otyryp, kógershin sıaqty sergek júrip, kúzettegi arlan sıaqty uıyqtaý kerek».
Lı jan áleminiń tynyshtyǵyn saqtap, tynys alý jattyǵýlaryn jasaǵan. Onyń tamaqtaný dıetasynyń da uzaq ómir súrýinde aıyryqsha ról atqarǵan. Bir tań qalarlyǵy, jer betindegi uzaq ómir súrýshi adam óz aqylyn únemi qalypta ustaǵan.
Buǵan sený nelikten qıyn?
Adamdar negizinen ortasha jas 65 jyl ómir suredi, 100 jasaǵandar óte sırek, tipti sený qıyn. Al endi, qarańyz, bir adam 200 jyldan artyq ómir súrip otyrsa, árıne tipti sený qıyn.
Biz jumys grafıkasymen ómir súrmeıtin, kredıtegi qaryzdarmen isi joq, qalalyq lastanǵan aýamen tynystamaıtyn, dene jattyǵýlarymen júıeli ári turaqty aınalysatyn, qant, un sıaqty as ónimderin tutynbaıtyn adamdar bar ekenin aıtqymyz keledi.
Olar maıly et, tátti desert jáne GMO qosylǵan as ónimderin jemeıdi. Temeki tartpaıdy jáne alkogóldi ishimdik ishpeıdi. Olar óte paıdaly azyq-túlikter men emdik ósimdikterdi paıdalanady, sol sebepti olardyń ımýndyq júıesin kúsheıtedi.
Sondaı-aq, ola ózderiniń bos ýaqytyn tabıǵatta ótkizedi. Medıtırýıa jáne tynys alý tehnıkalaryna, psıhologıalyq, fızıologıalyq jáne emosıalyq saýlyqtaryna tájirıbe jasap júredi.
Olardyń densaýlyqtary kúshti. Olar kún astynda kóp ýaqyt ótkizedi. Biz kúnge qyzydyrynyp demalsa, jasaryp qalǵandaı sezinemiz, jáne muny «demalys» dep ataımyz. Elestetip kórińizshi, ómir boıy taýda demalyp, kúnge qyzdyrynyp, psıhologıalyq, rýhanı jáne fızıkalyq igilikterin basty nazarda ustaıdy.
Eger janymyz ben tánimizge durys qarap, kútinsek, bizdiń qansha jasaıtynymyzdy kim biledi?!
