“Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde.
Qazaq tili ǵylym men ınternet tiline aınalýy kerek!”
Nursultan Nazarbaev
Qazir maımyldar da sulýlyq týraly keńes bere bastady… Qazaqsha bilmeıtin bıznesmenderdiń mektepte qazaq tilin shekteý týraly úndeýi týraly tek osylaı deýge bolady…
Bıliktiń barlyq butaqtaryna myzǵymastaı jaıǵasyp alyp, Qazaq tilin bilmeı-aq Qazaqtyń taǵdyryn sheship otyrǵandar Qazaq Eli úshin qanshalyqty qaýipti! Baspasózde barlyǵy bas shaıqap, jaǵalaryn ustap jatqandaı, qazaq tilinde sóılemeıtin “qazaq” baıshykeshteriniń elimizde negizgi pánderdiń qazaq tilinde oqytylýyn toqtatý týraly úndeý jasaýyna qandaı moraldyq quqyqtary bar?!.
Bulardyń taǵy bir kúıdiretini, qazaq mektepterinde oqý deńgeıi tómen eken. Qazaq mektepterin, ásirese aýyl mektepterin bitirgender ózgelerden keıin qalyp keledi -mys!..
Ózderi qazaq mektebinde oqymaǵan, bir balasy da qazaq mektebinde oqymaıtyn, basym bóligi qazaq tilin bilmeıtin, keıbireýleriniń tili nan suraýǵa jetkenmen, hal suraýǵa jetpeıtin qaltalylar qalaısha bundaı masqaralyqqa baryp otyr?
Bulardyń bul tirlikterin maımyldardyń sulýlyq týraly aqyl-keńes bere bastaǵanymen salystyrýǵa bolar…
Álde, olar jyl saıyn halyqaralyq pánder olımpıadalarynda dál osy matematıka, fızıka, hımıa t.ıý. pánderinen altynnan alqa taǵyp keletinderdiń basym bóligi qazaq mektepteriniń oqýshylary ekenine nazar aýdarmaı ma? Tipti, jyl saıyn ótetin UBT qorytyndylaryna qarasa da, eń úzdik bal alǵan túlekterdiń basym bóligi qazaq mektepteri oqýshylary ekeni baspasózde jarysa jazylyp kele jatyr ǵoı. Aýyl mektebiniń ahýaly túgili aýyldy kórmegenderdiń aýyl bilimi týraly aýyz ashatyndary kúlkili eken…
Múmkin, bul qazirgi dúrligip turǵan Jer máselesinen el nazaryn aýdaramyz dep, “eki jep, bıge” shyǵý úshin uıymdastyrylǵan shara da bolýy múmkin… Biraq, qazaq úshin eń basty ómirlik hám eldiktiń basty belgisi – Jer men Til ekenin, olar máńgilik birtutas ekenin umytpańyzdar, myrzalar!
ÓMİRİNDE SÝǴA TÚSİP KÓRMEGENDER JÚZÝDİ ÚIRETEMİN DESE, KELİSER ME EDİŃİZ?
Mysaly, ómirinde sýǵa túsip kórmegen adam sizge júzýdi úıretemin dese, keliser me edińiz? Árıne, kelispeısiz? Kelisseńiz, sý túbine batyp ketýińizge kúmánińiz bolmasyn. Al, bulardyń Qazaqstan mektepterinde negizgi pánderdi qazaq tilinde oqytýdy shekteý týraly “keńesine” kelisýge bola ma? Sý túbine batyp ketkisi kelmegen kez-kelgen el kelispeıdi!
Damyǵan ulttyq memleketterdiń barlyǵy (qurama memleketterdi aıtyp otyrǵan joqpyz) orta mektepte bilimdi memlekettik tilde beredi. Jahandy jańa tehnologıasymen jaýlap kele jatqan Japonıa bastaýysh synypta tek memlekettik tilde bilim berip. aǵylshyn tilin tek 12 jastan bastap oqytady.
Aǵylshyn tiline qarsy emespiz, ol – zaman talaby. Aǵylshyn tilin úırenýshiler úshin eshqandaı kedergiler kórip turǵan joqpyz. Arnaıy mektepter ashyla bersin. Tek aǵylshyn tili qazaq tiliniń – memlekettik tildiń esebinen bolmasyn. Osy bıznesmenderdiń barlyǵy ana tilderine mılary jetpeıtin saýatsyzdar bolsa da, Reseıdiń memlekettik tili – orys tilin beske biledi, ári bolashaq – aǵylshyn tilinde dep otyr ózderi, olaı bolsa, onda orys tiliniń esebinen bolsyn aǵylshyn tili… Mysaly, “Dúnıejúzi tarıhy” páni nege orys tilinde ótýi kerek? Sonda qazaqqa dúnıejúzi tarıhy kerek emes pe? Mamandar “eger olaı bolsa, Qazaqstanda dúnıejúzi tarıhy ǵylymy da joıylady” dep dabyl qaǵýda..
Osyndaıda oıǵa keledi eken… Osy Táýelsizdik alǵan shırek ǵasyrda Oljas Súleımenov bastaǵan orystildi elıta, osy ózge tilde sóıleıtin, qazaqtyń babadan kele jatqan baılyǵyn ıelenýmen baıyp shyǵa kelgen kásipkerler de, eń bolmasa, yrymǵa bir de bir ret ulttyq múddege negizdelgen bir bastama, qoldaý jasady ma? Jasamaı-aq keledi. Jasaǵany bylaı tursyn, qarsy qareketterin toqtatpaı kele jatyr. NEGE?
Bul bizdiń Táýelsiz memlekettiń irgetasy durys quıylmaǵandyǵynda. Ol irgetasty quıǵan materıaldardyń ishinde ulttyq negizge qurylǵan bir de bir túıir zat joq!..
25 jyldan beri – shırek ǵasyr ulttyq múddege qurylǵan kez-kelgen nıetke keshegi keńes kezinen kele jatqan ultshyldyqty jaý ǵyp kórsetetin quldyq sanayń arqasynda toıtarys berilip keledi. 25 jyldan beri bıliktiń bizdi aldap kele jatqan, eldiń sanasyna sińirýge tyrysyp kele jatqan mıfteriniń eń negizgi bastysy – “memlekettik tilge basymdyq berilse, el qırap, ózgeler ketip qalady” degen dalbasa! Bundaı bılik jasap alǵan ótiriktiń quıryǵy bir-aq tutam ekeni áldeqashan áshkere boldy. Óıtkeni, “MEMLEKET BİZDİ NEGE MEMLEKETTİK TİLDİ ÚIRENÝGE MÁJBÚRLEMEIDİ” – degenge saıatyn oılaryn jasyrmaǵan talaı orys jáne ózge ult ókilderiniń sózin estip, oqyp júrmiz. Olardyń birazy kezinde 2011 jyly Konstıtýsıadan orys tili týraly 7-shi baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastaýdy talap etken, qoldaýshylar sany keıin 30 myńdaı adamǵa jetken áıgili “138-diń hatyna” qol qoıǵan da bolatyn.
Iá, sol kezde elimizdi eleńdetken bul zańdy talapty orystildiler de qoldaǵan edi. Syn saǵattarda Nıkolaı Sherbının, Alla Platonova sekildi orys ultynyń ozyq oıly ókilderi, parasatty káris qyzy Klara Han, Ýkraın Mádenıet ortalyǵynyń tóraǵasy Valentın Lymarenko jáne t.b. memlekettik tildi qoldap shyqty. «Qazaq tiline qarsylyq – qazaq halqyna qarsylyq» dedi Klara Han hanym. «Qazaqstanda qazaq tili ústem bolýy tıis! Kez-kelgen memleket memlekettik tilsiz ómir súre almaıdy. Memlekettik til – memlekettiń ómiri, memlekettiń beınesi. Bizde ol – Qazaq tili. Bul – Qazaqstan Respýblıkasy! Sondyqtan memlekettik tildi bári bilýi kerek!» dep málimdedi Valentın Lymarenko. «20 jyl til úırenýge az ýaqyt emes, orystar renjimeýi kerek! Memlekettik tildi bilmegender, eldi qalaı basqarady?» dedi orys Nıkolaı Sherbının. Al orys qyzy Alla Platonova 2011 jyly Kókshetaýda ótken Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń V quryltaıynda: «Qaı memlekette turyp ómir súrseń, sol memlekettiń tilin bilýge, qurmetteýge mindettisiń! Qazaqsha sóılemeý, úırenýge qulshynbaý memlekettik tildi, ıaǵnı memleketti syılamaý. Qazaqtyń nanyn jep, aýasyn jutyp, biraq tilin mensinbeýshiler elderine ketsin!» dedi. Buny Qazybek Isa aıtyp otyrǵan joq, orystyń oıly qyzy Alla Platonova aıtty…
Al óskemendik belgili aqyn, «Zolotoe pero Rossıı» halyqaralyq ádebı syılyǵynyń ıegeri, Reseı Jazýshylar odaǵynyń múshesi Borıs Petrovıch Anıkın : «Ia chlen soıýza pısateleı Rossıı. Avtor neskolkıh poetıcheskıh sbornıkov. Ia ýporno ızýchaıý kazahskıı ıazyk. Schıtaıý, chto kajdyı chelovek, kotoryı projıvaet v Kazahstane, doljen znat gosýdarstvennyı ıazyk, chtıt kúltýrý ı obychaı etoı velıkoı nasıı. Sam Lev Tolstoı ı Dostoevskıı, prıklonálıs pered túrkamı. Anna Ahmatova potomok poslednego hana Zolotoı Ordy Ahmata. Kazahı velıkıı ı voınstvennyı narod. Prızyvaıý vseh ızýchat kazahskıı ıazyk!!!»-dep jazady.
Iaǵnı, Memlekettik tildi bilýge májbúrleıtin zań qabyldaýǵa qarsylyqty ózge ulttar emes, bılikte otyrǵan qazaq tilin qaqpaıtyn qaptaǵan qazaq sheneýnikteri jasap otyrǵanyn qazir eldiń bári biledi.
Talaı elde elshi bolǵan, myna baıshykeshterden bilimi bolsyn, biligi bolsyn kósh ilgeri, aýyl mektebinde qazaqsha oqyp-aq, birneshe shet tilin jaqsy meńgergen kórnekti memleket qaıratkeri Bolathan Taıjan aǵamyz Malaızıany mysalǵa keltirip, eldiń kózin ashyp edi. Malaızıa Táýelsizdik alǵanda malaı ultynyń sany bizdiń Táýelsizdik alǵandaǵy qazaqtyń sanymen shamalas bolǵan. Sonyń ózinde ultshyl bolyp týǵandyqtan da, uzaqqa shapqan kóregen memleket basshylarynyń arqasynda jergilikti negizgi ult – malaı halqyna tilde de,tirlikte de basymdyq berilgen. Mysaly, Malaızıada malaı tilin bilmeıtin malaı joq … Ana tilin bilmeıtin quldyq sanamen… malaı kúıinde qalǵan bizdiń Qazaqstandaǵy qazaqtar ǵana. Qojaıynnyń tilinde sóıleýge kim qumar bolady – Quldar ǵana! Qarapaıym aksıoma!
Al qazaq halqynyń ulttyq namysymen oınap otyrǵan bulardy kim “maımyl” qylyp otyr? Ony árkim de biletin shyǵar… Qoldan jasalǵan baılyqtyń tizginin qolynda ustap otyrǵandar… qýyrshaq oınatýda kezekti ret… 1994 jyly da “maımyl” bolǵan bul baıshykeshter. Sonda da, endi Táýelsizdik alyp, eńsemizdi tiktep jatqanda “orys tili memlekettik til bolsyn, tólqujattan ” ulttyq” degen grafany alyp tastaıyq”-dep bastama kótergen edi. Sonda da eldiń qatty narazylyǵyna tap bolǵan bolatyn…
Bundaı ulttyq múddege satqyndyq tek kásipkerler ǵana emes, zıaly qaýymdar ishinde de, tipti , el taǵdyryn senip tapsyrǵan parlamenttiń ózinde de kezdesip turady. Buryn da aıtyp, jazyp júrmin, osy oqıǵaǵa baılanysty taǵy da eske salyp keteıin. 2004 jyly «Qazaq úni» gazetiniń (ol kezde «Jas qazaq úni» dep atalady, el ishinde “Jas qazaq”dep te aıta beretin) Parlamenttegi memlekettik tilge qarsy shyqqan depýtattardyń stenogrammalyq tizimin jarıalaýy qalǵyǵan qazaq qoǵamyna jarylǵan sensasıalyq bomba boldy. Óıtkeni, qazaq tiline qarsy shyqqandardyń 80-90 paıyzy… qazaqtar edi… Meniń «Memlekettik tildi tabanǵa taptaǵan Parlament taratylýy tıis!» http://www.qazaquni.kz/?p=21922 atty maqalam elimizdi dúr silkindirip, zıaly qaýymnyń Senat pen Májiliske Ashyq hat joldaýyna sebepshi boldy. Ony kóptegen baspasóz quraldary qatty qoldap ketkeni belgili. Elimizdiń bas gazeti «Egemen Qazaqtanda» birtýar qaıratker Sherhan Murtaza: «Kimniń kim ekenin bilgiń kelse, tek «Jas qazaq úni» gazetinen ǵana oqyp, bile alasyzdar» dese, qalamgerlerdiń bas basylymy «Qazaq ádebıeti» gazeti: «Jas qazaq úni» bir maqalasymen-aq uıqydaǵy jurtty oıatty» dep jazdy. “Qazaq úni”gazetiniń sol bir ǵana maqalasy parlamenttiń “Daýys berý stenogrammasy syrtqa shyǵarylmasyn” degen ereje qabyldaýyna májbúr etti.
“RESEIDİŃ NÓMİRİ BİRİNSHİ ULTSHYLYMYN”-dep málimdegen Reseı Prezıdenti V.Pýtın taıaýda ǵana: “Orys tili – Reseı úshin ulttyq qaýipsizdik máselesi!”-degen maǵynada sóz aıtty. Reseı azamattyǵyn alý orys tilin bilmeıtinderdiń oıyna da kirmeıdi – bermeıdi!..
AL NEGE KREMLGE QARAP “NAMAZ OQITYN” BİZDİŃ BILİK OSY RESEIDEN, PÝTINNEN ÚLGİ ALMAIDY?
Sonda Qazaq tili Qazaqstan úshin Ulttyq qaýipsizdik emes, qazaqsha qaqpaıtyn bılikte otyrǵandar men shalaqazaqtardyń oıyna kelgenin isteıtin ekperıment alańy ma?..
QAZAQTYŃ JÚIKESİMEN OINAÝ, TÓZİMİN SYNAÝ QASHANǴA DEIİN JALǴASADY?!
Buǵan deıin talaı jazylǵandaı, úlken jıyndarda qanshama ret aıtylǵandaı, keshegi “Jerimizdi qorǵaımyz”-degen mıtıńilerge el tek jer máselesimen ǵana shyqqan joq. Talaıdan júrekterge shemen bolyp qatyp qalǵan ulttyq múddelerge qarsylyqtar jınala kele halyqtyń narazylyǵyna ot tastaıtynyn mektep balasy da bilgende, memlekettik tildi “attap ketetin” mınıstrler nege bilgisi kelmeıdi? Osyndaı eń mańyzdy máseleni shırek ǵasyrdan beri bizdiń bıliktiń túsinbeı, álde túsingisi kelmeı kele jatqanyna tańym bar? Qazaq eshqashan qaryny ashqany úshin kóshege shyqqan emes, qashanda qadiriniń qashqany úshin ereýilge shyǵyp otyrǵanyn umytpaýymyz kerek.
Men kezinde “QAZAQ TİLİN ÚIRENÝGE MIYMDY AÝYSTYRMASA, MIYM JETPEIDİ”-dep málimdegen, aǵylshyn tilinde aǵyp turǵan mınıstrdi “shýksha mınıstr”-degenimde belgili til janashyry Rýza Beısembaıtegi óz qarsylyǵyn bildirip edi. Sonda ol mınıstrimizdi jaqtaǵan joq, shýksha halqyn jaqtady. Ol kisi Reseıdiń Sverdlovsk qalasynda ózimen birge oqyǵan shýksha halqynyń qyz-jigitteriniń ozat oqyǵanyn aıtty. “Olar ana tilin biledi me?”-dep edim, “Joq, umytyp qalǵan” -dedi. “Endeshe, men shýksha halqyn bilimi úshin kemitip otyrǵan joqpyn, ana tilin umytqany úshin bizdiń sheneýnikterdi shýkshaǵa teńep otyrmyn”-dep jaýap jazǵanym bar edi…
Máselege týra, tereńnen shynaıy qarasaq, ózi ótkizgen basty jıynda eldiń atyn jaza almaı, “KazaHAstan” dep qate jazatyn bul “aǵylshyn tilimen aýyrǵan” Bilim mınıstri Erlan Saǵadıevten bastap, aqylpaz” kásipkerlerdiń 90 paıyzy qazaq tilinen mektepte “ekilikke” oqyǵanyna bás tige alamyn. Olardyń sol qazaq tili bilimi álige deıin jetile qoımaǵanyn jıyndardan anyq kórip-bilip júrmiz. Sonda ómir boıy “dvoechnık” bolyp kele jatqan Bilim mınıstri men bıznesmender qazaq tilindegi bilim deńgeıi týraly qalaı aqyl aıtyp, nusqaý bergisi keledi?
Baı-baǵlandar bul qoıylǵan “baǵamen” kelispese, men mamandyǵym sýret pániniń muǵalimi bolsa da, olardyń kez-kelgeninen mektep baǵdarlamasy boıynsha qazaq tilinen emtıhan alaıyn… Mınıstrlerden bastasaq ta bolady…
«Qazaq tili týraly aıtqanda, isti aldymen ózimizden bastaýymyz kerektigi umyt qalady” -degen Elbasy N.Nazarbaevtyń ulaǵatty sóziniń bularǵa qatysy joq pa?
Keshe ǵana belgili saıasattanýshy, aýylda qazaq mektebinde oqyp-aq, tarıh ǵylymynyń doktory, profesor atanǵan Ázimbaı Ǵalı: ” Qurmetti Prezıdent! Prezıdent ákimshiligindegi jáne Úkimettegi qazaqsha bilmeıtin topastardan qutylyńyz, olar sizdiń túbińizge jetedi. Búgingi kúni negizgi saıasattanýshylyq jáne áleýmettanýshylyq obekt jáne saıası sýbekt, ol –qazaqtar. Sondyqtan, qazaqqa bet burý kerek“- dep, bılik oryndaryndaǵy “dvoechnıkter” týraly ashyna jazdy. ( “Prezıdent aınalasyndaǵy qazaqsha bilmeıtin shalaǵaılardan qutylýy kerek!” http://www.qazaquni.kz/?p=52656 )
Búgingideı qarjylyq daǵdarys kezinde memlekettik tildi bilmeıtin memlekettiń qyzmetshiler úshin aýdarmashylar ustap, eki tilde is qaǵazdaryn júrgizý úshin qyrýar mıllıardtar jumsaýdyń ne keregi bar? Memlekettik tilin basqa tilge aýdaratyn beısharalyq tek bizde ǵana bar… Memlekettik qyzmetkerlerdiń memlekettik tildi bilýi mindetti bolýy bizden basqa álemniń barlyq elinde – buljymas zań! Sonda memlekettik tildi bilmeıtin memlekettik qyzmetkerlerdiń kesirinen memleket mıllıardtaǵan qarjy zıan shegýi kerek pe? Memlekettik tildi shırek ǵasyrdan beri bilgisi kelmese, ustap nemiz bar, memlekettik tildi biletin olardan artyq mamandar tolyp júr ǵoı jumyssyz… Mine, naǵyz memlekettik turǵydaǵy ádiletsizdik!!! Mine, bılik butaqtaryna jaıǵasyp alyp, Táýelsizdik Báıtereginiń tamyryn kemirip jatqandar!..
Qýanysh Aıtahanov bastaǵan bir top QR Parlamenti Senatynyń depýtattarynyń QR Premer-mınıstrine: “Elbasymyz Nursultan Nazarbaev 2025 jylǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95%-y qazaq tilin bilýi tıis degen mindet qoıdy. Memlekettik tildi oqyp, úırený balabaqshalar men mektepterden bastalady. Sondyqtan, memleketik tildi meńgerý maqsatynda orys tildi mektepterde Qazaqstan tarıhy, geografıa, ólketaný pánderin qazaq tilinde oqytýdy engizý qajet”-dep depýtattyq saýal joldaǵanyna da 3 jyl boldy. “Senatorlar orys tildi mektepterde birqatar pándi qazaq tilinde oqytýdy usyndy” http://www.qazaquni.kz/?p=18328 Áli ózgeris joq. Kerisinshe, joǵaryda aıtqanymyzdaı, orys mektepteri túgili qazaq mektepteriniń ózinde jaratylys taný pánderi aǵylshyn tilinde, dunıejúzi tarıhy páni orys tiline aýystyrylmaq…
BUU-da qazaq tilinde baıandama jasaǵan Elbasymyzdyń bir kezde kúıip ketkende aıtqan: «15 jyldan beri memlekettik tildi aıý da úırenip alatyn ýaqyt boldy»,-degeninen beri de 10 jyl ótip ketti… Shynynda da, Prezıdentimiz aıtqandaı, osy ýaqytqa deıin orman janýary da úırener qazaq tilin bilmeı otyryp, qazaq tilindegi bilim deńgeıi týraly syn aıtý – Krylovtyń mysalyndaǵy bulbulǵa “án aıtýdy áteshten úırenýiń kerek eken”- deıtin áıgili janýardy da eske salady…
“Qoıannyń túrin kórip, qaljasynan túńil” degendeı, bul qazaq tilin mektepterde shekteýdi qoldaǵan 20 kásipkerdiń ishinde atasy men óziniń atyn qazaqsha saýatty jaza almaıtyndar da, kezinde memleket qarjysyn talan-tarajǵa salyp, ınterpolmen shetelde tutqyndalǵandar da, shekaramyzdan shetelge kúmándi taýarlar alyp ótpekshi bolǵanda ( narkotık) ustalǵandar da júr, el onsyz da attary bylǵanǵan, qadiri shamaly olardyń bárine ókpesin aıta bermes. Biraq, ádebıet pen mádenıettiń belgili mesenaty Islambek Saljanovtyń, rýhanıat salasynda eńbek etken medıamagnat Armanjan Baıtasovtardyń attaryna kir kelip jatqany anyq…
Osy “úndeýshilerdiń” ishinde aty júrgen «Turkuaz Machinery» (Týrkýaz Mashınerı) kompanıasynyń basshysy, Túrkıa azamaty Mehmet Kemal Chetınellı myrzaǵa qazaq mektebiniń qaı tilde oqytylýyn úndeýge kim quqyq berdi? Qazaqstannyń qazirgi adam aıarlyq tildik ahýalyna qarap, Qazaqstannyń memlekettik tili – qazaq tili ekenin bilmeýi múmkin Mehmet myrza óz tilin bilmeıtin qazaq kásipkerlerine “Túrik tilin bilmeıtin túrik joq jáne bolýy da múmkin emes” ekenin ár kezdesken saıyn amandasýdan buryn (olardyń qazaq tilinde sálem berýge sanasy jetpeıtini anyq) aıtyp otyrsa, ol áldeqaıda ońdy bolar edi..
Bul suraq Globalınk kompanıasy basshysy Sıdık Hanǵa da qoıylady…
Matematıkany qaı tilde oqytýdy mınıstr matematıkanyń akademıginen artyq bile me?
Álemniń talaı elderindegi eń belgili ýnıversıtetterde dáris bergen, fızıka-matematıka ǵylymynyń doktory, qazaq mektebinde oqyp-aq otyzǵa tolmaı-aq ǵylym doktory, akademık atanǵan Asqar Jumádildaev orta mektepte bilimdi tek memlekettik tilde alý kerek dep esepteıdi:
“Orta mektepke barlyq ǵylym, barlyq oqý pánderi ana tilinde júrýi kerek. Eger ol pánder Qazaqstanda qazaq tilinde júrmeıtin bolsa, qazaq tiliniń de, Qazaqstannyń da eshkimge keregi joq. Sondyqtan men bul reformalarǵa qarsymyn jáne muny on-on bes jyl buryn aıtqanmyn.Olaı bolsa, jaratylystaný pánderin aǵylshyn tilinde ótkizemin degen mınıstrliktiń usynysynyń astarynda qazaq tiliniń ǵylymǵa ıkemi kelmeıdi, qazaq tili tek otbasy-oshaq qasy bolyp qalýy kerek degen saıasat tur. Al ol – Konstıtýsıany buzý!”-dep málimdedi ushtuǵyrly tilge qarsy zıalylardyń Ashyq hatyna alǵashqy bolyp qol qoıǵan akademık. ( Asqar Jumadildaev: Oqý-bilimdi ózge tilde berý – Konstıtýsıany buzý! http://www.qazaquni.kz/?p=52532 )
Iá, akademık durys aıtady. QR Respýblıkasynyń Konstıtýsıasynyń 19-babynyń III-tarmaǵy «Árkimniń ana tili men tól mádenıetin paıdalanýǵa, qarym-qatynas, tárbıe, oqý jáne shyǵarmashylyq tilin erkin tańdap alýǵa quqyǵy bar»dep jazylǵan.
Sonda aqyl aıtqysh qaltalylar men “reformashyl” mınıstr matematıkany qaı tilde oqytý kerektigin matematıkanyń álem moıyndaǵan akademıgi Asqar Jumadildaevtan artyq bile me? Orys tilinde oılanatyn bıznesmenderdiń bári mınıstri bastap kezekke tursa da, jabylsa da, aýyldaǵy qazaq mektebin qazaqsha oqyp-aq, Germanıadaǵy Gambýrg, Múnhen, Bılefeld ýnıversıtetteriniń profesory, Kembrıdj ýnıversıtetiniń Núton ınstıtýtynda, sondaı-aq, Italıadaǵy A. Salam atyndaǵy Halyqaralyq teorıalyq fızıka ortalyǵynda, Shvesıa koróldik Ǵylym Akademıasynyń Mıttag-Leffler atyndaǵy Matematıka ınstıtýtynda, Kanadadaǵy Fılds atyndaǵy Matematıka ınstıtýtynda qyzmet atqaryp, dáris bergen Asqar Jumádildaevtyń qolyna sý quıýǵa jaramaıtyndaryn oılandy ma eken…
Al atyn aıtýdy qalamaǵan bıologıa ǵylymynyń doktory, profesor aǵamyz “Ózi bylaı da kúrdeli jaratylys taný pánderin endi tipti kúrdelendirip, aǵylshyn tilinde oqytý oqýshylardyń saǵyn syndyrýǵa deıin barady, tipti sýısıdke de barýyn kóbeıtedi” -degen de pikir aıtyp qaldy. Ol kisiniń aıtýynsha, oqýshylar túgili qyzmetkerler arasynda da qoldan jasalǵan qıyndyqtarǵa dýshar bolǵandardyń ishinen túńilýge boı urǵandar kezdesken eken..
“Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde. Qazaq tili ǵylym men ınternet tiline aınalýy kerek!”- degen Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń sózi qaıda qalady eger jaratylys taný pánderiniń bári aǵylshynsha bolyp, qazaq tiliniń qajeti bolmasa…
“Ketpenniń basyn bassań, saby mańdaıyńa tars ete qalady”-deıdi qazaq maqaly. Ketpen ustamaı-aq kenetten keremet baıyp ketkender bul maqaldy bile me, bilmeı me, ony aıta almaımyn. Biraq serippelik zań boıynsha, keri tebetin kúshti de baıqaýǵa týra keledi endi olarǵa…
BİZ DE QAZAQ JÝRNALISERİ, ÚNDEÝ JASAIMYZ !:
Budan bylaı barlyq qazaqstandyq mınıstrler, ákimider, depýtattarǵa, saıasatker, sheneýnikter, memlekettik qyzmetkerler, kásipkerlerge RESEIDİŃ MEMLEKETTİK TİLİNDE EMES, QAZAQSTANNYŃ MEMLEKETTİK TİLİNDE SURAQ QOIYP, SOL TİLDE JAÝAP ALÝDY TALAP ETEIİK!
BUL EŃ ALDYMEN KONSTITÝSIADAN BASTAP, TİL TÝRALY ZAŃDARDY QORǴAÝ!
EŃ ALDYMEN ELBASYNYŃ TİL ZAŃYNYŃ SAQTALÝY TÝRALY EREKSHE TAPSYRMASYNYŃ ORYNDALÝYN QADAǴALAÝ!
MEMLEKETTİK QYZMETKERLER MEMLEKETTİK TİLDEN EMTIHAN TAPSYRATYN ÝAQYTY JETTİ! OLAR PREZIDENTTEN ARTYQ EMES QOI…
Shırek ǵasyr boldy, bılik ıeleri jeke bastaryn oılap bitken shyǵar, endi QAZAQ ELİ TÁÝELSİZDİGİNİŃ 25 jyldyǵynda memlekettik múddeni oılaıtyn kez keldi!
Al mınıstrler men ákimder, depýtattar jáne kásipkerler, mektepterdi ózge tilderge kóshirýden buryn ózderiń memlekettik tilden synaq tapsyrýǵa daıynsyńdar ma?..
HALYQ SYNAQ ALÝǴA DAIYN!
Qazybek ISA
“QAZAQ ÚNİ” gazeti.
Túpnusqadaǵy taqyryp: MAIMYLDAR DA SULÝLYQ TÝRALY KEŃES BERE BASTADY…
