Qazaqstan halqyna jáne
Jer reformasy jónindegi komısıa
múshelerine
Keıingi jyldary álem kúrt ózgeriste, keıde erteń ne bolatynyn bilý qıyn. Dúnıejúzinde bolyp jatqan daǵdarys jáne áleýmettik-saıası ózgerister, ár túrli náýbattar, Qazaqstandy da aınalyp ótpeıtini anyq.
Osylardan boıymyzdy alyp shyǵý úshin jáne de, ishimizde de eldiń ál-aýqatyn kóterý, ekonomıkamyzdy údemeli damytý úshin, túbegeıli ózgerister jasaýymyz kerek bolady. Árıne mundaı jańashyl ózgerister bireýge jaqsa, ekinshilerge jaqpaýy da múmkin. Strategıalyq jaǵynan utymdy bolsa da, keıde halyqqa ýaqytsha aýyr tıýi de múmkin.
Bizde úkimet, depýattar, zań organdary, ákimshilik júıesi qabyldanǵan zańdardy, baǵdarlamalardy t.b. mańyzdy sheshimderdi iske asyrýǵa kelgende jergilikti halyqpen aqyldasyp, olardyń usynystaryn eskermeıdi. Mysaly, Úkimet pen Parlamenttiń qoǵamnyń pikirin eskermeı «Jer Kodeksine» túbegeıli, taǵdyrly ózgeristerdi engizýi, Aqtóbedegi bolǵan lańkestik oqıǵa, Shymkenttegi bılikti alýǵa qarsy is-áreketter jáne alda bolatyn ózgeristerdi de halyqqa jetkizip, halyqtyń oı-usynystarymen sanasý kerek.
Mine osyndaı keleńsizdikterdi boldyrmaý úshin, halyqtyń basym kópshiligin qanaǵattandyrý jáne halyqpen dıalogqa barý úshin eń joǵarǵy deńgeıde «Qoǵamdyq Palata» kerek dep oılaımyn.
Daǵdarys – bul jiberilgen qateliktermen júrgiziletin jumystyń «synshysy» jáne alǵysharty, bir kúndik jáne bir jolǵy sharalar emes, alysqa kóz salyp, bilek sybana bolashaqqa bastar sharalar qabyldaıtyn, elimizdegi jaǵdaıdy ádil túrde, bar aıbynmen baǵalaý qajettigi týyndaıtyn jaǵdaı, óıtkeni áńgimeniń tórkini barlyq qazaqstandyqtardyń gúldenýi, qaýipsizdigi men ál-aýqatynyń jaqsarýy jaıynda.
Bul daǵdarysqa laıyqty toıtarys berý úshin óz kúshimiz ben resýrstarymyzdy qaıta jasaqtap, azamattyq qoǵamdy halqymyzdyń birligin nyǵaıtýǵa jumyldyrý kerek. Resýrstar men múmkindikterdi jumyldyrýmen qamtamasyz etý, daǵdarystan keıingi ekonomıka qurý jáne olardyń iske asyrylýyn qadaǵalaý jónindegi uıymdastyrýshylyq sharalardy kúsheıtý qajet. Tek osylaı ǵana daǵdarys pen daǵdarystan keıingi jaǵdaıdy baqylaýǵa alý tıimdiligine qol jetkizýge bolady.
Osyǵan baılanysty, ekonomıkany basqarýdaǵy mańyzdy býyn – ol, zań shyǵarýshylar qabyldaǵan zańdardyń iske asyrylýy jáne ortalyq pen óńirler, azamattar men memleket arasyndaǵy baılanys senimdiligine baǵa berý bolyp tabylady. Osylaısha qoǵamnyń bılik ókilderine óz múddelerin málimdep, oǵan qoǵamnyń qulaq salýyna qol jetkizýge bolady. Mundaı mısıany iske asyrýdy «Qoǵamdyq Palata» jumysyna júkteýge bolady. Atqarýshy bılik pen qoǵamnyń qatynasy jaqynda ǵana qurylǵan qoǵamdyq keńester arqyly júzege asyrylýda.
Qazirgi tańda, ekonomıkany basqarý prosesin, Úkimet sheshimderin iske asyrý barysyn ádil baǵalaý qajettiligi jáne múmkindigi týǵan ýaqytta azamattyq qoǵamdy elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damýynyń strategıalyq jáne aǵymdaǵy mindetterin is júzinde júzege asyrýǵa jumyldyrý qajet.
Naq qazir álemdik daǵdarysqa toıtarys berý maqsatynda «Qoǵamdyq palata» azamattyq qoǵamnyń basty ınstıtýttarynyń biri bolýy qajet, ıaǵnı oǵan QR Prezıdenti janynan jumys isteý mártebesin berý kerek.
Osyǵan baılanysty QR Prezıdentiniń «Qoǵamdyq palataǵa» erekshe mártebe berý týraly Jarlyǵyn qabyldaý qajettigi týyndaıdy. Óz mártebesin nyǵaıta otyryp, «Qoǵamdyq palata» ózekti problemalardy talqylaýǵa jáne ony atqaratyn usynystardy qabyldaýǵa arnalǵan ashyq alań bolýy tıis. «Qoǵamdyq palatanyń» óz qataryna azamattyq qoǵamnyń barlyq toptaryn, sonyń ishinde qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderin de biriktiretin, qabyldaǵan sheshimderge durys jáne ádil baǵa berýmen qamtamasyz etetin tabandy ustanymy bolýy qajet.
Mundaı jaǵdaıǵa «Qoǵamdyq palata» onyń músheleri qoǵamda azamattyq sana-sezim qalyptastyrýǵa qaýqary bar, qazaqstandyq qoǵamnyń alýan túrliligin kórsetetin laıyqty, bedeldi, ataqty, bilimdi jáne uıaty bar azamattar bolsa ǵana tıimdi is bolady. Bul «Qoǵamdyq palata» músheleriniń qatarynda partıa kóshbasshylary, senatorlar, depýtattar, sýdıalar, memlekettik qyzmetkerler bolýy mindetti emes. Alaıda Prezıdent qana palata quramynyń úshten bir bóligin ataı alady, máselen palatanyń 16 múshesin (palatada 48 oryn bolǵan jaǵdaıda), olar keıin onyń qurylýyn jalǵastyrady.
Bizdiń oıymyzshy, palata oryndarynyń jaıǵasýy shamamen mynadaı bolady: palataǵa barlyq qazaqstandyq birlestikterden 20 ókil qabyldanady, 16 – óńirlerden. «Qoǵamdyq palatanyń» tolyq quramy anyqtalǵannan keıin, bir aıdan keshiktirmeı ol óz otyrysyn ótkizýi qajet, palata keńesin, búro, sekretarıat saılaýy jáne QR Prezıdentiniń «Qoǵamdyq palata» týraly Jarlyǵyna sáıkes «Qoǵamdyq palata» jónindegi rettemeleýshi qujattar qabyldaýy tıis t.b.
«Qoǵamdyq palatanyń» tutastaı alǵanda, elimizdi daǵdarystan keıin damytý strategıasynyń jasalýyna jáne elde moraldyq-psıhologıalyq ahýaldyń qalyptasýyna jaýapty uıymdyq qurylymyn QR Prezıdentiniń ózi kelesi quramda bekitedi:
- tóraǵa - 1 adam.
- tóraǵa orynbasary – 2 adam.
- jaýapty hatshy - 1 adam.
- aqsaqaldar keńesi - 3 adam.
- ulttar keńesi - 5 adam.
- qoǵamdyq birlestikter men partıalar keńesi - 20 adam.
- óńir ókilderi keńesi -16 adam.
«QOǴAMDYQ PALATA»
uıymdyq qurylymynyń úlgi syzbasy
|
|
|
|
|
|
«Qoǵamdyq palatanyń» basty mindeti – ómirlik mańyzy bar áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası máselelerdi ashyq talqylaý, eldi damytýdaǵy zańdar men taǵdyrsheshti erejelerdi qalyptastyrý men qabyldaýǵa belsendi túrde járdemdesý jáne qatysý, Úkimet pen jergilikti bılik organdary qyzmetiniń tıimdiligin baǵalaý.
Jańa mártebemen «Qoǵamdyq palatanyń» qurylýy arqasynda qoǵam atqarýshy jáne zań shyǵarýshy bılik jumysyn halyqtyń atynan qadaǵalaý múmkindigine ıe bolady. Palata músheleriniń táýelsizdigi men quzyrettiligi Úkimet pen óńirlik bılik ókilderi qyzmetiniń qanshalyqty tıimdi ekenine, zań shyǵarýshylar qabyldaǵan zańdardyń qanshalyqty senimdi, laıyqty jáne paıdaly ekenine baǵa bere alady. Kóterilgen máselelerdiń jedel sheshimin tabý maqsatynda 11 adamnan turatyn qoǵamdyq palata búrosy qurylýy múmkin.
Osylaısha, «Qoǵamdyq palata» ortalyq pen óńir, azamattar men memleket arasyndaǵy baılanystyń senimdi joly bolady degen úmit bar. Jáne qoǵam bılikke óz múddelerin aıtyp, qulaq astyra alady:
- «Qoǵamdyq palatadan» azamattyq qoǵam qurýdyń demokratıalyq usytanymdary qorǵaýshylaryn kóredi;
- «Qoǵamdyq palata» qabyldaǵan sheshim usynystyq sıpatqa ıe bolatyn bolady jáne qorytyndy, usynys jáne úndeý retinde qabyldanady;
- palata músheleri Parlament otyrystarynda, Úkimet otyrystarynda sóz sóılep, óz sheshimderi men baǵalaýlaryn dáıekteı alady, al depýtattar men atqarýshy bılik organdary ókilderi muqıat tyńdaıtyn bolady;
- «Qoǵamdyq palatanyń» qyzmeti aıǵaqtaıtyn jyl saıynǵy qorytyndy qujaty - Qazaqstannyń daǵdarystan keıingi damý strategıasyn qalyptastyrý baǵytyndaǵy tolyq masshtabty zertteýi bolyp tabylatyn «Azamattyq qoǵam jaǵdaıy jónindegi ulttyq baıandama» bolýy qajet. Palatanyń mártebesi, ókilettikteri men qyzmetiniń mánin qamtamasyz etetin quqyqtyq jaǵdaılar jasaý úshin «Qoǵamdyq palatasy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy ázirlenip, qabyldanýy múmkin.
Qoryta aıtqanda búgin jer máselesi boıynsha halyqtyń narazylyǵyna baılanysty Elbasy jer reformasy týraly memlekettik komısıa qurdy. Al erteń til, lańkestik, kún kóristiń tómendeýi sıaqty taǵy basqa áleýmettik, saıası, ekonomıkalyq problemalarǵa komısıa qurmaý úshin jáne osy máselelerdi bir ortalyqta qaraý úshin «Qoǵamdyq palata» qurý qajet.
Orazaly Sábden, Abai.kz
Jer reformasy jónindegi komısıa múshesi,
QR Parlamentiniń 4-dúrkin depýtaty,
e.ǵ.d., prof., QR UIA akademıgi,
QR Memlekettik syılyǵy laýreaty,
Qazaqstan Ǵalymdar odaǵanyń prezıdenti
