Zań kúsheıedi degen saıyn, qaıyrshylar kóbeıip barady. Aram kásipten olardyń balalary arlanbaıtyn bolǵan. Ásirese, juma kúnderi alaqan jaıǵan úlken-kishiden aıaq alyp júre almaısyń. Kóshede de qol-aıaǵy bútin er men bala qushaqtaǵan áıel de, kempir de, shal da uıalmaı tura beredi. Olardyń meshitke kirgizbeýge ımamdardyń haqysy joq. Al, tártip saqshylary qaıyrshylarmen kúresýge qulyqsyz kórinedi.
Bizdiń qoǵamda qaıyrshylyq muqtajdyq emes, bıznestiń bir túrine aınalǵan. Kún uzaqqa beısharanyń kúıine enip, keshkisin qolarbasynan túsip, tasaǵa tyǵyp qoıǵan qymbat kóligine minip úıine qaıtqan qaıyrshynyń talaıyn kórgenbiz. Sadaqa surap júrgenderdiń qolynan jetektep, adal jumys usynyp ta kórgen kezimiz bolǵan. «50-60 myń teńge aılyq úshin aı boıy jumys isteımiz be? Ondaı aqshany eki-aq kúnde tabamyz ǵoı» - deıdi, olar. «Dánikkennen qunyqqan jaman» degen osy.
«Baıdyń asyn – baıǵus qyzǵanady» deýshi edi. Kerisinshe, baıǵustyń asyn baı qyzǵanyp qyzyq bop jatyr, qazir. «Imamdar barǵan jerlerinen qur qaıtpaıdy» degendeıin áńgime áleýmettik jeli betinde jeldeı esip tur. Sálde oranǵannyń bári ımam emes, túkpirlerde áli kúnge júrgen aýyl moldasy bolýy ábden múmkin. Osy tusta aıta keteıik, máselen, as berip jatqan úıdiń egesi nemese neke qıdyrǵan jas jubaılar óz rızashylyqtarymen ımamdardy qandaı syıǵa bólese de aıyby joq. Ol atam zamannan kele jatqan alǵys bildirýdiń joralǵysy. «Oń qolymmen bergendi sol qolym kórmesin» deıtin márt halyq emespiz be? Endeshe, sol bir bes-alty kámpıt, eki kúlsheni sóz etip ne kerek? Sadaqa saýaby eshqashan úzilmeıtin amal, al ony jarıa etý, maqtaný, keri qaıtaryp alý – eki dúnıede de saýapsyz qaldyrady. Saý kúninde bergen sadaqasyn qasaqana buldaǵany úshin, aqyrette árkimniń ózine qaıtarylyp, saýaby joıylady eken.
Táýip, baqsy, balgerden aqshasyn aıamaıtyn, keıbir jurt ımamdardyń nesibesin kúndemeı-aq qoısa eken. Ashyǵyn aıtaıyq, janaza shyǵarýǵa arnaıy aqy talap etilmeıdi. Ol rásimdi atqarǵan ımamǵa nemese meshit qyzmetkerine úı egesi aqysyn berem dese de, bermese de óz erkinde. Shalǵaı aýyldaǵylardyń sharıǵı tirlikteri «baıyrǵy» moldalarǵa táýeldi bolyp tur. Olardyń saýdalasatynyn eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Soraqylyǵy sol, qanaǵatsyz moldalardyń jamanaty ımamdarǵa da tıýde. Jalpy molda men ımamnyń arasyn ajyratatyn ýaqyt jetti ǵoı.
El aýzynda «qur qolǵa bata júrmeıdi» degen bar. Bul sózdiń tórkinin áriden izdesek, oqylǵan Quran, salynǵan demge sharıǵat aqysyn belgilegen bop shyqty. Máselen, Quran hatymnyń aqysy – bir qozyly qoı, al qaraqurt nemese jylan shaqqanda salynǵan demniń aqysy – bir qoı nemese sol tóldiń aqshasymen esepteledi eken. Paıǵambarymyzdyń s.a.ý kezinde 6666 aıatty oqyp, Qurandy hatym etkeni úshin ımamdarǵa eńbekaqysy osylaısha tólengen. Týra sol sıaqty ýly jándikter shaqqanǵa dem salǵanǵa da aqy bekitilgen. Demek, daýryǵatyndaı dáneńesi de joq.
El ishinde bir tananyń qunyna «túkiretin» neshe túrli táýipter bar. Olardyń arabsha da emes, basqasha tilde shúldirlegeni Quran oqyǵany emes. Táýipke baryp táýir bolmaı, ajalynan buryn attanyp jatqandardy da estip júrmiz. Sondaılarǵa aldanbaı, odan da Rahmannyń Nury jaýǵan meshitke baryp Qurannan shyn shıpa tapsaq ıgi edi. Paıǵambarymyz s.a.s múgedektiń shyn múgedek ekenine kóz jetkizbeı bergen sadaqanyń qaıyry joqtyǵyn aıtqan eken. Óz týysyń, odan qalsa jaqyndaǵy kórshiń qınalyp jatqanda, kóshedegi bireýge bergen sadaqa da saýapsyz. Al, biz ótirik aqsańdap, qaıqańdap kete baratyndardy sadaqamen jarylqaǵyshpyz, áıteýir. Odan meshitke erinbeı aparyp bersek, eki ese saýapqa kenelip qaıtar ek. «Sadaqa barlyq báleniń betin qaıtarady» degen. Sadaqa – barlyq baqyttyń, jaqsylyqtyń, baılyqtyń bir kilti.
Sadaqa men zeket kimderge jáne qandaı jaǵdaıda beriledi: 1) Úı-jaıy bar, biraq kún kórisi tómen otbasylarǵa; 2) İsherge as, kıerge kıim, baspanasy joq miskinderge; 3) Zeket-sadaqany jınaıtyn ımamdarǵa ne kómekshilerine; 4) Islam dinine jańadan kelgen adamdarǵa, musylmandardyń meıirimdiligin kórsetý úshin; 5) Qaryzdanyp qalǵan adamdarǵa; 6) Allanyń jolyndaǵylarǵa, ıakı, din qyzmetindegilerge, medrese shákirtterine, qajylyqqa barǵysy keletin, biraq shamasy jetpeıtinderge. Zeket – paryz, sadaqa - árkim óz yqtıarymen beretin aqsha.
Keleshekte meshitterdegi sadaqa jáshikterin arnaıy termınaldar almastyrýy múmkin. Ánebir jyldary 8 termınal alynǵan edi. Sol kezde-aq buzylyp qaldy. Bireýdiń «qudaıyǵa» atap bergenin áldekimderdiń sanamalaǵany Qudaıǵa da unaı qoımasy anyq qoı. Ol sadaqa-termınaldarynyń árqaısysy keminde bir mıllıon teńgedeı turady. Elimizde 2700 meshit bolsa, esebine jetip kórińiz. Al, jáshikteri qańyrap bos turatyn eldi-mekenderdegi meshiterden bir termınaldyń qunyn elý jylda da óndire almas. Ol ol ma, sadaqa-termınaldary eki kúnniń birinde isten shyǵady. Buzylǵan termınaldy jóndep, kútip-baptaıtyn adamǵa aı saıyn eki júz myń teńge aılyq tóleý kerek eken. Eki júz myń turmaq, elý myń teńge eńbekaqy almaıtyn ımamdardyń olardy jaldaýǵa jaǵdaıy joq . Qysqasy, sadaqa-termınaldary búdjetke shash etekten shyǵyn bolǵaly tur.
Sadaqa rıasyz rızashylyqpen beriletin bolǵandyqtan sadaqa-termınaldaryn ornatýdy jurtyshylyq jappaı qoldap jatqan joq. Din isteri Komıtetindegilerdiń halyqtyń bergen sadaqasyna nege suqtana beredi, osy? Odan da dástúrli dinimizge qamqor bop, oǵan qyzmet etip júrgen meshit mamandaryna memleket esebinen eńbekaqy taǵaıyndaýdyń tetikterin qarastyrǵany quptarlyq. Bárin aıt ta, birin aıt onsyz da «birtúrli» Komıtettiń Sport jáne mádenıet Mınıstrligine kirikkeni qısynsyz boldy. Quddy bir meshittiń janynda ornalasqan meıramhana ispetti elesteıdi eken. Tilinen qaǵynyp tóbe kórsetip qoıa beretin mınıstri bar, dinimizdiń endigi hali durys bolsa eken, áıteýir.
PS: Baıaǵyda ımamdyqqa baı, dinnen bilimi bar kisilerdi taǵaıyndaǵan eken. Óıtkeni dúnáýı tirlikke alańdamaı, tek dinge qyzmet etýi kerek. Al, bizdiń ımamdar baı emes. Taǵy da sol eńbekaqy máselesi. Olar da adam balasy. Olarda da otbasy bar. «Dúnıe – ıman men duǵamen tur. Áıtpese ol qulap qalady» degen bar. Bárimiz úshin, elimiz ben jerimiz úshin, yntymaq, bereke-birlik úshin bes ýaqyt namazda duǵa etip otyratyn ımamdardan tıtteı jaqsylyqtyń nesin aıaımyz. Meshitterdi memleket jóndep jatqan joq. Demeýshilerdiń kómegi tıip jatyr. Al, sadaqadan túsetin aqsha, komýnaldyq tólemderden artylsa jaqsy. Jomarttar jánnatqa ǵalymdardan buryn kiredi eken. Óıtkeni olar zeket pen sadaqalary arqyly ǵalymdardyń, ǵulamalardyń, dinbasylardyń, ımamdardyń dinge alańsyz qyzmet etýlerine jaǵdaı jasady. Ol jomart jandar – sizder! Barshańyzdyń sadaqa-zeketterińiz qabyl bolsyn!
Móldir Nurman
