Ibrahım ózine ergen adamdarymen birge kerýenmen Iraq elinen shyqty. Olar Palestına eline qaraı bet aldy. Kúni-túni júrip otyryp olar aqyrynda Palestına jerine aıaq basty. Mundaǵy halyqtar da Alladan basqa juldyzdar men ǵalamsharlarǵa tabynady eken. Ibrahım bul jerde biraz ýaqyt qonystandy. Palestına halqyn Allanyń týra dinine shaqyrdy. Ǵalam men juldyzdardyń shynaıy jaratylysyn olarǵa ábden túsindirip baqty. Aspan deneleriniń adamdar sıaqty jaı jaratylys ekendigin uǵyndyrýǵa tyrysty. Alaıda Babyl shaharynyń jurty sekildi bul jerdiń halqy da ózderiniń azǵyn dinderine ábden berilgen el edi. Olar Ibrahımniń aıtqan nasıhatyna qulaq aspady. Túsingileri de kelmedi. Alla Taǵalany jeke dara qudaı dep tanýdan bas tartty. Baıaǵylarynsha aspan denelerine tabynýlarynan taımady. Óziniń elshisine moıynsunbaǵan bul halyqty Alla Taǵala tarshylyqpen, qurǵaqshylyqpen jazalady.

Bul elde úgitine qulaq asatyn jan tappaı, ábden kúderin úzgen soń Ibrahım Mysyr eline ótti. Munda da halyqty Allanyń týra jolyna shaqyrdy. Onyń qasynda áıeli Sara men aǵasynyń uly Lut birge erip júrdi.

Bul ýaqytta Mysyrdy bir qatygez ári zalym patsha bılep turǵan bolatyn. Búkil el aýmaǵynda onyń aq degeni alǵys, qara degeni qarǵys bolyp eseptelinip, tolyq bıligin júrgizip turǵan edi. Patshanyń janyndaǵy jandaıshaptary elge Sham aımaǵynan jatjerlikterdiń kerýeniniń kirgenin habarlap úlgirdi. Jansyzdary patshaǵa osy kerýende Sara atty óte sulý áıeldiń kele jatqandyǵyn da jetkizdi. Muny estigen patsha sol kerýenniń basshysyn dereý aldyna ákelýge buıryq berdi. Ibrahım paıǵambar osyndaı qıyn synaqqa dýshar boldy. Óziniń áıelin áperbaqan patshanyń aldyna qalaı jalǵyz jibermek? Qalaısha jubaıyn zalymnyń qolyna bermek? Ol tyǵyryqtan shyǵatyn jol izdeýge tyrysyp baqty. Ibrahım asa sabyrly edi ári Rabbysyna degen ımany óte berik bolatyn. Iraqtyń zalym patshasy Námrýdtan qutqarǵan Rabbysynyń Mysyrdyń zalymynan da qutqaratynyna nyq sendi. Óıtkeni Ol – barlyq nárseden habardar jáne búkil álemderdiń Patshasy.

Sóıtip, Mysyr patshasy Ibrahımdi óziniń saraıyna aldyrdy. Ol salǵan jerden kerýendegi Sara atty sulý áıel týraly suraı bastady. Ibrahım paıǵambar esh saspastan: «Ol meniń qaryndasym», – dedi. Ol din qaryndasym degen maǵynada aıtty. Patsha ol áıeldi ózine ákelýdi buıyrdy.

Ibrahım múmin áıeline baryp, patshamen bolǵan áńgimeni baıandady. Ári qaraı ne isteý kerektigi týraly aqyldasty. Ekeýi de Alla Taǵalaǵa jalbarynyp, osy tyǵyryqtan shyǵaryp, ozbyr patshanyń zábirinen saqtaýdy tiledi. Sodan soń Sara amalsyzdan patshanyń saraıyna bardy. Áperbaqan patshadan qutylýdy oılap, muńaıyp kirdi. Qyzmetkerlerdiń aıtýymen saraıdyń bir bólmesinde patshany kútip otyrdy.

Patsha bólmege kirgende Saranyń muńaıyp otyrǵanyn kórip, onyń qasyna jaqyn baryp, qushaqtamaqshy boldy. Biraq Sara patshany jaqtyrmaǵan pishinmen artqa qaraı shegindi. Patsha oǵan jaqyndaǵysy kelgen saıyn denesi ózine baǵynbaı, qatty dirildep, selkildeı bastady. Qolyn sozsa, qoly da jansyzdanyp qala berdi. Patsha buǵan qatty tańdandy, óne boıyn áldebir úreı, qorqynysh bıledi. Óz-ózinen aıqaılap, jyn soqqan adamnyń kúıin keshti. Saraǵa jaqyndamaq bolǵan áreketinen túk shyqpaǵan ol óziniń jatar bólmesine baryp dem alǵysy keldi.  Tósegine baryp qısaısa da jaqyn arada kózi ilinbedi. Aqyrynda tań aldynda ǵana uıyqtady. Biraq uıqysy da jóndi bolmady, qorqynyshty túster kórip, shoshyp oıandy. Sonda baryp zalym patsha saraıyndaǵy áıeldi qorǵaıtyn áldebir kúshtiń barlyǵyn sezdi. Eline kelgen álgi adamnyń tegin adam emes ekendigine kózi jetti. Olarǵa zábir kórsetse birdeńege ushyraýy múmkin ekendigin sezip, qoryqty. Aqyry uıqysyz tún ótip, tań atqan soń patsha Sarany Ibrahımge qaıtardy. Jaı qaıtarmady, mol syı-sıapatpen, Ajar atty kúńdi birge qosyp shyǵaryp saldy. Sodan keıin olarǵa Mysyr elinde qalaǵandarynsha turaqtaýlaryna ruqsat berdi.

Ibrahım ózine ergen ıman keltirgen toppen birge Mysyrda turaqtap qaldy. Óz eńbekterimen kún kórip, jaǵdaılaryn jaqsartty. Alla Taǵala oǵan qut-bereketin tókti. Biraz ýaqyt ótken soń Ibrahım Sham aımaǵyna qaıta kóshýge bel baılady. Ondaǵy halyqty Allanyń týra jolyna shaqyrýǵa nıettendi.Ibrahım paıǵambardyń kerýeni Mysyrdan shyǵyp, shyǵysqa, Sham aımaǵyna qaraı bet túzedi. Sınaı taýlarynyń janynan ótti. Biraz ýaqyttan soń Palestına jerine at basyn tiredi. Aǵasynyń uly Lut januıasymen birge Sham aımaǵynyń shekarasynda qaldy. Sol óńirdiń elin týra dinge bastaý úshin sondaǵy Sadým atty aýylǵa toqtady. 

Ibrahım paıǵambar áıeli Sara jáne Mysyr patshasy syıǵa tartqan kúńi Ajarmen birge baqytty ǵumyr keship jatty. Bul kezde Ibrahımniń jasy alpysty alqymdap qalǵan edi. Solaı bola tura áli kúnge deıin balasy joq-ty. Óıtkeni áıeli Sara bala týmaıtyn bedeý bolatyn. Ibrahım óziniń qasynda serik ári murager bolatyn uly bolǵanyn qatty armandaıtyn. Áıeli Saranyń da balaǵa degen qushtarlyǵy asa zor edi.

Bir kúni Sara kúıeýine: «Ýa, Ibrahım! Osy sen nege Ajarmen kóńil qospaısyń? Bálkim, Alla Taǵala sol arqyly sábı berer», – dep usynys aıtty. Biraq Ibrahım: «Durys qoı. Biraq men senderdiń aralaryńda qyzǵanysh oty tutanyp kete me dep qorqamyn», – degen ýájin bildirdi. Alaıda Sara kúıeýine óziniń usynysyn kún saıyn ońashada aıta berdi, aıta berdi. Óıtkeni ol óziniń sebebinen kúıeýiniń urpaqsyz qalýyn qalamaıtyn.

Aqyrynda Ibrahım óziniń kúńi Ajarmen kóńil qosyp, ekinshi áıeldikke aldy. Bir jyldan soń aralarynda Ismaıl atty sábı dúnıege keldi. Ibrahımniń qýanyshynda shek bolmady. Birneshe jyldardan beri kútken tilegi oryndalyp, uldy boldy. Sol úshin Rabbysyna myń san madaq aıtyp, shúkirshilik qyldy.

Biraq kóp ótpeı onyń otbasynda ózi burynnan qaýiptengen nárse oryn aldy. Áıeli Saranyń boıyn qyzǵanysh bıledi. Ol Ajardy da, onyń uly Ismaıldy da jaqtyrmaıtyn boldy. Olardy kóz aldynda kórgisi de kelmedi. Aqyrynda óziniń sezimin baǵyndyra almaǵan ol kúıeýi Ibrahımnen Ajar men onyń balasyn kóz kórmes alys jerge aparyp tastaýyn ótindi.

Bir kúni Ibrahım Ajar men Ismaıldy alyp, uzaq saparǵa attandy. Sham elinen shyǵyp, ońtústikke qaraı baǵyt aldy. Biraz kúnder ótken soń sýsyz qý medıen shól dalaǵa at basyn tiredi. Ibrahım kóliginen túsip, jan-jaǵyna qarady. Bul kishi-girim taýlardyń arasyndaǵy bir úlken ańǵar bolatyn. Aǵyn sý da, qyltıǵan shóp te joq aınala qum. Tipti ań-qus, tiri jándik te kózge kórinbeıtin, eshbir tirshiliktiń nyshany da baıqalmaıtyn naǵyz saharanyń ortasy. Ajar da túıeden túsip, aınalaǵa kóz jiberdi. Meńireý taýlar, qumnan basqa eshteńe joq. Ibrahım biraz únsiz turdy da, kókke qarap, kúbirlep duǵa oqydy: «Ýa, Rabbym! Men urpaǵymdy el-túzsiz jerge, qasıetti úıińniń qasyna tastap ketip baramyn. Olar osy jerde ósip-ónsin. Ózińe qulshylyq qylyp, namaz oqysyn. Bul jerge qut-bereke darytyp, ózińniń keńshiligińmen basqa jurttan artyq etkeısiń. Adamdardyń júregi barýǵa qulshynyp turatyn kıeli mekenge aınaldyrǵaısyń. Tilegimdi qabyl ala kór. Januıamdy bir ózińe ǵana tapsyrdym».

Osylaısha Ibrahım uly men áıeline degen qımas sezimin syrtqa shyǵarmaı, olardyń betterinen súıip qoshtasty. Sosyn kóligine minip, qaıtýǵa bet aldy. Ajar jylamsyrap: «Ýa, Ibrahım! Bizdi myna elsiz dalaǵa tastap bara jatsyń ba?» – dep etegine jarmasty. Ibrahım salmaqty keıpin buzbaı: «Men senderdi Rabbyma qaldyrdym», – dedi. Ajar kóziniń jasyn súrtip, Allanyń ámirine kóngendeı bolyp: «Olaı bolsa Ol bizdi joǵaltpas. Alla jar bolsyn saǵan», – dep qoshtasty.

Sonan keıin Ajar qundaqtaýly balasy Ismaıldyń janyna keldi. Kún aptap ystyq bolatyn. Aınalada eshqandaı kóleńke de joq. Sábı de, onyń anasy da qatty shóldedi. Ajar sý izdep kórmekshi bolyp ornynan turdy. Ári-beri qaraǵanymen, jan-jaqtaǵy taýlardan basqa eshteńe kórinbedi. Jaqyn mańdaǵy Safa taýy jaqtan buldyraǵan saǵymdy baıqady. Ajar ony sý eken dep oılap soǵan qaraı júgirdi. Biraq bul taýdyń qasynan eshteńe tappady. Ábden sharasy taýsylyp, shóldegen oǵan ekinshi tustaǵy Márýa taýynda sý bar sıaqty kórindi. Dereý sol taýǵa qaraı júgirdi. Biraq bul da sý bolmaı shyqty. Osylaısha onyń kózine saǵym sý bolyp elestep, eki taýdyń arasynda árli-berli jeti ret júgirdi. Biraq bul qareketinen eshteńe shyqpady. Jaqyn arada sý joq. Kishkentaı sábıi shólden qatalap, jylap jatyr. Ózi de ábden sharshady. Aqyrynda Ajar baıǵus balasynyń qasyna oraldy. Taǵdyrdyń jazýyna moıynsunyp, Alladan medet tiledi. Sábıi Ismaıl bolsa qasynda jer tepkilep shyryldap jylap jatty.

Osylaısha biraz ýaqyt ótti. Kenetten bir keremet oqıǵa boldy. Alla Taǵalanyń járdemi keldi. Sábıdiń aıaǵynyń astyndaǵy jerden shym-shymdap móldir sý shyǵa bastady. Ajar Allanyń bul keremetine shúkirshilik etip, sýdan ózi de iship, sábıine de berdi. Joq jerden rızyq bergenine Jaratqanǵa madaq aıtty.

Sonan soń sýdyń jerge sińip ketýinen qaýiptenip, topyraqty qoldarymen ysyryp: «Eı, sý! Myna arnany toltyr, toltyr» – «zámmá, zámmá», – deı júrip, arna qazdy. Keıinnen bul bulaq Zámzám bulaǵy atanyp ketti.

Sóıtip, Allanyń qudyretimen buryn-sońdy tirshilik nyshany bolmaǵan bul jerden sý shyǵyp, tirshilik bastaldy. Alystan qalyqtap qustar kele bastady. Saıyn saharadan sý izdep shólirkegen jan-janýarlar osy bulaqtan shólin qandyryp ketetin boldy. Osy óńirdi mekendegen kóshpeli arabtar alystan qustardyń ushyp baryp jatqanyn kórip, munda sý bar bolar dep topshylady. Túıelerimen kelip, bulaq basynda otyrǵan balaly áıelden jaqyn mańǵa qonystanýǵa ruqsat surady. Ajar olarǵa ruqsat berdi. Osylaısha burynǵy meńireý shól dalaǵa jan bitti. Ajar men onyń uly Ismaıl Zámzám bulaǵynyń janynda jańa kórshilerimen birge tatý-tátti ómir keship jatty.

Biraz jyldar ótti. Ismaıl er jetip, jigit boldy. Kórshi taıpalardyń balalarymen qulyn-taıdaı birge ósip, birge jetildi. Tili de osy taıpalardyń tilinde – arab tilinde shyqty. Ibrahım alystaǵy súıikti uly men áıelin saǵynǵanda munda kelip-ketip turatyn boldy.

Bir túni Ibrahım túsinde uly Ismaıldy qolymen baýyzdap jatqanyn kórdi. Paıǵambardyń túsi Alladan kelgen aıan. Bul túsiniń mánin túsinbeı Ibrahımniń basy qatty. Biraq bul túsi uıyqtaǵan saıyn qaıtalana berdi. Bul ol úshin óte qıyn synaq boldy. Jan degende jalǵyz ulyn ólimge qalaı qımaqshy? Qalaısha ony óz qolymen óltirip, topyraqqa kómbekshi? Alaıda Allanyń ámirine shara bar ma? Qaıtkende de Jaratqannyń jarlyǵyn oryndaý kerek. «Ýa, Rabbym! Bul seniń jazǵan taǵdyryń ǵoı. Taǵdyryńnan qashyp qutylý bolmas. Biraq ózińnen rahymyńdy suraımyn», – dep jalbaryndy Ibrahım. Sóıtip, ol Allanyń ámirin oryndaýǵa nıettendi. Qylshyldap turǵan jas jigit – jalǵyz uly Ismaıldy ertip alys jolǵa shyqty. Jas jigit ákesine óziniń basynan ótken qyzyqty jaıttardy áńgimelep kele jatty. Al, Ibrahım bolsa muńly oıǵa shomyp, únsiz keledi. Súıikti ulyna ony óltiretini týraly qalaı aıtpaqshy? Aqyry biraz jer júrgen soń: «Ýa, ulym! Men túsimde seni baýyzdap jatqanymdy jıi kóretin boldym. Sen buǵan ne deısiń, balam?» – dep surady.

Ismaıl ata-anasynyń tilin eki etpeıtin elgezek ári qaıyrymdy bala bolatyn. Áke-sheshesin qatty súıip, árdaıym olardyń ózine razy bolǵanyn qalaıtyn. Eshqashan da olarǵa qarsy kelip kórmegen edi. Ákesiniń aıtyp turǵany – Allanyń ámiri. Ismaıl ákesine moıynsunǵan qalpy: «Ýa, áketaı! Allanyń ózińe buıyrǵanyn orynda. Inshalla, men sabyrly bolamyn», – dep jaýap berdi. Sodan soń: «Ýa, áke! Anam men dostarym kórip qalyp qaıǵyrmaýlary úshin meni alys jerge aparyp baýyzdaǵaısyń», – dedi. Jalǵyz ulynyń myna sózderi qatty tebirentip, Ibrahımniń júregi ezilip qoıa berdi. Ózin-ózi ustap, kóziniń jasyn áreń tejedi. Uly sózin odan ári jalǵastyrdy: «Áke! Men úıden ótkir pyshaq pen jip alyp, Mına oıpatyna qaraı baraıyn. Sol jerde Allanyń ámirine boısunyp, meniń moınyma pyshaqty qoıyp, tartyp jiber».

Sóıtip, Ismaıl úıine kirip shyǵyp, Mına oıpatyna qaraı júrdi. Bir kezde artyna malǵun shaıtan erdi. Ol Ismaılǵa: «Ia, Ismaıl! Aljyǵan shaldyń aıtqanyn istep ne qylasyń. Ózińdi qor qylma. Sen áli jassyń, ómirińdi bosqa qıma. Artyńdaǵy anańdy ańyratyp qaldyrma. Ol seni qatty jaqsy kóredi. Seniń ólgenińdi estise qara jamylyp, ómir boıy qaıǵyryp ótetin bolady», – dep azǵyrdy. Ismaıl onyń sózderin tyńdamaı, nazar aýdarmaı júre berdi. Óıtkeni ol Allaǵa bar yntasymen ıman keltirgen bolatyn. Sabyrly ári salmaqty edi. Sondyqtan da shaıtannyń ýásýásasy oǵan áser ete qoımady. Ol joldyń shetinde jatqan maıda tastardy aldy da, qyr sońynan qalmaı kele jatqan shaıtandy atqylady. Sosyn jolyna túsip kete bardy.

Biraq shaıtan qaıta oralyp, jas balany ekinshi ret azǵyryp, jolynan qaldyrýǵa tyrysyp baqty. Al, Ismaıl jaqyndap kelgen saıyn ony qolyndaǵy tastarymen atqylady.

Mınaǵa jetkende ákesi Ibrahım qushaqtap qarsy aldy. Sodan keıin Ismaıl bir tastyń shetine jantaıdy. Ibrahım jippen ulynyń aıaq-qolyn soıatyn maldyń aıaǵyn baılaǵandaı myqtap baılady. Baýyzdaǵanda uly qınalyp, aıaq-qoldary qozǵalyp ketpesin dep solaı istedi.

Ismaıl bolsa ákesine: «Ýa, áketaı! Allanyń ámirin oryndaı ber. Meniń kózime qaramaýyń úshin júzimdi basqa jaqqa burǵaısyń. Men Allanyń taǵdyryna razymyn. Onyń ámirin eki etpeımin», – dep jubatty. Ibrahım barlyq kúsh-jigerin jınap, qansha qıyn bolsa da balasyn baýyzdaýǵa bel býdy. Ótkir pyshaqty qolyna aldy da, jalǵyz ulynyń tamaǵyna apardy. Apardy da bar kúshin jınap tartyp jiberdi. Biraq pyshaq ótpedi. Balasynyń tamaǵyna dáneme de bolmady. «Ýa, Rabbym! Óziń keshe gór. Rahymyńdy tóge gór. Nápsime erik bere kórme», – dep kúbirledi Ibrahım. Ol pyshaqtyń ótpegenine ózin kinálady. Júregim eljirep, durys kespegen bolarmyn dep oılady. Sóıtip, ekinshi márte tartyp kórdi. Biraq.. Pyshaq taǵy da ótpeı qaldy. Ibrahım ulynyń mańdaıynan súıdi. Ismaıl da kóz-jasyn áreń tejep, shydap jatty. Qaıyrymdy áke pyshaqty qolyna alyp, úshinshi ret tartyp kórdi. Biraq esh ózgeris bolmady. Pyshaq ótpeı qaldy.

Osy kezde aspandaǵy san myńdaǵan perishteler Alla Taǵaladan myna qart paıǵambar men onyń ulyna rahym etýin tilep, jalbarynyp jatyr edi. Alla Taǵala olardyń tilekterin qabyl alyp, Ibrahım men Ismaılǵa jánnattyń bir kók qoshqarymen birge Jebireıil perishteni túsirdi. Jebireıil olardyń janyna kelip: «Ýa, Ibrahım! Rabbyń saǵan: «Ýa, Ibrahım! Sen túsińdi durys jorydyń. İzgi jandardy osyndaı syımen syılaımyz. Bul óte qıyn synaq. Biz saǵan uly bir qurbandyq túsirdik», – dep sálem joldady. Ulyń ekeýińe rahym etip, qurbandyqqa shalýlaryń úshin myna jánnattyń qoshqaryn túsirdi», – dedi.

Jebireıildiń bul súıinshi habaryn estigen ákesi men balasy qýanyshtan jarylardaı boldy. Allaǵa madaq aıtyp, shúkirlik etti. Sol kezden bastap osy kún musylmandardyń aıtýly merekesine aınaldy. Ol kún – qurban aıt kúni.

Qıssanyń Quran Kárimdegi nusqasy

Alla Taǵala bylaı degen: «(Ibrahım) «Ýa, Rabbym! Maǵan salıhalylardan bolatyn (ul) ber!» – (dedi) (100). Biz ony qaıyrymdy ulmen qýanttyq (101). Uly (Ismaıl) ózimen birge júretin jasqa jetkende: «Balaqaıym! Seni túsimde baýyzdap jatqanymdy kóremin. Qara! Sen ne deısiń?» – dedi. Ol: «Áı, áketaıym! Ózińe ámir etilgendi orynda. Alla qalasa, meni sabyrly dep tabarsyń», – dedi (102). Olar ekeýi moıynsunǵanda, ol ony mańdaıymen jatqyzdy (103). Biz ony: «Áı, Ibrahım!» – dep shaqyrdyq (104). «Sen túsińdi shyndyqqa shyǵardyń. Biz izgi is isteýshilerdi osylaı synaımyz» (105). Shynynda bul ashyq synaq edi (106). Biz ony (Ismaıldy) uly qurbandyqpen aýystyrdyq (107). Keıingilerge ol (Ibrahım) úshin jaqsy at qaldyrdyq (108). Ibrahımge sálem! Shynynda izgi is isteýshilerdi osylaı syılaımyz (109)».(Saffat súresi, 100-109-aıattar).

Aýdarǵan Sábıt IBADÝLLAEV

ummet.kz saıtynan alyndy