Keshe Astanada Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylýy­na 25 jyl tolýyna arnalǵan «Iadrolyq qarýsyz álem qurý» atty halyqaralyq konferensıa bolyp ótti. Onyń jumysyna Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi, - dep habarlaıdy Qamshy.kz "Egemen Qazaqstanǵa" silteme jasap.

Qurmetti konferensıaǵa qatysýshylar!

Hanymdar men myrzalar!

Qonaqjaı jáne beıbitsúıgish Qazaqstan jerine qosh keldińizder!

29 tamyz – barsha adamzat tarı­hyndaǵy aıtýly kún.

25 jyl buryn, dál osy kúni meniń Jarlyǵymmen jer betin­degi eń úlken ıadrolyq synaq alań­dary­nyń biri – Semeı polıgony jabyldy.

40 jyl boıy 500-ge jýyq ıadro­lyq jarylys jasalǵan polıgon­nyń úni birjola óshti.

Osylaısha, halqymyz táýel­siz­dik tańy atar sátte beıbitshilik jolyn tańdaıtynyn barsha álemge pash etti.

Bul Qazaqstannyń jahandyq qaýipsizdik kóshin bastaǵan teńdes­siz qadamdarynyń bastaýy boldy.

Bıyl bizdiń elimiz Táýel­siz­diginiń 25 jyldyq mereıli belesin atap ótýde.

Qazaqstan shırek ǵasyrdan beri tutas jer beti beıbitshilikke bó­le­nýi úshin bar kúsh-jigerin salyp keledi.

Biz qýaty jóninen álemde tór­tinshi orynǵa ıe ıadrolyq qarýdan óz erkimizben bas tarttyq.

Álemdik qaýipsizdikti nyǵaıtý jolynda kóptegen tyń bastamalar kóterdik.

Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy san jyldyq erik-jigeri men usyn­ǵan «Álem. XXI ǵasyr» manı­fesinde kórinis tapty.

Bizdiń beıbit bastamalar­y­myz­dyń bári de álem qaýym­das­ty­ǵynyń jappaı qoldaýyna ıe bolýda.

Sonyń nátıjesinde, Qazaqstan jahandyq ıadrolyq qarýsyz álem qozǵalysynyń kóshbasshysyna aınaldy.

Bizdiń usynysymyzben búginde jer júzi 29 tamyzdy Iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyq­aralyq kúni retinde atap ótedi.

Bul Qazaqstannyń beıbit bas­tamalary jer betindegi barsha elderdiń múddelerine saı keletinin kórsetedi.

Búgingi forým da bárimizdi ortaq maqsatqa jumyldyryp, jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıta túsýge súbeli úles qosatynyna senimdimin.

1991 jyly 29 tamyzda bizdiń elimiz úshin de, búkil álem úshin de tarıhı mańyzǵa ıe oqıǵa boldy.

Bizdiń jerimiz ben hal­qy­myzdy 40 jylǵa jýyq qasiret shektirgen mılıtarızmniń eń zulmat synaǵy shırek ǵasyr bu­ryn zańdyq turǵydan toq­tatyldy.

Osy oqıǵanyń qarsańyndaǵy birneshe onjyldyq boıynda álem atom qarýyn qysqartý, ony sy­naýǵa moratorıı jarıalaý úderis­teri arqyly ıadrolyq qaýip deń­geıin azaıtýǵa tyrysty.

Biz álemdegi eń úlken synaq po­lı­gonyn jabý týraly Jarlyq qa­byldaý arqyly Qazaqstanda «Gor­dıev túıinin» birinshi bolyp úzdik.

Bizdiń sheshimimizden keıin ıadrolyq derjavalardyń polıgondary únsiz qaldy, biraq olardyń eshqaısysy áli jabylǵan joq.

Qazaqstan – osyndaı qadamǵa barǵan birinshi el.

Halqymyzdyń qalaýy osyndaı boldy.

Bul oqıǵanyń búkil planeta úshin ulyq máni de osynda jatyr.

Sondyqtan biz osy konfe­ren­sıaǵa joǵary mártebeli shetel­dik qonaqtardyń qatysýyn Qa­-
zaqstannyń jahandyq antı­ıad­ro­lyq qozǵalystaǵy qyz­me­tin (úlesin) halyqaralyq moı­yn­­daý akti retinde qaras­tyra­myz.

Men bizdiń konferensıa ıadro­lyq synaqtarǵa tyıym salý, atom qarýyn taratpaý, adamdardy ıadrolyq essizdik qaýpinen aryltý úrdisin jandandyrý isine mańyzdy úles qosatynyna senimdimin.
Qurmetti hanymdar men myrzalar!

Atom energetıkasynyń ashylýy HH ǵasyrdaǵy ǵylymnyń eń aıtýly jetistikteriniń biri edi.

Biraq ony áskerı maqsatta paıdalaný adamzat tarıhyndaǵy eń qaýipti jáne eń úlken adasý­shylyq boldy.

Atom qarýyn qoldanatyn soǵysta jeńý ánsheıin eles ekenin uly ǵalymdar, áskerı strategter men saıasatkerler ıadrolyq dáýirdiń qarsańynda-aq dáleldedi. Bul so­ǵysta bári jeńiledi.

Jalpyǵa ortaq jeńilistiń quny –  álemdi qurtý bolmaq.

Iadrolyq apokalıpsıstiń udaıy tónip turatyn qyly­shynyń as­tyndaǵy ómirge boı úıretý áseri álden-aq urpaqtan urpaqqa gene­tıkalyq turǵydan berile bastady.

Adamzat osy bir qaterli qur­saýdy úze ala ma?

Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylýynyń 25 jyldyq me­reıtoıy – «Tajal qarýyn» qys­qartý jáne tolyq tyıym salý jó­nindegi kúrestiń jańa keze­ńin bastaý úshin jaqsy sebep.

Planetanyń ózin ózi ıadro­lyq joıý qaterin tolyq eńse­rýge umtylyp otyrǵan Qazaq­stan­nyń biregeı tájirıbesi álem­dik tarıhtaǵy birden-bir ári qaıta­lanbaǵan qadam bolyp qalyp otyr.

Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly sheshim biz áli bu­rynǵy KSRO-nyń bir bólshe­gi bolyp otyrǵan kezde qabyldandy.

Odaqtyq áskerı-koman­da­lyq mashınanyń qýatty qar­sylyǵyn eńserýge týra keldi.

Sol kezde, KSRO kúıregennen keıin, biz qýaty jóninen álemdegi tórtinshi zymyrandyq-ádrolyq arsenalǵa ıelik etip qaldyq.

Bizdiń terıtorıamyzda 104 qurlyqaralyq balıstıkalyq SS-18 («Satana») zymyrandary ornalasty.

Olarǵa 1400 ıadrolyq oq­tum­syq ornatylǵan bolatyn.

Bizdiń aerodromdarymyzda 370 qanatty ıadrolyq zymyrandary bar 40 strategıalyq bombalaýshy TÝ-95 MS ushaqtary boldy.

Bul Fransıanyń, Uly­brı­tanıanyń jáne Qytaıdyń ıadro­lyq kúshterin qosa alǵandaǵy áleýetten artyq bolatyn.

Semeı polıgonynda ıadrolyq qarýdy óndirýge jáne jetildirýge daıyn turǵan qýatty ǵylymı-zertteý ınfraqurylymy qaldy.

Buǵan qosa, Qazaqstan tabıǵı ýrannyń álemdik qorynyń tórt­ten birin ıelene otyryp, ony baıytýdyń tolyq sıklyna, ıad­rolyq otyn, reaktorlar men qon­dyrǵylar óndirisine ıelik etti.

Eldiń aýmaǵynda ıadrolyq otyn­men jumys isteıtin 5 qondyr­ǵy boldy, sonyń ishinde Aqtaý qa­lasyndaǵy atom reaktory da bar.

Osyndaı qýatty áleýetten bas tartý úshin kúshti saıası erik-jiger kerek edi.

Ashyǵyn aıtaıyn, bizdiń qo­ǵamnyń bir bóligi ıadrolyq már­tebeni saqtaýdy jaqtady.

Osy bir jalǵan arbaýǵa ılik­peý úshin zor kúsh-jiger qajet boldy.

Iadrolyq qarýdan jáne ıadro­lyq derjava mártebesinen bas tar­tý bizdiń sanaly, shynaıy tań­daýy­myz, Qazaqstannyń búkil hal­qy qoldaǵan erikti akt boldy.

Osy tarıhı sheshimniń gýma­nı­tarlyq ólshemi de aıtarlyqtaı mańyzdy edi.

Qazaqstan aýmaǵynda is júzinde 40 jyl boıy júrgizilgen úzdiksiz ıadrolyq qarý synaǵy jerimizge jáne ultymyzdyń densaýlyǵyna alapat zıanyn tıgizdi.

Barlyǵy 456 ıadrolyq jáne termoıadrolyq zarád synaldy, sonyń ishinde 116-sy aýada jasaldy.

Aýdany 300 myń sharshy sha­qyrym polıgonnyń aınalasynda shamamen bir jarym mıllıon adam turatyn!

Al keńestik áskerı bas­shy­lyqtyń Qazaqstannyń aýmaǵynda polıgon ornalastyrýǵa qatysty qujattyq negizdemesinde osy jer­lerdiń «elsizdigi» týraly jalǵan sózder bar.

Polıgon ǵana emes, oǵan japsarlas aýmaqtar da ıntensıvti ra­dıoaktıvti lastanýǵa ushyrady.

Bul sol tóńirekte turatyn adam­dardyń, sondaı-aq barsha tiri tabı­ǵattyń sáýlelik patologıaǵa ushyraýyna ákeldi.

Mamandardyń baǵalaýynsha, sáýlelik zaqymdanýǵa ushyraǵan azamattardyń jalpy sany 500 myń adamǵa deıin jetedi.

Áli birneshe qazaqstandyq ur­paq óz densaýlyǵynan sol qa­terli synaqtardyń saldaryn sezinetin bolady.

Álemdegi basqa birde-bir el Qa­zaqstan men qazaqstandyqtar sıaqty ıadrolyq synaqtan zardap shekpegen shyǵar, sirá.

Bizdiń ıadrolyq qarýdan azat álemge búgingi umtylysymyz –jal­py­ulttyq Máńgilik El ıdeıa­synyń mańyzdy quramdasy.

Qurmetti konferensıaǵa qatysýshylar!

Qazaqstan úlgisinde shırek ǵasyr ishinde biz ıadrolyq qarýdan azat álem qurýdyń tıimdi modelin qalyptastyrdyq.

Osy modeldi biz álemniń bar­­lyq elderine paıdalanýdy usy­namyz.

Ol mynadaı arqaýlyq negiz­derdi quraıdy.

Birinshi – bul Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý, ıadrolyq qarýǵa ıelik etýden bas tartý men ony óz aýmaǵynda ornalastyrýǵa kez kelgen ýaqytta tyıym salý týraly keń aýqymdy jalpyulttyq konsensýs negizinde erkin qabyl­danǵan sheshim.

Ekinshi. Biz Táýelsizdigimizge ıadrolyq polıgonsyz ıelik ettik!

Biz Táýelsiz elimizdi qurdyq jáne bekittik, onyń joǵary ha­lyq­aralyq bedeline ıadrolyq qarýsyz-aq qol jetkizdik!

2006 jyly Ortalyq Azıada ıad­rolyq qarýdan azat aımaq qu­rý týraly Semeı shartyna qol qo­ıyldy.

Oǵan barlyq qatysýshylar – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan men Ózbekstan – 2015 jyly arnaıy hattamamen re­sim­delgen ıadrolyq klýbtyń bes der­javasynan qaýipsizdik kepil­digin aldy.

Osylaısha, 1994 jyly ıadrolyq derjavalardyń Býdapesht memorandýmyna qol qoıýyn esepke ala kelgende, elimiz qaýipsizdiktiń qosarlanǵan kepildemesine ıe bolyp otyr.

Úshinshi. Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy barlyq irgeli halyqaralyq sharttardyń qatysýshysy bolyp tabylady.

Tórtinshi. Halyqaralyq keli­simder negizinde, transparentti re­jimde, biz ıadrolyq qarýy joq el mártebesin alý boıynsha prak­tıkalyq is-qımyldyń tolyq sık­lyn júzege asyrdyq.

Besinshi. Denýklearızasıanyń qazaqstandyq modeli elimizdiń Reseımen, AQSH-pen jáne basqa da birqatar eldermen, sondaı-aq, halyqaralyq uıymdarmen keń kólemdi halyqaralyq ynty­maq­tastyǵyna arqa súıeıdi.

AQSH senatorlary Semúel Nann men Rıchard Lýgardyń bas­tamasy boıynsha qabyldanyp, júzege asyrylǵan «Qaýip-qaterdi birlesip azaıtý» baǵdarlamasy orasan zor ról atqardy.

Onyń sheńberinde Qazaqstanda áskerı atomnyń barlyq nysandaryn joıý boıynsha júrgizi­letin jumystar tolyqtaı qarjy­lan­dyryldy.

2012 jyly AQSH, Reseı jáne Qazaqstan Prezıdentteriniń buryn­ǵy Semeı polıgonynda úsh­jaq­ty yntymaqtastyqty jalǵas­tyrý týraly Birlesken málimde­mesi qabyldandy.

Biz halyqty jáne Semeı óńi­riniń zardap shekken jerlerin ońaltý boıynsha birqatar qarar qabyldaǵan BUU kómegin árqashan sezinip keldik.

Qazaqstandyqtar birqatar donor-elder – Japonıa men Eýropalyq odaq memleketteriniń burynǵy polıgon aýmaǵynda ekologıalyq tepe-teńdikti saqtaý jáne qalpyna keltirý, radıasıa­dan zardap shekken adamdarǵa medısınalyq kómek kórsetý boıynsha úlesin erekshe baǵalaıdy.

Biz álemdik qoǵamdastyqtyń radıasıalyq lastaný saldaryn joıý boıynsha jumystarǵa kómegi kúsheıe túsedi dep úmittenemiz.

Altynshy. Elimiz, ıadrolyq mártebesinen bas tarta otyryp, ıadrolyq energetıka men ıadrolyq otyn óndirisin qosa alǵanda, beıbit atomdy damytý múmkindigin saqtap qaldy.

Ulttyq ıadrolyq ortalyq pen «Qazatomónerkásip» Ulttyq atom kompanıasy qurylyp, jumys isteýde.

Biz Tómen baıytylǵan ıadrolyq otyn halyqaralyq bankiniń depozıtarııi atandyq.

Bul fakt Qazaqstan qaýip­siz­diginiń joǵary deńgeıi men bizdiń joǵary halyqaralyq bedelimizdi aıǵaqtaıdy.

Jetinshi. Búgingi álemde Qazaqstan jahandyq antıadrolyq qozǵalysta kóshbasshylyq shebin saqtap keledi.

Bizdiń bastamamyz boıynsha máni barlyq adamdardy ıadrolyq qarýǵa jappaı tyıym salý jolyn­daǵy kúreske jumyldyrý bolyp tabylatyn ATOM jobasy júzege asyrylýda.

Álemdik qoǵamdastyq bola­shaqta Qazaqstannyń ıadrolyq qarý­dan azat álem qurý jolyna qadam basýdaǵy tájirıbesiniń osy jeti irgeli negizin laıyqty baǵa­laıtynyna jáne paıdalanatynyna senimdimin.

Hanymdar men myrzalar!

HHİ ǵasyrda álemdi jahandyq ıadrolyq soǵys qaterinen aryltý­dyń parasatty balamasy joq.

Jer órkenıetiniń damýy, ǵy­lymı-tehnıkalyq progrestiń jańa kezeńine tym taqap kelgen Tórtinshi ındýstrıalyq revolúsıa, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne joıý mindetin adamzattyń aman qalýy máselesine aınaldyryp otyr.

Qazirgi kezde álemdik ıadrolyq janjal aldyndaǵy jalpyǵa ortaq qaýip sezimi ishinara uıqyǵa ketkendeı.

Keıbireýler aldyńǵy onjyl­dyqtarda qalyptasqan halyq­aralyq ýaǵdalastyqtar júıesine úmit artady.

Biraq shyndyq mynadaı, qabyl­danǵan sharttar ıadrolyq klýb derjavalarynyń HH ǵasyrdyń eń sońynda keńeıýine kedergi keltire almady.

Halyqaralyq quqyqta, ókinish­ke qaraı, atomdy áskerı qoldanýǵa tyıym salatyn rejimdi aınalyp ótýge múmkindik beretin kóptegen ekiushtylyqtar bar.

Planetany ıadrolyq sýısıd qaterinen azat etýdiń joly jeńil bolmaıtyny aıtpasa da túsinikti.

Ol túbegeıli mentaldi ózge­risterdi, jańa kópjaqty saıası sheshimderdi, halyqaralyq qaty­nastarda senimniń joǵary deń­geıin talap etedi.

Muqıat daıyndalyp jasalǵan baǵdarlama men búkil álemdik qoǵamdastyq is-qımylynyń úıle­simdi algorıtmderi qajet ekenin atap kórsetti.

Birinshiden, HHİ ǵasyrda adamzat damýdyń jahandyq qaýip­sizdiktiń ajal qushtyrar syn-qaterleri tipti de planetada jınaq­talǵan ıadrolyq qarýdyń sany emes, onyń bar bolý faktisiniń ózi bolyp tabylatyn núktesine jetip otyr.

Onyń halyqaralyq terrorıs­ter qolyna túsý yqtımaldyǵy áldeneshe ese qaýiptirek.

Jáne bul álemniń barlyq elderiniń taratpaý úderisine jappaı qatysýy úshin aıtarlyqtaı argýment bolyp tabylady.

Ekinshiden, ıadrolyq taratpaý jáne qarýsyzdaný úderisterindegi tabys nemese sátsizdik álemdik qoǵamdastyqtyń melıtarıstik anohranızmdi eńsere bilý qabi­letine tikeleı táýeldi.

Bolýynyń ózi arandatýshylyq pen maǵynasyzdyq týyndatatyn áskerı bloktardy ótkenniń enshisinde qaldyrǵan jón.

Ózimniń jalpyálemdik so­ǵys­qa qarsy sharalar týraly kóz­qarasymdy men álemdi birte-birte demılıtarıazasıalaý úshin negiz bola alatyn «Álem. HHİ ǵasyr» manıfesimde mazmundap berdim.

Men planetany ıadrolyq ózin ózi joıý qaterin sheshimdi túrde tómendetý múmkindigin osydan kóremin.

Úshinshiden, áskerı qýattardyń osyndaı túrlerine de-fakto ıe barlyq memleketterdiń qatysýymen ıadrolyq arsenaldy qysqartý úderisin kópjaqty qylý qajet.

Oǵan qazirgi tańda «tabal­dy­ryqtaǵy» topqa jatatyn mem­leketterdiń ıadrolyq mártebelerin tolyq zańdastyrý alǵyshart qalaýy tıis.

Barlyq ıadrolyq derjavalar Iadrolyq qarý-jaraqty qysqartý týraly shart qalyptastyrý bo­ıynsha kelissózderge kirisýi kerek.

Tórtinshiden, HHİ ǵasyrda ıad­ro­lyq qaýipsizdiktiń halyq­aralyq quqyqtyq bazasy óz negizin nyǵaıtty.

Qazaqstannyń bastamasy­men BUU Bas Assambleıasy 2015 jyldyń 7 jeltoqsanynda, adam­zat tarıhynda alǵash ret, Iadro­lyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklarasıa qabyldady.

Qazirde ıadrolyq qaýipsizdik máseleleri jónindegi barlyq halyqaralyq quqyqtardy kodı­fı­kasıalaýdyń mańyzy zor.

Iadrolyq derjavalardyń atom qarýyna ıe bolýdan óz erkimen bas tartqan, sondaı-aq, ıadrosyz már­tebesine ıe memleketterge kepil­dikteriniń zańdyq turǵyda min­detteıtin júıesin damytý qajet.

Iadrolyq qarýǵa ıe bolýǵa jáne taratýǵa qarsy qatań sharalar qoldanýdyń naqty jumys isteıtin mehanızmin qalyptastyrý kerek.

Mundaı kópjaqty kelisimderdi BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qararlarymen bekitken oryndy.

Qazaqstan BUU-nyń ıadrolyq qarýǵa tolyq jáne jappaı ty­ıym salýyna qol jetkizý úshin is-qımyldar jasaýda.

Besinshiden, bizge iri derjavalarmen jáne kúshterdiń jańa ortalyqtarymen aradaǵy qarym-qatynastardy retteıtin jańa mehanızm qajet.

Onyń syrtynda daý-jan­jal­dardyń aldyn alý úshin jańa halyqaralyq uıymdar qurý nemese qazirgi bar ınstıtýttardy re­formalaý qajet dep esepteımin.

İri derjavalar arasyna qatys­ty daǵdarystardy basqarý júıesin qurý kerek.

Sondaı-aq, qarý-jaraqtyń qarapaıym túrleri men jańa ás­ke­rı tehnologıalardy taratýǵa ba­qy­laýdy kúsheıtýdiń de mańyzy zor.

Men búkil úkimetterdi ıadrolyq qaýipsizdik negizin quraıtyn halyqaralyq sharttar men ınstı­týttardy odan ári nyǵaıtý boıynsha jańa mindettemeler qabyldaýǵa shaqyramyn.

Men, sondaı-aq, búginde óz elderi men halyqtarynyń óki­li bolyp tabylatyn barlyq par­lamentshilerdi de osy iske bel­sendi atsalysýǵa shaqyramyn.

Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń jańa múshesi retindegi qyzmeti halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý jónindegi osy jáne ózge de sharalarǵa arnalatyn bolady.

BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty múshe, ıadrolyq qarýdyń eń úlken arsenalyna ıe memleketterge búkil álem aldynda aıryqsha jaýapkershilik júkteledi.

Biz dál sol memleketter osy ju­mysqa basshylyq jasap, úlgi kórsetýi tıis dep sanaımyz.

Altynshydan, ıadrolyq qaýip­siz­dikti kúsheıtýge, ıadrolyq qarý­lardy synaýǵa jáne jetildirýge qarsy keń aýqymdy qoǵamdyq qozǵalys ıadrolyq qaterden arylý isine jańa serpin berýi tıis.

Qymbatty dostar!

HHİ ǵasyrda adamzattyń ıad­rolyq qarýdan azat álemge qa­raı laıyqty jol tabýǵa kúsh-qýatynyń jetetinine senimim mol.

Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 25 jyldyq mereıtoıyn saltanatty jaǵdaıda atap óte otyryp, biz álemdi ıadrolyq ózin ózi joıyp jiberý qateriniń eshqaıda joǵalyp ketpegenin taǵy da sezinýge shaqyramyz.

Álemdik qoǵamdastyqtyń baıypty ujymdyq is-qımyldar energıasyna ulǵaıtylǵan erik-jigeri men oı-sanasynyń bizdiń planetamyzdyń ıadrolyq apat shyńyraýyna qaraı qadam basýyna jol bermeıtinine senemin.

Búginde ony eń bir kúıretkish qarýdan azat ete otyryp, álemdi neǵurlym qaýipsiz etýge áli de múmkindik bar.

Búgin osy minberden aıtylatyn úndeýler men usynystardyń saıasatkerler men ǵalymdardyń, búkil izgi nıetti adamdardyń qu­laq­taryna jeterine senimim mol.

* * *

Eń aldymen, Qazaqstan men onyń halqynyń atyna aıtylǵan jyly sózderi úshin búkil konfe­rensıaǵa qatysýshylarǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildirgim keledi.

Iadrosyz álemge qol jetkizýge baǵyttalǵan syndarly ıdeıalar men usynystar úshin alǵys aıtamyn.

Olar konferensıanyń qory­tyndy qujattaryn daıyndaýda eskeriledi jáne halyqaralyq uıymdarǵa jiberiletin bolady.

Bizdiń konferensıanyń dál búgin – 29 tamyzda ótýiniń de sımvoldyq máni bar. Bes jyl buryn, 2011 jyly Halyqaralyq ıadrosyz álem úshin forýmynda Iadrosyz álem úshin Astana deklarasıasy qabyldandy.

Búginde eń bir belgili qaırat­kerler shoǵyrynyń qatysýy bizdiń forým problemasynyń meılinshe kókeıkesti jáne mańyzdy ekenin kórsetedi.

Adamzattyń ozyq bóliginiń ıad­rolyq qarýǵa tyıym salýǵa jáne joıýǵa degen ujymdyq erik-jigeriniń kórinisi de osy bolyp tabylady.

Qazirde biryńǵaı úndeýlermen ǵana shektelmeı, planetamyzdy ıadrosyz bolashaqqa qaraı naqty istermen alǵa bastyrýdyń mańyzy aıryqsha zor.

Ol jer turǵyndarynyń bolashaq urpaǵynyń baqyty men órkendeýi úshin, búkil elder men halyqtardyń múddesi úshin qajet.

Iadrolyq qarý týraly ortaq konvensıanyń taldanýy jáne qabyldanýy bul baǵyttaǵy naqty qadamdardyń biri bolyp tabylady. Sizder qoldaý kórsetedi dep úmittenemin.

Ol ıadrolyq qarýdy ornatýǵa tyıym salyp, onyń ishinde oǵan ıe elder úshin de, ony joıýdyń naqty merzimderin belgileýi tıis.

Sonymen birge, biz ıadrolyq qarýǵa zańnan tysqarylyq márte­besin beretin ózge de zańdyq turǵyda mindetteıtin qujattar­dyń qabyldanýyn joqqa shyǵar­maımyz.

Jahandyq ıadrolyq qarýsyz­danýǵa qosqan bizdiń elimizdiń úlesine jáne meniń jeke ózimniń qarapaıym úlesime berilgen joǵary baǵalar úshin taǵy da tereń rızashylyq sezimin bildirgim keledi.

Sondaı-aq, Qazaqstan Prezı­dentiniń Jahandyq beıbitshilik jáne qaýipsizdik syılyǵyn taǵaıyndaý týraly bastama úshin alǵy­symdy bildiremin. Bútindeı alǵan­da, men bul bastamany qoldaı­myn. Sirá, ony Iadrolyq qarýsyz­daný syılyǵy dep ataý neǵur­lym durys bolatyn  sıaqty, onyń ataýyn áli de oılaný qajet. Biz oılasamyz jáne osyndaı syı­lyq taǵaıyndaý jóninde sheshim qabyldaıtyn bolamyz.

Qarashada Qazaqstannyń asta­nasynda meniń bastamammen Astana beıbitshilik samıti shaqy­rylatynyn habarlaǵym keledi.

Oǵan memleketterdiń, úki­met­terdiń basshylary, belgili saıasat jáne qoǵam qaıratkerleri, kóptegen elderdiń ǵalymdary men bıznesmenderi qatysatyn bolady. Jańaǵydaı syılyqty taǵaıyndaý jáne ony alǵashqy laýreatqa tapsyrý týraly dál osy samıtte áńgime qozǵaýǵa bolar edi.

Konferensıaǵa qatysý­shy­lardyń bárine taǵy da alǵys aıta­myn.

Sizderge óz qyzmetterińizde zor tabystar tileımin.

Nazar qoıyp tyńdaǵandaryńyz úshin rahmet!