Qyrkúıek – eldiń etek-jeńin jınap, jıyn-terimdi qambalap, bar men joǵyn túgendeıtin ýaqyt. Prezıdenttiń Parlamenttiń kezekti sesıasyn ashatyn, Úkimetpen keleli keńes ótkizip, zań shyǵarýshy jáne atqarýshy organdarǵa kezeń talabyna saı salmaqty tapsyrmalar beretin kezi. Bul joly da keńeıtilgen otyrystyń sáti qyrkúıektiń basyna tústi. Jaýapty mindetterdiń salmaǵyn kóterý kezegi Baqytjan Saǵyntaevqa keldi, - dep jazady Qamshy.kz Turkystan.kz - ke silteme jasap.
Qazaqstan sıaqty halqynyń sany az, jeri kóp, sharýashylyǵy aralyq kezeńnen ótip bolmaǵan memlekette atqarýshy organ basshysynyń atqarar róli óte mańyzdy. Sebebi Elbasy eldiń ishki jáne syrtqy saıasatyna, memlekettiń jalpy baǵyt-baǵdarynda sheshýshi qazyq bolsa, ulttyq ekonomıkanyń damýy men halyq sharýashylyǵynyń jolǵa qoıylýyna, onyń kúndelikti tirshilik-tynysyna Premer-mınıstr jaýapty. Ekonomıkanyń ár túrli salalaryna qanshalyqty ınvestısıa tartylady, óndiristiń qaı túri jolǵa qoıylyp, eksporttan túsetin paıda qanshalyqty bolmaq, halyqtyń turmysy qashan túzelip, damyǵan eldermen terezesi qashan teńesedi degen máseleler Astanadaǵy Úkimet úıinde kún saıyn qabyldanyp jatqan myń-san sheshimderge tikeleı baılanysty.
Sondyqtan ár Premer-mınıstrdiń aldyna qoıylar mindettemelerdiń basynda ulttyq ekonomıkany túrlendirý, sharýa jaǵdaıyn ońdaý, kásipkerlikti damytý men otandyq óndiristi jolǵa qoıý máseleleri turady. Buǵan deıin toǵyz premer-mınıstrdiń bul máselelerdiń qanshalyqty sátti sheshimderin tapqany daýly, sebebi Elbasy tarapynan beriletin tapsyrmalardyń ishinde jylma-jyl qaıtalanatyndary barshylyq.
Kárim Másimov sońǵy eki jylda eki dúrkin Premer-mınıstr boldy. Buǵan deıin 2007-2012 jyldary Úkimet basqarǵan eńbegin eskersek, sońǵy segiz-toǵyz jylda Másimov eldegi ekonomıkalyq, áleýmettik, sharýashylyq máselelerdiń aýyrtpashylyǵyn óz moınymen kóteredi. Endi premer-mınıstr qyzmetin Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń laýazymyna aýystyrǵan Kárim Másimov basqa salaǵa bet burdy, dese de, bılik dálizderindegi óz yqpalynan aırylǵan joq.
Kárim Másimov úkimet basshylyǵyndaǵy óziniń qyzmet jolyn «Instagram» áleýmettik jelisindegi jeke paraqshasynda bylaı dep qorytyndylapty: premerliktiń 2975 kúninde 392 Úkimet otyrysyn ótkizip, 80 sheteldik issapar, 113 ret elimizdiń óńirlerine jumys saparyn jasap, qoǵam ókilderimen 2000-nan astam kezdesýge qatysyp, 300 myńnan astam shaqyrym jol basyp, áýede 503 saǵatyn ótkizgen.
Sonymen, Prezıdenttiń usynýymen, Parlamenttiń maquldaýymen Baqytjan Saǵyntaev onynshy premer-mınıstr bolyp taǵaıyndaldy.
Al birinshi vıse-premer qyzmetine buǵan deıin «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanıasynyń basshysy bolǵan Asqar Mamın taǵaıyndaldy. Imanǵalı Tasmaǵambetov Qorǵanys mınıstri qyzmetinen premer-mınıstrdiń orynbasary qyzmetine aýysty. Al qorǵanys salasyna jańa basshy – búginge deıin vıse-mınıstr bolǵan Sáken Jasuzaqov taǵaıyndaldy. Asqar Myrzahmetov Premer-mınıstrdiń orynbasary men aýylsharýashylyǵy mınıstri qyzmetterin burynǵysynsha qatar atqara beredi.
Sońǵy bir jylda Premer-mınıstrdiń orynbasary qyzmetin atqarǵan Darıǵa Nazarbaeva Senat depýtattyǵyna taǵaıyndaldy.
Saǵyntaev Kabınetindegi eski de jańa taǵaıyndaýlar: Erlan Ydyrysov – Syrtqy ister mınıstri, Qalmuhanbet Qasymov – İshki ister mınıstri, Dáýren Abaev – Aqparat jáne komýnıkasıalar mınıstri, Erlan Saǵadıev – Bilim jáne ǵylym mınıstri, Tamara Dúısenova – Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri, Jeńis Qasymbek – Investısıalar jáne damý mınıstri, Baqyt Sultanov – Qarjy mınıstri, Arystanbek Muhamedıuly – Mádenıet jáne sport mınıstri, Qýandyq Bıshımbaev – Ulttyq ekonomıka mınıstri, Qanat Bozymbaev – Energetıka mınıstri.
Buǵan qosa, Qaırat Qojamjarov – Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqpen kúres agenttiginiń tóraǵasy, al Marat Beketaev – Ádilet mınıstri qyzmetine taǵaıyndaldy. Bul úkimettegi taǵy bir jańalyq – Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi jańadan qurylyp, oǵan Nurlan Ermekbaev basshylyqqa taǵaıyndaldy.
Jańa úkimet quramy jasaqtalyp boldy. Prezıdent aıtqandaı, Mınıstrler Kabınetinde anaý aıtarlyqtaı ózgeris joq. Onyń ústine, bul úkimet buǵan deıingi Kabınet túıinin tarqata almaǵan túıtkildermen – ulttyq ekonomıkany dıversıfıkasıalaýmen, óndiristi jolǵa qoıýmen jáne jerdi jekemenshikkke berý máselelerin sheshýmen aınalysady. Osyndaı qıyn-qystaý kezeńde Baqytjan Saǵyntaevtyń moınyna aýyr mindetter júkteledi. Ári bul – onyń on segiz jyldaǵy eń laýazymy bıik, abyroıy men aýyrtpashylyǵy qatar júretin asa jaýapty qyzmeti. Endeshe, Saǵyntaevtyń ekonomıs maman retinde, sharýashylyq menedjeri retinde, kásipqoı saıasatker retinde ózin kórseter tusy da osy.
Baqytjan Saǵyntaev qazir 53-te. Qazaqsha aıtqanda, erdiń jasyna shyqty, endi naǵyz erlershe is tyndyryp, eldiń qamy úshin tolarsaqpen sý kesher shaǵy.
Ol joǵary oqý ornynda ekonomıka mamandyǵy boıynsha bilim alǵan ári ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Qyzmet jolyn ustazdyqpen bastaǵan. Al táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary kásipkerlikpen aınalysqan tájirıbesi bar. Saǵyntaevtyń atqarýshy bılik quramyndaǵy qyzmeti 1998 jyly Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary laýazymynan bastalady. Odan keıin úkimet quramynda túrli jaýapty qyzmetter atqarǵan, onyń ishinde Pavlodar oblysynyń ákimi, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri, Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasarlyǵymen qatar atqarǵan óńirlik damý mınıstri qyzmeti jáne «Nur Otan» HDP Tóraǵasynyń Birinshi orynbasary qyzmetterin erekshe atap ótýge turarlyq. Mysaly, Pavlodar oblysy ákiminiń qyzmetinen ketkenine tórt jyl ótkenine qaramastan, onyń eńbegi áli el aýzynda. Jergilikti halyq Saǵyntaevty yrzashylyqpen eske alady. Al «Nur Otan» partıasyn basqarǵan tusta Saǵyntaev partıa jumysyna birqatar oń ózgerister ákelip, tyń serpin berdi.
Sońǵy eki jarym jylda Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan B.Saǵyntaevqa eldiń jaı-ahýaly taıǵa tańba basqandaı anyq. Burynǵy qyzmet aıasynda Úkimettiń daǵdarysqa qarsy baǵdarlamasy men «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń júzege asý barysyn ózi qadaǵalap keldi, biraq bul salalarda áli talaı jospar júzege asyrylýy kerek.
Qazirgi tańdaǵy álemdik ekonomıkadaǵy daǵdarys Qazaqstanǵa edáýir salqynyn tıgizip otyr.
Álemniń kóptegen elderinde damý qarqyny tejelip, ósim azaıdy. Qazaqstannyń JİÓ jyl basynan beri 0,3 paıyz ǵana ósken. Bul azǵana ósim qurylys, kólik jáne aýylsharýashylyq, óńdeý ónerkásibi men qyzmet salalaryndaǵy ónimdiliktiń artýyna baılanysty. Qazirgi boljam boıynsha, jyl sońyna deıingi ósim 0,5 paıyzǵa jetýi yqtımal.
Osynyń bárin eskerip, Úkimet jaqyn arada 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan úshjyldyq búdjet jobasyn jasap, Parlament talqylaýyna usynýy tıis.
Shuǵyl atqarylar sharýalar qataryndaǵy eń aldyńǵy kezektegilerin sanamalasaq, onyń biri – aýylsharýashylyq keshenin damytý. Eń áýeli, eldi taza aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi nazarda bolmaq. Ekinshi mańyzdy másele – jermen qamtamasyz etý. Aldaǵy bes jylda qosymsha 600 myń gektar jerdi sýlandyryp, paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Prezıdenttiń jaqynda Qytaıǵa jasaǵan jumys saparynyń barysynda kórshi elge bıdaı, et jáne qus ónimderi men ósimdik maıyn eksporttaý jóninde kelisimder jasaldy. Elbasynyń aıtýynsha, bul kelisim aýyl sharýashylyǵynyń qarqyndy damýyna aıtarlyqtaı serpin berýi tıis. Prezıdent aýylsharýashylyq keshenine qosymsha 97 mıllıard teńge bólýdi tapsyrdy.
Qazirgi úkimet aınalysatyn asa mańyzdy máseleniń biri – «Jumyspen qamtamasyz etý jol kartasy – 2020» baǵdarlamasyn odan ári jalǵastyrý. Osy baǵdarlama aıasynda búginge deıin 20 myńdaı adam qonys aýdaryp, maman jetispeıtin aýdandarǵa jiberilgen. Qazaqstannyń halqy tyǵyz ornalasqan ońtústik aımaqtaryndaǵy jastardy adam sany az soltústik oblystarǵa bilim alýǵa attandyrýdyń strategıalyq mańyzy óte zor. Bul – el ishindegi kóshi-qondy rettep, áleýmettik jáne demografıalyq máselelerdiń oń sheshimin tabýǵa jáne ekonomıkalyq ósimge sep bolatyn baǵdarlama. Sondyqtan Elbasy ony «asa mańyzdy ıdeologıalyq jáne ekonomıkalyq is» dep atap kórsetti.
Saǵyntaev úkimetine burynǵy Kabınetterden «muraǵa qalǵan» qordaly másele – Údemeli ındýstrıaldy-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý júkteledi. Jańa búdjet aıasynda bul baǵdarlamaǵa taǵy 112 mıllıard teńge bólinetin boldy. Bıyl ındýstrıaldy baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵy bastaldy. Birinshi besjyldyq aıaqtalyp, mıllıardtaǵan teńge jumsalǵanymen, ulttyq ekonomıkany dıversıfıkasıalaý isi bólingen ınvestısıalar men ıgerilgen qarjy jaıyndaǵy kórsetkishtermen shektelgen. Indýstrıalandyrý deńgeıi el sharýashylyǵynda óndirilgen taýarlar men syrtqa shyǵarylǵan eksport kóleminen-aq kóriner edi. Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda eksportqa shıkizattyq emes ónimder shyǵaratyn zaýyttardy kóbirek salý kerektigin basa aıtty. Osy oraıda, Qytaı Respýblıkasymen kelisim aıasynda júzege asatyn «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» jobasy aıasyndaǵy 51 birlesken kásiporyn ashylýy tıis.
Jańa úkimet qadaǵalaýynda bolar taǵy bir ózekti másele – halyqtyń turmys jaǵdaıyn qamtamasyz etý, turǵyn úı salý úshin jer telimderin bólý, ıpotekalyq nesıelerdiń paıyzdyq mólsherlemesin azaıtý bolmaq. Premerlik qyzmetindegi Saǵyntaevtyń alǵashqy qadamdarynyń biri – «Nurly Jer» biryńǵaı turǵyn úı baǵdarlamasyn jasaýdy qolǵa alǵany. Buǵan qosa, jyl sońyna deıin sheneýnikterdiń sheteldik issaparlar sanyn kúrt azaıtyp, óńirlik jumys saparlarynyń ózin aldyn-ala kelisý talaby – jańa premer-mınıstrdiń jańalyǵy.
Buǵan deıin Saǵyntaevtyń iskerlik ári uıymdastyrýshylyq qabiletin tanytqan is – Jer reformasy jóninde qurylǵan komısıa tóraǵasy qyzmetinde atqarǵan jumysy bolatyn. Jerdi jekemenshikke berý máselesi – halyqtyń búgingi turmys-tirshiligine ǵana emes, erteńgi urpaǵynyń egemendi elde ómir súrý máselesi. Saǵyntaev basqarǵan komısıa jarty jyl ishinde kóptegen máselelerdi talqylap, aldaǵy Parlament sesıasyna usynylar zań jobasynyń ózegin daıyndady. Eń bastysy, osy komısıa tóraǵasy retinde ol barlyq taraptarǵa sóz berip, árbir pikirdi muqıat tyńdady. Endi Úkimet basshysy retinde jer reformasyn qabyldaý men ony oryndaý isin ózi qadaǵalaıdy.
Baqytjan Saǵyntaev premerliktiń bojysyn óz qolyna alǵanǵa deıin burynǵy Úkimet quramynda ekonomıkalyq damý jáne aımaqtyq saıasat, qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı qorlardy paıdalaný, qurylysty damytý men turǵyn úı komýnaldy keshenin jańartý máselelerine jaýap berdi. Iaǵnı, joǵaryda aıtylǵan máselelerdiń eshqaısysy oǵan tańsyq emes. Endi onyń jumys aıasy odan ári keńeıip, jaýapkershilik salmaǵy aýyrlap, Mınıstrler Kabınetiniń tıimdi jumys isteý stılin ózi qalyptastyrýǵa múmkindik aldy. Atqarýshy bılik satylaryndaǵy on segiz jyldyq qyzmettik ómirbaıanynda bul – Saǵyntaevqa artylǵan zor senim ári aýyr salmaq. «Tas túsken jerine aýyr» deıdi qazaq, qazirgi álemdik ekonomıkanyń almaǵaıyp kezeńinde moıynǵa túsken premerliktiń bar salmaǵy Saǵyntaevtyń ózine ǵana bilener.
Gúlbıǵash OMAR
