Sońǵy kezderi táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda «Qazaq» dep atoı salǵan arlandar týrasynda jazbalar kóbeıdi. Bul árıne ýaqyt talaby. Qanybek kim? Sabyr kim? Baha festıval she? Sary Almaz qaıda? Kózi qaraqty oqyrman olar týraly tam-tumdap bolsada biledi.
Bireýi kózine shel bitken sheshenderdi jónge salyp, Almatyny alaqanynda ustapty. Bireýi qazaqty tonaǵysy kelgen sheteldiń «ıtterin» shekaradan ary asyryp qýyp tastapty. Áıteýir, memleketqurýshy ulttyń upaıyn túgendeýden eshqaısysy da aıanbaǵan eken. Sol ýaqyttarda «sodyr», «qaraqshy» atanǵan kókjaldardyń bizge jetken birer aýyz sózine qarasań, kózińe jas tolady.
– Ár jigit óz aýyly úshin qolynan kelgen jaqsylyǵyn jasasa bizdiń Qazaq Respýblıkasy degenine jetetine men tolyq senemin. Shymkentke qarasańyz barlyq saýda oryndarynyń qulaǵynda ózbekter otyryp alǵan. Olardyń asqanalarynda ydys jýyp, eden jýyp júrgender qazaqtyń qarakóz qyzdary. Tipti, surastyryp kelseń týysqanyń ǵoı. Qazaq nege óz jerinde, óz elinde durys tirlik isteı almaıdy. Óz elinde ózi qoja ekenin sezinetin «atmosfera» jasaý kerekpiz. Ol úshin jigitter birigip, ses bolýy qajet, - deıdi Sabyr marqum.
– Men de ultshylmyn. Qazaqtardyń jaqsy kıingeni, jaqsy ómir súrgeni, jaqsy mashınalardy mingeni, jaqsy úıde jasaǵany maǵan unaıdy. Men buǵan rahattanamyn. ...Men ózime de, basqalarǵa da Qazaqstanda jaqsy ómir súrý múmkin ǵana emes, mindetti ekenin dáleldegim keledi, - deıdi Nesipbaı(Sary Almaz).
– Biz ol kezde rýǵa, júzge bólingen joqpyz. Bárimiz qazaq boldyq. Óz elimizdi, óz jerimizdi basqa kelimsekterge bıletkizgen joqpyz jáne bıletkizbeımiz de. Bárimiz arlan bola almaspyz, biraq shúıebóri bolmaıyqshy, - deıdi bul kúnde kózi tiri el aǵasy Sabyrjan Mahmetov.
Osyndaı ulaǵatty oıda bolǵan, ult namysy úshin basyn oqqa baılaǵan azamattardyń qalaı ǵana «Qaraqshy» atanyp, túrmege toǵytylyp, dosy men jaýynyń qolynan jer jastanǵanyna qanyń qaınaıdy.
Búkil Ońtústik óńirdi ýysynda ustap, Alashtyń rýhyn aspandatqan Sabyr Músilimulynyń joǵarydaǵy sózi áli de bir sát kún tártibinen túsken joq. Kóshe sypyryp júrgen kim? Bazarda arba súırep júrgen kim? Zarlap júrgen kim? Jylap júrgen kim? Jaýaby – bireý-aq. Ol – qazaq. Bar-joǵy 17 mıllıon qazaqtyń basyn qosa almaı júrgende bizdiń el.
Jaqynda ǵana sonaý Qytaıdaǵy İle qazaq avtonomıaly oblysynan 2 azamat keldi. Bireýi aty máshhúr, erejesiz tóbelesitń maıtalmany - Jumabek Tursyn. Bireýi Symaǵul Dáýletuly. Eki azamat ta qazaqtyń búgingi bórileri Nazarovtardyń shaqyrýymen elge kelipti. Biraz áńgimelestik. Mıllıardtyń ishinde júrsede saǵy synbaǵan qos kókjaldyń minezine rıza boldyq. Otan shekarasyn attaǵany birinshi ret bolsada Jumabek batyr elge oralatyndyǵyn aıtyp, aǵyl-tegil aqtarylyp sóıledi. Al Symaǵul she? Bul jigit týraly bylaıǵy jurt az biledi. Tipti aqparat joqtyń qasy. Biraz jurt «Symaıyl» dep ataıyn kórinedi. Keıin bildik. Tipti bizben qoshtasyp ketken soń ol týraly talaı daqpyrtty elden estidik.
«Úrimjiniń uıǵyr, qazaǵy onyń bir aýyz sózinen shyqpaıdy eken», «Áneý bir qysyq kózdi qyńyraıtyp tastapty», «Mineý bir kók kózdiń kózin ashypty», «Aqshasyn aldyrtqan qazaqstandyqqa tıynyn qaldyrmaı tóletip beripti»... Áıteýir quryǵy jetken jerde qazaqtyń namysyn eshkimge taptatpaǵan eken. Atajurttaǵy arlandardyń da azýlasy kórinedi. Bastysy, naǵyz Alashtyń azamatyna tán tirlik istep júrse kerek.
Sóıtken Symaǵul kim deısiz ǵoı? Ol - 1985 jyly 20 sáýirde Úrimji qalasynyń mańyndaǵy Erenqabyrǵa óńirinde dúnıe esigin ashypty. Bastaýysh mektepten bastap, sportty serik etken Smaǵul japonsha kúresten aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizip, 14 jasynda İshki Qytaıdaǵy Huń shan Sport mektebine erekshe usynyspen qabyldanypty. İle-shala Shyńjań komandasynyń sapynda óner kórsetip, biraz bıikterdi baǵyndyrǵan eken. Japonsha kúres túrinen 5 altyn medal, 2 kúmis, bir qola medal enshilegen ol memleket dárejeli sportshyǵa aınalyp úlgeripti. Belgili sebeptermen olımpıadaǵa qatysa almaı qalǵan Smaǵul ortada biraz jyldar úzilip jasap, endigi baǵytyn erejesiz tóbeleske bursa kerek.
Bulardy aıtyp otyrǵanymyz qaıda júrsede qazaqtyń namysyn bıik ustaǵan azamattar jadymyzda júrse eken, ataǵyn aspandatyp, alaqanymyzǵa salsaq eken degen oı. Shyn máninde, álemdegi bar qazaqtyń balasy tý kóterip, túgel atqa qonbasada, júrek jutqan bórileri bir úıirge qosylsa Alashtyń týy qaıta kóteriler edi. Qazaqtyń rýhy qaıta aspandaıtyn edi.
Ereýil atqa er salyp, egeýli naıza qolǵa al deýden aýlaqpyz. Degenmen kórshiniń aýlasy órtenip jatqanda, tulparymyz baılaýda, qalqanymyz saılaýda bolǵany jón.
Ol úshin árıne Smaǵul syndy kók bórilerdiń kóp bolǵany kerek...
Haziret Ábdilda
