- Jeńis myrza, sóz basynda ózińiz vıse-prezıdenti bolyp kele jatqan «Er Jánibek» Halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń qurylýy men maqsat-mindetteri týraly aıta ketseńiz.
- El táýelsizdigimen birge ult tarıhyndaǵy uly tulǵalardyń erligin, ónegeli isterin nasıhattaý arqyly jas urpaqty otanshyldyqqa, ultjandylyqqa tárıbeleý isi keń etek alyp keledi. Sonyń qatarynda attary uranǵa aınalǵan áıgili qolbasylar – Qabanbaı, Bógenbaı, Raıymbek, Naýryzbaı, Batyr Baıan syndy bahadúrler qatarynda Abylaı hannyń senimdi batyrlarynyń biri bolǵan Er Jánibek Berdáýletulynyń erligin ulyqtap, esimin este qaldyrý maqsatynda 2009 jyly Almatyda Jádı Sháken, Yrysbek Toqtasynuly, Qoıshybek Múbarakuly, Ulan Bapaıuly qatarly belsendi toptardyń bastamasymen «Eline uran bolǵan Er Jánibek» atty halyqaralyq konferensıa ótkizilip, sol jyly qyrkúıek aıynda kásipker azamat Qanat Súleımenovtiń qarjylaı demeýshiligimen batyr babamyzdyń súıegi jatqan Shyǵys Qazaqstan oblysy, Jarma aýdanyna qarasty Ortabulaq degen jerde eskertkish kesene salynyp, as berilgen bolatyn. Sol shara aıasynda jas aqyn Talapbek Tynysbekulynyń qurastyrýymen Er Jánibek ómirine arnalǵan ańyz-áńgime, qıssa-dastandar men arnaý óleńder toptastyrylyp, jeke kitap bolyp shyǵarylyp, alys-jaqynnan kelgen qonaqtarǵa taratyldy. Bul sharaǵa Jeńis Qalıazymuly bastaǵan Qytaıdaǵy baýyrlarymyz da kóp úles qosqanyn aıta ketý kerek. Sol jyly f.ǵ.d, profesor Tursynbek Kákishuly aǵamyzdyń uıtqy bolýymen «Er Jánibek» halyqaralyq qoǵamdyq qory qurylyp, jumys bastady. Qordyń prezıdenti medısına ǵylymdarynyń doktory, profesor Maqsut Temirbaev degen aǵamyz. Sol kisiniń bastamashylyǵymen bıyl Er Jánibek Berdáýletulynyń týǵanyna 300 jyl tolýyna baılanysty mereıtoılyq sharalar atqarylyp jatyr.
- «Er Jánibek» halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń ázirge deıin atqaryp kele jatqan naqty ish-sharalary týraly toqtalyp ketseńiz.
- Jasyrary joq, «Er Jánibek» halyqaralyq qoǵamdyq qory memleket tarapynan nemese basqalaı uıymdar tarapynan qarjylanyp otyrmaǵandyqtan, tikeleı janashyr kásipker azamattardyń qarjylaı qoldaýyna súıenip jumys atqaryp keledi. Qor aıasynda jasalǵan jumystardyń biri retinde «Alash» tarıh zertteý ortalyǵymen birlesip, qazaq ultynyń quramyndaǵy irgeli ulystardyń biri, Kereı rýyna arnalǵan tarıhı-ǵylymı jınaq jaryq kórgendigin atap aıtýǵa bolady. Ony jazýǵa elimizdiń ishi-syrtyndaǵy tanymal tarıhshy ǵalymdar qatysty, bul árıne áli de zerttelip bolmaǵan qazaq tarıhynyń tolyqtyrylýyna qosylǵan úlken úles dep bilemiz. Sondaı-aq, aıtysker aqyn Dáýletkereı Kápulynyń Astanada ótken «Balbal tastyń júregi búlk etkende» atty jyr keshinde qor atynan temir tulpar mingizip, «Shertolǵaq» atty jınaǵyna demeýshilik jasadyq. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda Almaty qalasynda ótken aqyn, sazger Serik Ábilulynyń «Ájemniń ıisi» atty shyǵarmashylyq keshi de osy qordyń demeýshiligimen ótken bolatyn. Al qor aıasynda Er Jánibek batyrǵa arnalǵan jazýshy Jádı Shákenulynyń baspaǵa daıyndaýymen belgili jazýshy, Qytaı memlekettik syılyǵynyń ıegeri Shámis Qumarulynyń «Er Jánibek», «Bóke batyr» romandary, aıtysker aqyn Dáýletkereı Kápulynyń baspaǵa daıyndaýymen jaryq kórdi.
- Jeńis myrza, Er Jánibek Berdáýletuly – kúlli qazaqqa ortaq tarıhı tulǵa. Sondyqtan onyń esimin ulyqtap, halyqqa nasıhattaý sharalary da aýqymdy bolýy kerek dep oılaımyz, soǵan oraı 300 jyldyq aıasynda qandaı naqty is-sharalar jasalyp jatyr?
- Qordyń vıse-prezıdeti bolǵan soń úlken istiń biraz salmaǵy árıne, maǵan túsetini sózsiz. Qor prezıdenti medısına ǵylymdarnyń doktory, akademık Maqsut Temirbaev aǵamyzdyń tike tapsyrmasymen jylqy jyly bastalysymen belgili túrkolog, ǵalym Náfil Bazylhanulyn, Qazaqstan sýretshiler odaǵynyń múshesi Áset Jaqypbekovty, mıstık jazýshy Qoıshybek Múbarakti, aqyn Talapbek Tynysbekti, etnograf Dosymbek Qatyrandy, Ulan Bapaıdy, fotojýrnalıst Qalman Qosjigitti, Tasqyn Qabdollany jáne Babaqumar Hınaıatuly qatarly azamattardy uıymdastyryp arnaıy jumys atqarý tobyn jasaqtadyq. Sonymen Er Jánibek babaǵa arnalatyn astyń aýqymdy jumystaryn bastap kettik. Sonyń negizinde ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda Almatyda pres-konferensıa uıymdastyryp, resmı túrde 300 jyldyqty jarıalaǵan bolatynbyz. Áne, sodan beri biraz is-sharalar atqarylyp keledi. Atap aıtar bolsaq Talapbek Tynysbekulynyń bastamasymen elimizdiń joǵary oqý oryndarynda, atap aıtqanda, f.ǵ.d. profesor Saltanat İztileýovanyń jetekshiligimen Abaı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıtetinde, profesor Saıan Borbasov myrzanyń jetekshiligimen Qazaq Agrarlyq Ýnıversıtetinde batyr babamyzǵa arnalǵan, stýdentter arasynda tanymdyq-praktıkalyq konferensıa uıymdastyryl, bul shara áli de jalǵasyn tabady. Náfil Bazylhanuly, Áset Jaqypbekov, Qoıshybek Múbarak úsheýiniń jobalaýymen 300 jyldyqqa arnalǵan mereıtoılyq medaldar men tósbelgiler jasalyp, baǵdarlama men shaqyrý qaǵazdary daıyndaldy. Ústimizdegi jyldyń 11 mamyrynda Almatydaǵy «Rixos» qonaq úıinde kólemdi as berilip, quran baǵyshtaldy. Sondaı-aq, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, shyǵystanýshy ǵalym Janymhan Oshanuly men jas ǵalym Nasıhat Nábıollaulynyń qurastyrýymen «Er Jánibek» atty ensıklopedıalyq jınaqtyń, sondaı-aq, Mońǵolıada turatyn jazýshy aǵamyz Sultan Táýkeıulynyń «Aqyr Jánibek» atty romanynyń belgili prodúser Bazarbek Atyǵaıdyń daıyndaýymen Aqyt Úlimjiulynyń «Er Jánibek» dastany Rysbek Áshimov, Elmura Jańabergenova, Maqpal Toqtaǵanova qatarly elimizge tanymal jyrshylardyń orandaýynda, aqyn, manasshy Baıanǵalı Álimjanovtyń «Er Jánibek batyrdyń kóńili men kókdóneni» dastany avtordyń óz jyrlaýynda aýdıodıskige jazylyp, batyr ómirine arnalǵan derekti fılmmen qatar «Kereıde batyr Jánibek» degen atpen jaryq kórdi. Buǵan kásipker Birjan Qajyǵalıevtiń demeýshilik etkenin erekshe atap ótemiz. Jaryq kórgen 2CD+DVD dıskiniń tusaýkeseri ótip, baspasózderde tanystyryldy, bul sharaǵa belgili aqyn, jazýshy, qoǵam qaıratkerleri qatysty. Al kelesi kúni ıaǵnı, mamyrdyń 12 juldyzynda Respýblıka saraıynda tanymal estrada juldyzdarynyń qatysýymen qaıyrymdylyq konsert ótkizildi. Konserttiń ótýine Raqat Ábdiqadyr, Dildahan Dálel, Asqar Jakýlın, Serik Kókenaı qatarly kásipker azamattar demeýshilik jasady.
- Úkimet tarapynan naqty qoldaýlar bolmaǵan kúnde de, ázirgedeıin az bolmaǵan is-sharalardyń ótýine muryndyq bopsyzdar, qaıyrly bolsyn! 300 jyldyqqa oraı, jyldyń aldaǵy aılarynda qandaı jumys josparlaryńyzdatur?
- Mereı toıdyń jalań atap ótý nemese as berý ǵana emes, onyń búgingi urpaqqa tarıhı-mádenı tanymdyq áserin tereńdetý úshin, qoǵamda babalardyń erlik, izgilik muratyn násıhattaı túsý úshin aldaǵy aılarǵa da birmunsha is-sharalardy josparlar otyrmyz. Aıtalyq, ózderińizge belgili, jyl saıynǵy dástúrli ótkizilip kele jatqan halyqaralyq «Shyǵys shynary» dástúrli jyr músháırasynyń aıasynda bıyl ótkiziletin «Er Jánibek – el qorǵany» atty jyr músháırasy Er Jánibek babamyzǵa arnalyp otyr. Bul turǵydan SHQO ákimshiligine alǵysymyz sheksiz. Jaqynǵy kúnderi qor bastamashylyǵymen Er Jánibek batyrǵa arnalǵan halyqaralyq prozalyq shyǵarmalar men jýrnalısik zertteý, maqalalarǵa báıge jarıalanady. Sondaı-aq, maýsym aıynyń 18-kúni Astanada Kongres holda kásipker Tolqyn Aqanulymen, aıtysker aqyn Dáýletkereı Kápulynyń uıymdastyrýymen, Astanadaǵy birmunsha kásipker azamattardyń qoldaýymen halyqaralyq aqyndar aıtysyn ótkizýdi josparlap otyrmyz. Sondaı-aq, 19 maýsymda Eýrazıa ýnıversıtetinde «Máńgilik el ıdeıasy jáne Er Jánibek batyr» atty halyqaralyq ǵylymı konferensıa ótkiziledi. Buǵan qosa, Qoıandy aýylynda belgili jazýshy Jádı Shákenulynyń uıymdastyrýymen qazaq kúresinen jastar arasynda beldesý bolyp, as ótkiziledi. Maýsymnyń 21-22 kúnderi babamyz jatqan SHQO, Jarma aýdany, Ortabulaq jerinde kólemdi as beriledi. Onda qazaq kúresi, aqyndar aıtysy, at báıgesi jáne ózge de ǵylymı-mádenı is-sharalar ótkizilmek. Atalǵan báıgege temir tulpar tigip otyrmyzi. Babamyz atyndaǵy qor halyqaralyq qor bolǵandyqtan 9-maýsymda Berlın qalasynda ótkeli jatqan Eýropa qazaqtarynyń kishi quryltaıynda da Er Jánibek batyrǵa arnalǵan dóńgelek ústel jınalysy men batyrǵa arnalǵan mádenı sharalar ótkiziledi. Tamyz aıynda Mońǵolıa eliniń Baıan-Ólgıı qalasynda ondaǵy qazaq dıasporasynyń uıytqy bolýymen Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalys pen mereıtoılyq sharalar ótkiziledi. «QazPoshta» AQ tarapynan Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna arnalǵan poshtalyq marka serıasy men fılatelıalyq ónimder shyǵarylady. Sonymen birge, Qytaı, Túrkıa elderinde de batyrǵa arnalǵan mádenı sharalar ótkiziledi dep kútilýde.
- Áńgimeńizge rahmet, oıǵa alǵan isterińiz berekeli, tabysty bolsyn!
Bojan Esqat
Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna arnalǵan medal jáne tósbelgi
