Jezóksheler tóseginen júıke aýrýlary tósegine deıingi Mopassan

/uploads/thumbnail/20170709182207206_small.jpg

Ádebıet álemindegi básekelestik, ósek, kúnshildik, qyzǵanysh... júıkesi álsiz Mopassandy qatty sharshatty, biraq ol jazý ústeline otyrǵanda sharshaýyn umytyp ketetin. 
Mopassan kún saıyn tańǵy jetiden on ekige deıin jazý jazdy. Ár kún saıyn alty betten jazyp otyrdy. Al keshkisin kúndelikti áserin kúndelik retinde ǵana qaǵazǵa túsiretin. 
Mopassan áıelder týraly kóp jazdy. «Mopassan jáne áıelder» taqyrybynda jazýshynyń shyǵarmashylyǵy da, ómiri de az zerttelgen joq. Mopassantanýshylar jazýshynyń ómiriniń kóp bóligin jezóksheler úıinde ótkizgenin, áıelderdi "qolǵaptaı aýystyrǵanyn" jazady. Sonsha kóp áıeldiń arasynda júrip, úılený týraly nıeti bola turyp, ómirden úılenbeı jalǵyz ótti. 
Júıkesimen jazǵan, júıke aýrýynan zardap shekken Mopassan ádebıetpen aınalysyp, az azap shekpedi... biraq jaqsy tabys tapty. Qalamaqysyna alǵan úsh ıahtasy, tórt vıllasy boldy. Bárinen sharshaǵanda teńizde júzip, shetelderge saıahat jasady. Biraq jany báribir tynyshtyq tappady. Ortadan, adamdardan qashsa da, óz-ózinen qasha almaıtynyn suńǵyla sýretker jaqsy túsindi... Bir kezde, «kishkentaı sheneýnik» bolyp jumys istep júrgende «Mynaý da ómir me? Azannan keshke deıin ofıste otyryp, ish pystyratyn jumyspen aınalysýdan sharshadym. Jazǵym keledi» dep sheshesine muń shaqqan Mopassan jazýshy bolyp ataǵy jer jarǵanda, taǵy da sheshesin kinálady. «Sen meni qarǵys atqyr jazýshy Flobermen tanystyrǵan. Jazýshylyq... bul ózi búkil qan-sólińdi soryp alyp, jutyp jiberdi eken». Ony, shyn máninde, ádebıetke ákelgen Flober de, sheshesi de emes, taǵdyry edi. Jazýshy bolý onyń peshenesine jazylǵan jazý edi... 
Mopassannyń týǵannan júıke aýrýymen aýyrǵan týǵan inisi Erve otyz jastan asqanda jyndanyp, kóz jumady. İnisiniń óliminen keıin Mopassanda úreı, qorqynysh paıda bolady. Bul – ólemin-aý dep qorqý emes edi. Jazýshy óziniń de júıkesiniń tym álsiz ekenin biletin, «bul tuqym qýalaıtyn aýrý emes pe?» dep qorqatyn. Bálkim, onyń úılenbeı, jalǵyz ótýine de osy bir úreı sebep bolǵan shyǵar? Ol jalpy súıdi me? Ózi «Men eshkimdi súımedim» dep jazady. 
Ómiriniń sońǵy jyldarynda Mopassandy shabyt tastap ketti. jazý ústeline otyryp, jazýǵa áreket jasasa da, eshteńe jaza almady. 1891 jyly aqyn dosy Ogúst Dorshenge jańa romanynyń qoljazbasyn kórsetken Mopassan bylaı deıdi: «Mine, «Anjelús» romanymnyń elý betin jazyp qoıǵanyma bir jyl boldy. Ári qaraı bir jol da jaza alar emespin. Eger úsh aıdan keıin eshteńe jaza almasam, ózime ózim qoljumsap ólem». 
Shyǵarmashylyǵynda toqyraý bolyp, ózimen ózi alysyp, janymen qaıǵy bolyp júrgen jazýshynyń ómirimen sary basylymdar bul kezde oınap jatty. Tipti bir basylymnan «Mopassan psıhıatrıalyq aýrýhanaǵa jatady» degen taqyrypta maqalany kórgende júregi toqtap qala jazdady. Bul kezde basqa da basylymdar «Mopassan esinen adasty ma?» degen taqyrypty qyzý talqylap jatyr edi. Ózi ómir súrip jatqan qoǵamnyń aıarlyǵyn, bıliktegilerdiń ekijúzdiligin «Súıkimdi dos» romanynda aıamaı áshkerelegen jazýshynyń dushpandary az emes edi. Onsyz da jyndanýdan qorqatyn jazýshyny qoǵam, sary basylymdardyń sandyraǵy júıkesin álsiretip, jyndandyryp jiberdi. 
1892 jyldyń 1 qańtarynda Mopassan anasynyń úıinen tún jarymynda óz úıine kelip, tamaǵyn pyshaqpen oryp jiberdi. Ólmeı qalǵan jazýshy Parıjdegi júıke aýrýlaryn emdeıtin aýrýhanada bir jarym jyl jatyp, kóz jumdy. 
Ol «Súıkimdi dostaǵy» basty keıipker – ózim» dep jıi aıtatyn. Ol ne jazsa da, shynaıy jazdy, shyndyqty jazdy.

Aıagúl Mantaı

Qatysty Maqalalar