Erbol ALSHYNBAI

İshim ólgen, syrtym saý.

Abaı.

                               İ

Bedeý kókke telmirgen qara berish belderi,

Jelge jaıǵan aq shashyn dala qandaı sherli edi.

Sol dalanyń tósinde jetim aýyl búrsıgen,

Keýdesin jer, qýshıǵan jaýrynyn kún súıgen.

Qara tumsyq qorqaý tún aqsıtqanda azýyn,

Kelte ǵumyr bóbek tań kór jalǵannyń jazýyn.

Kúnmen birge óretin jurttyń tesip qulaǵyn,

Osqylady júregin bebeýlegen bir aǵyn.

Ábjylanǵa arbalǵan boztorǵaıdyń únindeı,

Tarap jatty sol daýys ár keýdeni tilimdeı.

Shabaqtaǵan aq tańdy daýys edi bul qandaı,

Bir jalǵyzdy kóp qorqaý jarǵa qamap turǵandaı.

Jurt jınaldy kórgeni – alpamsadaı jigitpen,

Dyraý qamshy ózegin qorǵasynnan júgirtken.

Jatyr sabap bir ıtti baılap muqyl terekke,

Suramaıdy jurt batyp nege bulaı, sebep ne?

Qos qaptaldan aqqan qan topyraqqa ılenip,

Jatyr baıǵus qyńsylap shalajansar kúıge enip.

Meıirinen adamnyń bar úmiti óshkendeı,

Ólimsirep qaraıdy eshkimge de kektenbeı.

Tilgilese buzaýtis ıt terisin qaǵazdaı,

Qyńsylaıdy,o, sorly janǵa pana taba almaı.

Sabaýshynyń kózinde tamuq oty turaqtap,

Siltep jatyr doıyrdy qyby qanyp qulashtap.

Kózinde onyń sóndi aqyr sońǵy alaý men sońǵy úmit,

Dirildeıdi qos ókpe tirlik baryn sezdirip.

Sherli daýys ol da óldi, basty únsizdik tymyrsyq,

Úreı de ólip kózinde jatyr baıǵus yńyrsyp.

Óz jonymda sol qamshy oınaı ma dep bir kúni,

Kóp tarady qunysyp, ishinde ólip shyndyǵy.

Tań eseıdi kindigin qyzyl qıa tas qıyp,

Kúmis murtyn kún súıip taý qaraıdy qasqıyp.

Únsiz áne túnimen kúńirengen molalar,

Taý da únsiz, (shydamaı taý qozǵalsa ne bolar?!)

Baǵdary joq sal samal sıpaı soqsa elirip,

Kóktep shyqqan qabirden gúl bıleıdi jeligip.

Sát burynǵy shaıqalǵan, qaıta taýyp múlgýin,

Beıbaq aýyl qunysyp simiredi kún nuryn.

Osy únsizdik taýdy da jutyp jatqan sıaqty,

Jer júregin bir úreı tútip jatqan sıaqty.

Bebeýlegen sol zardy gúl bıimen nekelep,

Esirik jel barady ony alysqa jetelep.

Keýdesinde dalanyń sansyz bulaq qystyǵyp,

Kún baǵytsyz sendeldi eki beti istigip.

Kári terek, kesh meni, qalǵan zardan kereń bop,

Sen de keshir, jas óskin, kele jatqan tebendep.

Juqsyz áke, jyndy aǵa semdirgen jas búrshigin,

It tóze almas qorlyqtan  janbaı sóngen shyrpy muń.

Shybyq az ba osyndaı kókteı almaı úsingen,

Adam edi ol jaýyzdyq ıt kebine túsirgen.

Bedeý kókke telmirgen qara berish belderi,

Jelge jaıǵan aq shashyn dala qandaı sherli edi.

Sol dalanyń tósinde jetim aýyl búrsıgen,

Keýdesin jer, qýshıǵan jaýrynyn kún súıgen.

Berish qyrda bala otyr betin súıip ańyzaq,

Sarsylady san oıy san myń jaqqa jamyrap.

Aıǵaı shyqty aýyldan qamshy bilep kijingen,

Atyp turyp bala oqys, ańtaryla kidirgen.

Alasura qaraıdy jan-jaǵyna alańdaı,

Kún kúlimdep tursa da kóleńkesin taba almaı.

Zárli aıǵaıdy umytyp, qaldy úrpıip bul júdep,

Jalǵyz saýal aspanyn naızaǵaıdaı tilgilep.

Kúńirene qol jaıdy, aınalaıyn, jomart kún,

Kóleńkemdi kólbegen aıtshy, qaıda joǵalttyń?

Ash bórideı antalap, alqymdaıdy kóp saýal,

Maǵan qysas taǵdyrym, taǵdyr emes tas qamal.

Aı ornynda, kún aman, mańdaıymda qos shyraq,

Saıǵaqta bar kóleńke,  nege mende joq biraq?

Bul júmilá jalǵan da óziń salǵan súgiret,

Qumyrsqa tas bassa saǵan aıan qudiret.

Aqyly azdaý pendeńniń, aıtshy, saryqpaı sabyryn,

Qaıda meniń kóleńkem, qudiretti táńirim!?.

Sińdi baryp aýaǵa jaýaby joq sóz ólip,

Betbaqtanyp bedeý kók turyp aldy bezerip.

Jetim saýal ishinde mınýt sanap shıryǵyp,

Bara jatyr ózegin qyzyl shoqtaı kúıdirip.

Kereńbisiń, oı, ıt, dep aıǵaı taıap aýyldan,

Kijinip kep aǵasy tepti qara baýyrdan.

Aıaýy joq soqqydan sorly ólimshi kúıge enip,

Qaraqoshqyl topyraq jatty qanmen ılenip.

Qatygezdik joıdaqsyz esin alyp bir aýyq,

Kún batysqa qulady qannan kózi qyzaryp.

İİ

Qubylany qanǵa boıap, qulap qyzyl kún de óldi,

Aqboz dúnıe qos tizginin qara tumsyq berdi.

Monshaqtaryn urlap alyp shashqan nur kúnniń ol,

Alqaraǵa ýys-ýys shashý qylyp júr jyndy jel.

Aýyl jatyr bozań qyrdyń betindegi meńindeı bop,

Sherli bala áli otyr, shemen oıdan kóz ilmeı tek.

Kim sheshedi onyń shor bop shıelengen jumbaqtaryn,

Berish bel men bezireımeı tyńda ony, tyńda aspanym!

Qarańǵylyq – qara boıaý, sińip jatyr júrekti órleı,

Shyrqyraǵan muń da óldi, kór keýdeli tún eskermeı.

Ǵapyl ǵalam ishti órtegen ózektegi órtiń sımaı,

Tún teńizge aınala qap yńyrana tolqıtyndaı.

Sezbeıdi ony beıbaq aýyl, jatyr únsiz buıyǵyp tek,

Jarly lashyq, jalqy jigit soqqan quıyny ishte.

Aǵa ketken jelik qýyp, tepkimenen sheri tarap,

Bala otyr júıkesin jep, syrtyldaǵan kári saǵat.

Jatyr uıyqtap jesir ana jáne jalǵyz qaryndasy,

Aralaryn bólip turǵan kórshi bólme qabyrǵasy.

Búlkildeıdi jas júregi ishte daýyl turatyndaı,

Qara barqyt túndi jyrtyp bir jaryqqa shyǵatyndaı.

Shaıqap tógip aırandaıyn qalǵan tynyshtyqty,

Aýla jaqtan oqystan bir dúrsildegen dybys shyqty.

Keldi taıap ókshesimen, jerdi oıyp jibererdeı,

Qorqynyshtan qaldy buǵyp orynynan túregelmeı.

Ańdyp kelgen arsyz tóbet adam bar dep qorynbastan,

Qolyn saldy sorly ana men ary taza qaryndasqa.

Jalǵyz qalǵan qulynshaqty qamaǵandaı bóri atoılap,

Shyrqyrady qaryndasy túndi jyrta aǵataılap.

Qaryndastyń namysynan  bul jalǵanda ne bar aýyr?

Kóterildi ishinde onyń býyrqanyp qara daýyl.

Tamyrynda tutanǵan  ot órtep ótti shapshyp ózin,

Atyldy endi sýyrmaqqa áńgi esektiń tas júregin.

Qarý salǵan qara abdyra, ashyp edi, táńir atqyr,

Jaý jasqaıtyn túgi de joq, jatyr ishi qańyrap qur.

Oryp tússe qulaıtuǵyn beli bekem nar atandar,

Qaıda kektiń jalǵyz serti, almas júzdi qara qanjar.

Jatyr áne áńgi esekter qyzdyń aryn oınap ashyp,

Turdy qarap, oısyz, tilsiz, qaldy eken kek qaıda adasyp?!

Qara túnge sińip tyndy qyz kózinen aqqan qany,

Aǵasynyń kóz aldynda onyń kirsiz taptaldy ary.

Alaý-dalaý qyz óńirin japqan boldy sorly anasy,

Aı joǵaldy beti kúıip qaraı almaı taýdan asyp.

Keshir meni, keshir, ana, sorly ishteı sybyrlady,

Men bilmeımin abdyramnan qarýymdy kim urlady.

Kim urlady, nege urlady bilmeımin men sebebin de,

Aqtalady maǵynasyz, ókinish joq ózeginde.

Qaryndastyń qaıǵysynan dymdanbapty janary túk,

Muny kórip túnniń kózi bara jatty qaraýytyp.

İİİ

Kókjıekti shyqty jaryp, taǵy da bir tań ińgalap,

Ushty beri qara túnnen  myń kóbelek saǵym qanat.

Ketti qaǵyp aq qanatyn, kezip buıra qyrattardy,

Kóktep shyqqan qabirdegi gúlge kelip ­syr aqtardy.

Aıtty gúlge táńir jazǵan jazý qıys ketpeıtinin,

Gúl qabirden, appaq tańnyń qara túnnen kókteıtinin.

Júırik mezgil  tuıaǵynda bara jatqan dóńgelenip,

Pánı menen baqıdy tek tur dep jalǵyz perde bólip.

Táńir ıe tek ajaldy jalǵyz qylyp jaratqanyn,

Ár taǵdyrdyń sol jalǵyzyn  izdep baratqanyn.

Jetim aýyl qunysady appaq tańǵa qaraı almaı,

Jaryq tússe ishinde ólgen san myń sáýle oıanardaı.

Otyr jigit berish belde maǵynasyz qur máńgirip,

Qaryndastyń sherli úni qulaǵynda tur jańǵyryp.

Keshir gúlim, keshir kúnim, qurban edi saǵan janym,

Qutqarar em men senderdi qarýymdy taba almadym.

Tún kórdi ǵoı abdyramdy túgi de joq qańyraǵan,

Úndemeıdi nege myna, shel kóz aspan, sary dala?

Mańdaıynan jelpigende qanatymen shaǵala nur,

Qaıta týlaı kóterilgen ishinde ólgen qara daýyl.

Myrtyq jýsan myna jatqan alǵan o da seniń,

Kólbeı tússe kóleńkesi qurtqa pana saıasy onyń.

Maǵan da sol jaryǵyńdy tógip ediń tańdaǵy araı,

Jýsanda bar kóleńkeniń, bolmaıtyny mende qalaı?

Jalǵyz suraq jaýaby joq, basyp tur ǵoı sol eńsemdi,

Aıtshy maǵan, qudyrettim, qaıdan tabam kóleńkemdi?

Shýaǵyńa qushtar edim, eı, qyzyl kún janary ot,

Saǵan jalǵyz suraǵymnyń aıtshy, nege jaýaby joq?

Ózek órtep jatqan tynyp órtteı laýlap qansha nala,

Kúndi julyp túsetindeı, qolyn sozdy alqaraǵa.

Sonda ony sýyrǵandaı shyńyraý muń, túnek túnnen,

Túpsiz sonaý kók aspannan kúńirengen ún estilgen:

Men nurymmen bul ǵalamdy birdeı súıdim, keshir, ulym,

Kóleńke joq bolsa sende, jumbaq eken nesi munyń?

Bar ol quıttaı boz jýsanda, shybynda da taǵy myna,

Jandary bar sebebi onyń tosatuǵyn jaryǵyma.

Sende jan joq tosatuǵyn appaq nurǵa jamyraǵan,

Abdyra emes, keýdeń edi, qara túnde qańyraǵan.

Shýaǵymnan qýat alyp, búrshik atty kóktep órken,

Sen súldesiń súıretilgen, sondyqtan da joq kóleńkeń!

Tyndy daýys, biraq ony, naızaǵaı bop osyp ótti,

Qara qanjar sekildi bir qars aıyrǵan kókirekti.

Bulaǵaıǵa salǵan muny aspanynan bult kóshirip,

Alaı-dúleı qara daýyl, basyldy ol da ishte tynyp.

Meńireıgen sherli aýyl men qarap edi dalaǵa sur,

Bir top adam beıit jaqqa tabyt alyp bara jatyr.

Birin-biri julyp jegen artta qalyp adam kóshi,

Qysqan eken qushaǵyna izdep júrgen ajal dosy.

Keýdesinen bostandyqqa kúlip ushqan kóbelekpen,

Jaratýshy qudiretke sońǵy saýal ere ketken.

Qumyrysqanyń tas basqany ózińe aıan, qudirettim,

Men de eleýsiz bir boıaýy em óziń salǵan súgirettiń.

Ómir berdiń, gúl edim men alaýlaǵan tańǵa ǵashyq,

Nurǵa shomǵan jas ǵumyrym búrshikterin qaýlap ashyp.

Bolmaı qaldy balalyǵym, baq qusy da ushqan ary,

Taptady erte búrshigimdi jaýyzdyqtyń kús tabany.

Mańdaıdaǵy shyraqtarym janbaı jatyp tuldandy ol da,

Ne kinám bar? Nege keldim tym qatygez bul jalǵanǵa?

Perishteniń qanatynyń lebindeı bop sýsyldaǵan,

Qudiretti bir daýystan tebirendi tylsym ǵalam.

Osy únniń qýatymen jazyldy da myń jaraqat,

Raqatqa shomdy jany, sáýle tarap bir baraqat.

Tolqyn syndy ún taraıdy arasynan sulý saǵym,

Úndeme sen, ótti bári nazalanba, qulynshaǵym.

Gúl bop qaıta kókteıdi endi,  berish qyrǵa sińdi qaıǵyń,

Taǵdyr jaıly suramaǵyn, qupıasy – bul qudaıdyń!!