Shalqar Erkinbekuly

Attylar áýletiniń aıy ońynan týyp turǵan tusta,aıqasqa pyraqpen tósinen san márte dúbirlete ótken; este joq eski zamannan beri«kir juyp,kúl tókken»—  yrysty İle búginde husynı ǵalamnyń,ker zamannyń aptap jalynynda alqynyp ishteı tynady.Táńir taýynyń Erenqabyrǵa jáne Eshkilik atalatyn egiz sileminiń arasyndaǵy quıqaly alqap kóshpendilerdiń ata qonysy. Oǵan máńgilik jumbaq shyǵysqa kóz tikken,kókbóri analy kóshpendilerdiń tulparynyń tuıaǵy jetken tusqa deıingi ulan-ǵaıyr dalaǵa ornatyp ketken tilsim balbaltastar, qasıetti Qaspen Kúnqastyń（Kúnes） boıynda búgin dońyz túrtkilep kún saıyn kishireıip bara jatqan úısin molalary; kún saıyn ketilip jatqan «Altynqorǵan», «Tasqorǵan»; Tarıhyn tasqa qashap jazǵan kóshpendilerdiń kóne jádigerligi; ýaqyttyń ýysynda ýatylyp, ker zamannyń kúregimen kúıregen tarıhnamalar kýa!...Arýaqty áýlettiń ata qonysqa basqan tańbasy — balbal tastar máńgilik jumbaq
kúnshyǵysqa saryla kóz tikken de neni kútedi eken, á?!....múmkin bóri tótemdi túriktiń túp qazyǵy shyǵysqadegen saǵynyshy shyǵar?!....múmkin túlegi bizderge tabystap ketken amanaty, aspanılyq aqıqatpen astasqan aq tilegi shyǵar?!...múmkin....
Salqyn samaly saz shertken,qońyr kúzdiń basy bolsada,
kúnniń ystyqtyǵy sonsha,aýaaptap jalyn búrkip júzińdi qarıdy,men bolmasam kúnderiń qaran,-dep qyr kórsetetindeı,bálkim tákáppar qoldan kóleńke minez jasap alyp qorazdanaqalatyn saıtanı zamanpıǵylynyń syılyǵy shyǵar....keńsirigikeýip jutap jatqan dalanyń jonyna, beıne jerge qadaı-qadaı salǵan qý súıekteı qalanǵan qala shetindegi ózenge shomylýǵa kele jatqan beseý —qalalyq«Arman» orta mektebiniń oqýshylary.Tylsymdy tiline toqtata bilgen, bóri tótemdi áýlettiń búgingi túıaǵynyń aıtary, bylyqqan hareket, toıyp alyp tyrq-tyrq kúler arsyz kúlki qaqynda.  Ómir osy.....Ortalaryndaǵy Oralatty bala, tabıǵatyna jatoǵashtyq tanytyp únsiz keledi.Tipti tóńireginde adam baryn da umytqan. Samarqaý tartqan sanasyn túsiniksiz,tek  júregiǵana sezer túısik túrtkilep mazalaıdy. Tanaýyna kindik qany tamǵan qasıetti topyraqtyń ba,álde aıaýly anasynyń jumaqtyń jupar lebi ańqyǵan aq sútiniń be,álde birtym-tym ertede,ertede emes-aý keshe ǵana anasynyń artynan,tompańdap júgirip júrgen sábı shaǵynda jadynda qalǵan,sumdyq ańqyma ıis kelgendeı bolady.Sol osydan myń jyldaı buryn sirnege aınalǵan sezimin silkip sergitken. Óne boıyn anasynyń jumaqtyń jupar lebi ańqyǵan aq sútin qushyrlana jutqanda jany mashharlyq rahat tabatyn qasıetti ham baqıǵa deıin tek jalǵyz sát qana qanyǵar....Sosyn,sosyn tirliktiń tepeńdegen qoıtorysynyń úzeńgisine tabanyń tıgennen bastap,qaıda ekenin,qalaı izdeýdiózide bilmeıtin tek álde qaıdan sabylyp izdep sharshaıtyn,at basyndaı altynǵa aıyr bastap ala almaıtyn ǵalamat áser aralaı jóneler......«Men oılaımyn»...mynaý tylsym de túsiniksiz dúnıede,osynaý teperishketoly bes kúndik jalǵanda, jaratqannyń adamǵa syılaǵan eń uly syıynyń eń ulysy- anasynyń jumaqtyń jupar lebi ańqyǵan aq súti. Qalybyńnyń qýat kózi anańnyń aq sútinen kıeli ne bar?...Sol úshin de kıelini kókirek kózimen kóre bilgen halyq danalyǵy «Anańnyń aq sútin aqta» dep,aq batasyn beredi.Urpaq úshin «Anańnyń aq súti atsyn»-degen qarǵysqa qalýdan aýyr qasiret barma?...sanasynda sáýlesi bar jan anasynyń aq sútin aqtaý úshin arpalysar. Ananyń aq sútin aqtaý- ómir súrý. Al aıaýly analar úshin keregi, kúndiz-túni jaratqanǵa jalbarynyp jalǵyz suranary seniń amandyǵyń. Adamnyń opasyz ýaqyttan jalǵyz utar upaıy-artyna tútinin túteter urpaq qaldyrý emespe?!  Endeshe,tabyt tańdaıyńdy jibitken, pánıdiń barlyq kúnásinen qulan taza perishte qalybyńa qýat bergen,anańnńnyń qasıetti aq sútin aqtaýdan artyq qandaı uly hám qıyn maqsat bar?..  Bizder, urpaqtar osyny tolyq uǵynyp júrmiz be?...Oılamsyz  jastyqtyń jeligimen qanshalaǵan qaterdiń jalyna jarmasyp júrmiz, záýdeǵalam jarmasyp júrgen qaterdiń jalynan qolymyz shyǵyp ketseshi?...Bizder qarymymyzdy aıaýly anamyzdyń aq sútin aqtaıtyn qareketke jumsap júrmiz be?!.... Onyń oıyna qyzyǵy men qyzýy mol ótken kúnderi oraldy,qadirin bilmeı ótkizgen kúnderine kóz júgirtse ómirinde ózgelerden ózgeshe eshteńe joq eken. Ózge balalardaı áke-sheshesiniń arqasynda tarshylyq kórmeı taırańdap ósti. Bir kezderi oń-solyn aıyra almaı oıyn qýyp júgirip júretin sábı edi. Endi mine,shashyn shalqaıta tarap, qurby qyzdarǵa urlana qaraýǵa jaraǵan uıań jas.Onyń ózge qurbylarynan anaý degen aıyrmashylyǵy óziniń bir sydyrǵy, opasyz tirliginen jalyqqany, tyń tirlikti ańsaǵany-tyn.Qadirin bilmeı ótkizgen kúnderdiń,kóbelek tirliktiń bir sýraýy bar shyǵar...Ol alǵash oqýǵa kelgende qalanyń adamdy aljastyrar saýdaıy qylyǵynan,arzan qareketinen ada dalanyń darhan júrekti,qara domalaq balasy edi.Qalanyń tylsym tirligi,ózge násildińt úsiniksiz minezderi tompaq sezilip tosylyp qalatuǵyn. Ondaıda aýyldy ańsaıtyn.Shirkin aýyl!......aq kóńil adamdardyń aq-jarqyn minezderi,bylǵanyshtan ada buıyǵy tirligi,Bal dáýrenin baýyryna tyǵyp,burtyıyp jatqan dóń-jyralary, tarıhynyń kýágeri aqbas taýlary, kezinde babasy tulparymen dúbirlete jortyp ótken keń baıtaq dalasy. Bári-bári saǵyntyp sabyltatyn. Alǵash aýylǵa jıi-jıi qatynap,aýnap-qýnapsergipqaıtýshy edi.keıinnen qalanyń qyzyqqa toly toq tirliginiń qyzyqtyryp,qyzyldy-jasyl dúnıeleri kóńilin arbap,aýyldan eptep alystata bastaǵanyn, basqa bir barmaýǵa tıisti...túp tegijırkenip,arbaýynyn
aýlaq júrgen álemge bastap barǵanyn baıqamaıqaldy.Endi ol aýylǵa qaıtýdan erinetin boldy.Átteń!..Aýylǵa degen ádemi saǵynyshyn joǵaltpaýy kerek edi...Eger sizde aınalaıyn aýylǵa degen azǵantaı mahabbatyńyz bolsa,jylap turyp jalbarynarym áste joǵalta kórmeńiz!..Aýyldan qanshalyq alysta júrseńiz de, qanshalyq qarbalas bolsańyz da qoqsyq jumystardan qolyńyzdy birsátke bosatyp aýylǵa qaıtyńyz.Onda sizdi tórt kózben kútip otyrǵan aq samaıly anańyz,aqsaqaldy ákeńiz bar.Onda sizdi júregińizdiń tereń túkpirinde saqtalǵan,bal dáýrenińizdiń tompańdap júgirip júrgen tátti elesi bar,onda sizdiń taza da tákápar sábı sanańyzǵa tańbalanǵan maqsatyńyz bar.Tirliktiń talaby «ózińiz» den alystaý, túpkilikti maqsatyńyzdan jyraqtaý talǵamyn jasaýǵa tiredi me?...Aýylǵa qaıtyńyz,suraǵyńzǵa jaýapty aqpas Alataý bersin.....Qansha qolyńdy tóbeńe qoıyp bezip ketseń de, túptiń túbinde eńirep juryp aınalaıyn aýyldy, aınalaıyn ata jurtty tabatyn bolasyz...... «men oılaımyn»:adamdardyń ásirese,óser urpaq jas býynnyń tas qalada júrip,tasbaýyr bolyp bara jatqany ózderinen úrkip ketkeni,ata-anaǵa degen bez búırektik,ımansyzdyqolardyń aýylǵa degen mahabbatyn joǵaltqanynan, ózine ǵana táýeldi aýmaqtan alystap qalǵanynan.«Keler urpaqtyń janyńdy jaralap, kókeıińdi kemikter qanshalaǵan oısyz qylyǵyn ishiń sezip, júregiń muzdaıdy.» Jastar aqyldan áste kende emes,túısinip,
júregine juqpasa aıtylǵan aqyldyń,oqylǵan tom-tom kitaptyń túkke keregi jok,dúnıeniń tutqasyn ustap turǵan ótirik aqyl,jalańash naqyl olardy ózderinen alystatyp jatyr,«ózi»bola almaǵan adam «eshteńe de» emes.Tehnologıa men tis-tyrnaǵyna deıin qarýlanǵan mıyna áldebir aǵymdaǵy« buıryqtar»,erkinnen tys máńgúrttiktiń eń dáýrendegen tásilimen «engizilgen»,jandy tetikke aılanyp qalǵan ımansyz jandardan jahan jaralanyp jatyr...Eger sen aınalaıyn aýyldyń,aınalaıyn týǵan jerdiń aqyl ystap ketken sanańa sáýle shashar shýaǵymen shomylmasań, sirne bolǵan sezimińdi sergiter sulýlyǵyn sezinbeseń, ulylyǵyn uǵynyp,ulyqtaı almasań onda bári beker,bári....Eger sen Arhımet aıtqan «jerdiń tireý»núktesin,áldebir jattandy teoremalarǵa salyp taýyp shyǵyp,jerdi domalatyp jibere alatyn qabyletke ıe bolsań qaıterediń...Sanańa sińip qalǵan tehnalogıalyq  túısiktiń saǵan ne istetetinin shamalaı alasyń
ba?....Abaı atamyz áýelde medirseden bilim alyp haqty tanyǵan. Sanasyna aspanyılyq aqyıqattyń núry sińgen hakym edi. Áne sodan ákeniń emes adamzattyń uly bolý bastaldy....Iman-júregimizge  jylý  jiberetin, aspanılyq aqyıqattyń qaınar kózi.júregimiz jylyýynan aıyrylyp jutap barady..Aýaǵaıyn, ımandy bolaıyq!!!.....

 Ol endi dostary turasynda oılandy. Biz qulyn-taıdaı tebisip tete óstik. jastyqtyń jeligimen alataý asamyzdan kelmeı áspensip júrdik. Men oılaýshy edim, arǵymaqtaı aryndy, qara nardaı qarymdy dostarym turǵanda aspas asýym, almas qamalym bolmas dep.Árqandı jaǵdaıda qoldap, qol ushyn bere alatnyna,qaýyp-qater  ataýlynyń bárinen qutqara alatynna esh-kúmánsiz sendim. Eshqandaı  qaýpim joq bolsa da, jaqynnan beri áldebir qaýip qaýmalap júrgendeı úreılene beretinim qalaı?.....Aıaqtan shalar qaýyp-qater  aınalamyzda búǵip júrgen bolsashy?.....Biz bir-birimizdi Baıaǵydan bilemiz, tolyq túsinemiz den oılaımyz. Shynynda da solaıma? Aǵattyǵymnyń kóbi osy dostaryma elikteýden, erýden bastaldy. Biz kóńil jyqpas myıyqpen máz bolyp júrip, sol máz bolǵan myıyqtan da adamdyq syıyqtan da aıyryla bastaptyq.Tezek soryp, ashty sýǵa aýestendik, ata-anamyzdyń adal eńbeginiń jemisin haram hareketke jumsadyq. Tolyp jatqan toılarymyz boldy. Topyrlap baryp toıladyq. Qasymyzda tobyq jútqandaı tompyıyp,  aqtamaq aqqý músin qurby qyzdarymyz júrdi. Adaldyqty aıyrlmaý  mahabbatty «máz bolý» dep túsindik. Bizde erkindikti ańsaǵan azat arman boldy.  Batystyq mádeniıetke berile qushtar boldyq. Batyssha  ómir súrýge barymyzdy sala talpyndyq. «Jastyqta mastyq bar»- dep uqtyq, nege bizder qazir bárin, naqyldyń mánin basqasha tusynetin boldyq.... Ol mastyq halal qareketke, adal maqabatqa, ǵylym-bilimge degen mastyq emes pe edi? Adam tura joldan taıamyn dese op-ońaı, Ózi de anyǵyn bilmeıtin álde bir tylsym kúshtiń arbaýymen aǵattyqtyń artynan murynyn tesken taılaqtaı salpaqtaısyń- aý kelip.Bylaıǵy tirligiń buıdań úzilgenshe osymen ótedi...Men ózimdi bóten sezinip kelemin, tipti, myna dúnıe maǵan jat. Bar-joǵyn ózimde bilmeıtin basqa bir álemdi ala-sura ańsaımyn, asyǵamyn. Qaıda, ne úshin asyǵatynym taǵy belgisiz....Maqsatsyz munar tirligimizden ápten jalyqtym. Jan dúnıemde buryn-sońdy mundaı tolqý týylyp kórmegen....Dostaryma erip osylaı esh oılanbastan kele jatqanyma ókinetin tárizdimin...taǵy ne úshin meni áldekim kútip turǵandaı asyǵyp kelemin. Aýlǵa qaıtqym keldi... 

    Olar qaladan qala shetine jeteleıtin joldyń sońǵy múıisine jetti.Odan ary Alataýdyń qoınyna,urlanada uıala kirip bara jatqan úlken saı. Arsyıǵan adyr-jyralar. Oral ıyǵynan bireý qaǵyp qalǵandaı tosyn artyna burylyp, qalaǵa tesile uzaq qarady. Álde bir qyımasy, ál etýge tiıisti sharýasy qalyp bara jatqandaı......Saı-qym-qýyt qaıshylyqtan týǵan,mazasyz muńnyń saıy .jańa  zamannyń

Ónerkásibi ońdyrmaı jaralaǵan. Alataýdan bastaý alǵan, Alty  alashqa aty mashhur  arqaly aqyn—Tańjaryq Joldy uly tunyǵynan   shólin qandyryp, túlep úshkan «aǵyny qatty,shapqan attan»-dep jyrǵa qosqan ór shaqpy alqymynan býylǵan. Erkeligin, erkindigin tonatyp, serkeligin setinetken negizgi arnasy toǵanǵa burylǵan. Jol boıyndaǵy barlyq lastyqty boıyna jyıyp alyp jóńkilip jatyr. Áýelgi arnasynda azǵana bólgi aǵady. Qansha biten, tossada tospanyń belgisiz bir tusynan aǵyp toqtamaı qoıdy. Tabıǵattyń bar tylsymynyń tilin taýyp,erkimizge kóndiremiz dep ereýildegen aılaker adamnyń aqymaqtyǵyn áıgilegendeı, essiz ereýilin mazaqtaǵandaı.....Ózenniń osy az ǵana bóleginiń óz tunyqtyǵyn saqtap mańǵaz aǵyp jatqanyn qalaı túsinesiz?....Adamdarǵa, adam bolamyn dep arpalysyp jurip, adamdyqtan alystap alatyn aqymaqtar «aqyryn júrip anyq bas», nege sender bárin búldirip bolǵan soń baryp «búıtpeńder» deısińder?...Qansha tyrashtanǵanmen tabıǵattyń tunyqtyǵy bir ylaılansa tunyýy qıyn. Qalpyna keltiremiz degenderiń,  «E,mynandaı emespe edi»-dep elesteriń boıynsha qalqyıtý ǵana áýeli aınalaıyn tabıǵattyń óz tunyqtyǵyn saqtańdar! Tunyǵynan tonalǵan sulýlyq tul-dep til qatyp turǵandaı..... Tarıhty baýyryna basyp búk túsip jatqan aqbas taýlar «Erteńgi tirlikteriń ne bolar eken» dep qamyǵa qaraıdy.......Sanańda sáýle,túsinigiń tumannan ada bolsa aınalaıyn tabıǵat bárin de uǵyndyrady. Átteń, bizder  túsine almaı jurmyz......

   Shaqpyǵa túsken tospa-sýelektir stansıasy. Tospanyń tusynda úlken sarqyrama bar.Taǵany jazyqsha, shaǵyn kólsymaq. Ekpindene qulaǵan sý taǵanyndaǵy qum, tastardy ekshep shyǵaryp, úlken shóńet qalyptastyrǵan. Tolqyndardyń qaıtalana qalyptasýy tym tez  janyna jaqyndaǵannyń bárin ózine tartyp ketedi. Aq monshaqqa tolǵan sý beti belgisiz bir muńnan, belgisiz bir qaıǵydan habar beretindeı, óne-boıyna úreı uıyp álsiz dirildeıdi....Dostary sýǵa  túse bastady... Oral jaǵaǵa jaqyndap baryp , ańyryp turyp qalǵan, tosynnan túskisi kelmedi. Jaǵaǵa áne-mine jete bere jeli shyqqan tentek tolqynnyń beti qym-qýyt, kelip-ketip jatqan tolqyndar «Beri Kel, beri Kel»-dep shaqyryp turǵan tátizdi.... «O,batyr kelseńshi»-dep mazaqtaı til qatyp, máre-sáre bolyp shomylyp jatqan dostaryn kórgende,tosynnan týylǵan ólezdiginen uıalyp,sýǵa qoıyp ketti.Tym asyǵys ytqyǵan, dostarynan oza súńgip baryp basyn kótergen ony shóńet qushaǵyna toǵytty da áketti... Shógip bara jatqanda ǵana baıqaǵan dostary qarasy qaıta kóringen de bir-biriniń qolynan ustap shóńetke júgirisken. Sý ekpinimen janshila shógip shyqqanda eseńgirep ketken ol, dostarynyń aıǵaıynan esin ázerge jyınaǵan da shóńet shetinde ózine qol sozyp turǵan dosynyń buldyr beınesin boljady. Qolyn sozý kerektigin túsingen...tereń sý, qol sozyp turǵan dosynyń boıynan asyp ketipti, tek qolyn sál sozsa boldy dosynyń shyǵaryp áketetini anyq. Bar qaýqaryn iske qosyp qolyn sozyp, dosynyń qolynan ustaı bergende baltyryna álde bir qol sap etip jabysa ketti.....Shógip bara jatqan da shóńet shetinde ózine jymyıa qarap turǵan anasyn kórdi. Qyzyq eken...Qýanyp turǵan tárizdi....Nege?....Endigi sátte «Kómektesińder, Qaısyń barsyń?»-dep shoshyna aıǵaılaǵan jastardyń daýysy meńireý dalanyń meń-zeń tynyshtyǵyn  buzyp, jartastarda  jańǵyryp jatty. Saı ishi ý-shý Jartastar bir-birine habar jetkizip  aǵashtar aıǵaı  shyqqan  jaqqa údireıe qarap qalypty.  Azdan soń istiń jáıi aıqyndala bastady....Bári Sarqyramaǵa tóne túsken, tutip jibergeli tur. Óz-ózinen qýystanǵan sarqyrama：Jaǵamdaǵy, «jaqyndama qaterli!!!»- degen qatań eskertúdi kóre turyp elemegen ózderi- dep sazarady. Júıemen júgendep, qyısynmen quryqtap ese berer emes...Jastar Sý shyǵaryp tastaǵan Oraldy óz bilgen ádisterimen qútqaryp almaqtyń qamynda....Tek qol sozim jerde turǵan dosyn qutqara almaǵany úshin ózine ólershe óshikken bireýi óz aldyna meńireıip otyr. Kókiregine keptelgen úlken úreı bar.Ol Oraldy álde kimniń shóńet túbine qaraı súırep bera jatqanyn kórdi.....

Oral shóńetke shym batyp bara jatyp, óziniń tym uzaq shókkenin, baltyryna sheńgelin batyra shegelengen qoldyń ózine tanys qol ekenin, qutyldyrmasyn túısindi. Ótken ómiri kóńil ekiranynan qaıtalanýda...Tirliginiń túpkilikti mánin túsindirip, ózine táýeldi aýmaqtan adasyp júrgenin alǵash ańǵartqan osy qoldyń ıesi kim edi?...Shuǵyla!..júregi shymyrlap qoıa berdi....Shuǵyla eken ǵoı...Orta mekteptiń tabaldyryǵyn alǵash attaǵan jyly tanysqan.  Júzinen núr tamǵan asa ajarly qyz edi.Úzdik oqıtyn. Jas arýdyń ózine únemi uıala, qaraqat janaryna álde bir qupıalyqty qamap móldireı qaraıtynyn alǵashynda qansha oılansada túsinbegen .Az ǵana ýaqytta qyz ózine baýar basyp úlgergendi. Ózine tanys dúnıeniń dúbirinen beıhabar qyzdy tym sábiı sezinetin. Birde oıynǵa súıep qyzdyń qolynan ustady. Áli esinde... sol sát shoshyna selt ete túsken qyzdyń óne boıynda ózine beımálim álde neniń dirildeı uıyp turǵanyn ańǵardy. Uırenip ulgergen tásili esine tusyp qyz alaqanyn ıskegen de  eki betine uıaty oınaqtap shyǵa kelgen qyz qolyn tartyp úlgirse de, on altydaǵy qyz alaqanynan óziniń besiktegi qaryndasynyń náreste  ýyz ısy ańqyp turǵanyn ańǵardy....Qyzǵa úreılene qaraǵan  Sanasyna  alǵash ret «tazalyq» turasyndaǵy tyń túsinik salmaǵyn túsirdi. Qyzdyń ul sabaqtastarymen ne úshin qol berip amandaspaıtynyn, sebebin suraǵanda, «adamnyń alaqany men mańdaıyada allanyń jazýy bar...Meniń biliýmshe qazaq qyzy alaqanyn tek óziniń jaqsy kórgen adamyna ustatqan...Al keshegi qazaq jigitteri qyzdardyń mańdaıynnan ǵana ıskep, jaqsy kóretinderin bildirgen eken ....»-degen jaýabynyń mánin endi túsingen. Ol Óziniń qatelesip júrgenin túsinip, qyzdan irgesin aýlaqqa saldy.... «Tazalyqty» qorǵaýǵa talpynǵany edi. Arnamysy aqyrynda qyzǵa ózi jaıynda oıyna búgip júrgenin aıtqyzyp, «baqytyńdy mennen izdep adaspa, men teńiń emespin»-dep keshirim suratyp tynǵan. Keshikpeı qyzdan hat aldy. «Bilesizbe?... Júregińizdiń unyn tyńdaı alatyn tárizdimin,oraljan... Ózgergen tábyıǵatyńyzdan men aqyıqyı ózińizdi tanı aldym. Siz  ákemnen keıingi alaqanymnan ıiskegen er adam boldyńyz. Ulken erligińiz dep bildim, uıattyń qanshalyq uly ekenin sonda, syz uǵyndyrdyńyz. Men sol sátte qolymnan «o bastaǵy» Oraldyń ustap otyrǵanyn sezinip, táńirge shúkirlik aıttym. Oraljan sizge, sizdiń ózińizge táýeldi aýmaǵyńyzǵa túbi bir arǵymaǵyńyzdyń basyn buratynyńyzǵa senemin....» .Qyz hatyn oqyp otyryp óziniń shynymen de tylsym de túsiniksizdeý  dúnıeniń qaqpasyn qaǵyn turǵanyn túısingen. Sóıtyp júrgende ata-anasynyń    qalaýy qalalyq orta mekteptiń ordasyna tý tiktirdi. Kóp ótpeı Shuǵylany da umytyp úlgirgen....  Endi ol, balaǵyna jarmasqan qoldyń jalǵyz emes ekenin bildi.Qoldar baltyryna jarmasýǵa talasyp jatyr eken....Basqa qoldar shuǵylanyń qolyn qaqpaılaý da. Shuǵylanyń qoly baltyrynan bosaı qalsa boldy basqa qoldar, óshige jarmasyp, shóńetke batyra túsedi.....Sol sát asa úreıli ólim turasynda oılanǵan. Ólimniń úreıli emes, óz yryzdyǵyn túgetpeı úzilgen ómirdiń úreıli ekenin, adamdardyń ólim dep júrgeni máńgilik ómirdiń esigin ashar sát ekenin, óziniń ol esikti ashýǵa áli daıyndyqsyz, tolymsyz ekenin túsindi. Ólgisi kelmedi....  Osy sátte baltyryna jarmasqan jumbaq kúsh tilge  keldi..   

• Túsindińbe?.....                                      

—Túsindim.........  

Sol sátte, baltyryndaǵy qoldyń bosatqanyn sezdi. Qaýrsynnan da qaýqarsyzdanǵan denesin, óne boıyn uıytqan qúdiretti álde bir  unnyń jelpip joǵary kótergenin, bar Bolmysyn sol únnen taralǵan,   aspanyılyq aqıqattan nár alǵan aq nurdyń aımalap, bar lastyǵynan aryltyp jatqanyn óne boıy súısine uǵyndy. Ol únniń maltyǵyp qalǵan qarańǵylyǵynyń ar jaǵyndaǵy appaq álemnen jetyp jatqanyn, óziniń sol únge talpyna túsip , appaq bir álemge enip kele jatqanyn bildi. Sálden soń Oral rahymannyń nuryn tókken rahymy mol,meıirimdi,ádil de araıly kúndi kórdy. Ol ómirge qaıta keldi....Múmkin kelmeı aq qoıǵeny dúrspa edi?.....

   Oraldyń kózin ashqanyn kórgen dostary esteri shyǵa qýandy. Betine dostarynyń qýanysh jasy tamyp jatyr, tatyp kórdi, táp-tátti eken, táp-tátti.....Dostarynyń da máńgilik ómirdiń esigin ashýǵa eshqandaı daıyndyqsyz  ekendigin bildi. Máńgilik ómirdiń esigin ashýǵa laıyqty bolyp ólýdyń óte qıyn  ekenin ańǵarǵan. Oıyna ótken ómirinde túsinýge óresi jetpegen bir oqıǵa oraldy. Alǵash mektep tabaldyryǵyn attaǵan kúni, álppeden sabaq beretin apaıy bet asharyn Ybyraı Altynsarınniń « Kel balalar oqylyq, oqyǵandy kóńilge yqylaspen toqylyq.» degen jyrymen ashqandy. Bul jyrdy ákesi mektepke ákele jatyp jattatqan. Byraq ,jyr «Bir qudaıǵa syıynyp... » -dep bastalatuǵyn.Sol esine túsip, «Joq, apaı qate aıtyp tursyz»- dep ákesi jattatqan jyrdyń tolyǵyn aıtqan. «byr qudaıǵa syıynyp ....» Búl ójettiginiń kesirinen ákesine tekserý túsip, sońy qyzmetten qýylýymen tynǵandy.... Ol kezde qansha oılansa da baıybyna bara almaǵan. Endi túsindi.... Ómir oǵan endi ǵana bar qupyıasyn ashqandaı..... Ózi Fızmka páninde úırengen máńgilik mehanıka zańynda táńirdiń tirshilikti jaratqandaǵy zańdylyǵy jatqanyn baıqady. Kúndi aınala qozǵalatyn planetalardyń, álemdik aınalystyń toqyraýsyzdyǵy, bir ortalyqqa baǵyttalǵany, adam júreginiń qyzmet qurylymy barlyǵynda osy zańdylyq jatyr. Tynysyń toqtaǵanǵa deıin tynymsyz keýdeńdi tepkiler tentek júrek, alǵash anańnyń  jan  besiginde  qalyptasa bastaǵanyńda toqtaýsyz ,toqyraýsyz soǵatyn bir núkte....Ol qozǵalystyń qaıdan qýat alyp, sońǵy tynysyna deıyn qalaı toqtaýsyz jalǵasa alatyny túsiniksiz...Kúndi   ortalyq etip aınalyp turǵan planetalardyń qozǵalysynyń bastalýyna da Bir túrtki kúsh áser etip tur.... «Máńgilik mehanıka»... Núeton  aqsaqal ashty deıtin...anyǵynda alǵash baıqaǵan....odan da anyǵyn aıtsaaq alǵash tańbalap qaǵazǵa túsirgen  úshinshi zańy- keri tebý zańyn bizdiń keıipkerimiz táńir –pende toeromasy dep túıdi."Eshqandaı nárse joqtan bar bolmaıdy " dúniıedegi barlyq tapqyrlyq ataýlyny adam tabyıǵattan baıqaǵan , burynnan bar....tek pende balasy ar bir jańalyqty "Jaratqan "saıyn , táńirge ákirendeýin qoıǵan emes....Ádebiıettede jańa byr "Izym "jaratqany ushyn , báz bireýlerdi qudaıdaı kórip...Tabynyp kettik...Sol niǵimetti táńirdiń pendesine syılaǵanynyn túsiniýge sanamyz jetpedi....qatelik áne sodan bastaldy...."Adam pendesi ózin jaratqan ıesine oqsaǵysy kelip talpynady .....Byraq ol qashanda pendeligin qoıǵan emem "...."Men oılaımyn " Ádebiıette eki -aq "Izim " bar....Táńirızim jáne sháıtanızim ....Byz ózimizdiń ulyqtap júrgenimizdiń qaısy "ızim "ekenimizdi bilemizbe osy...."Kózi soqyr nadandyq qorqynyshty emes...Naǵyz qorqynyshty kókiregi soqyr nadandyq " Ómir osy..... keri tebý zańy-«táńir–pende» teromasynyń aıtary : Bir denege qanshalyq kúshpen áser etseń, ol da sonshalyq kúshpen keri áser etedi. Adam taǵdyryn «táńir–pende» teromasy men  túsindirer Bolsaq: Taǵdyr degenimiz adamnyń óz tirligine tıgyzgen áseriniń keri áser kúshi .....jańǵyryǵy........Demek  barlyǵyda  nıetke baılanysty. Bul toeremoda ádiletsizdik saqtalmaıdy hám bul zańdylyq barlyq bolmysta bir tutas saqtalady. Seniń áser kúshińniń keri áseri tek sen ǵana emes, senimen bir tutas álemge de áserin tıgizedi. Jasaǵan jaqsylyǵyń , ne jamandyǵyń bolsyn , jańǵyryǵy  saǵan ǵana emes senimen bir tutas álemge ....urpaǵyńa áser etedi.....Qareketińe qaraı qarymtasyn alasyń....

«Táńir–pende» toeremasy baqıǵa deıin tepe-teńdigin buzbaı saqtalady. Bul zańǵa táńir da qaıshy kelmeıdi..óıtkeni búkil jaratylysty ustap turǵan osy zań...Endeshe pendeniń Taǵdyry óz qolynda.......... Qalanyń shetine taıaýornalasqan kók kúmbezdi meshitten azannyń daýysy estildi.Sonda baryp Oral shóńette estigen úniniń azannyń úni ekenin, búgin qasıetti juma kúni ekenin bildi.......Dostarynyń azannyń daýysyna uıyp otyrǵanyn baıqaǵanda, esi shyǵa qýandy Meshitke qaraı asyǵys attanǵan beseýine táńir taýy batasyn bere til qatty.... Tyńdańdar kókbóri analy kóshpendiniń bóltirikteri:tasyma qashalǵan tarıhtaryńdy tanyı bilińder. Bilem áldekimder ol tarıhty ózgertkileri kelip áreke tjasap jatyr.....Tarıh ózgermeıdi, tek umyt bolady.......Umytpańdar baǵyzydaǵy búkil dúnıeni titirentken saqtardyń salmaǵyn, begzattyǵyn Evro- Azıany qaltyratqan ǵunnyń qúdireti.........Qarateńizge atyn sýarǵan er túrktiniń tebini......Qypshaqtyń dushpanynyń jadyna máńgilikke qashalyp qalǵan erligi sanańda tursyn... Erligiń esińnen shyǵyp bara jatsa dushpanyńnan sura Sebebi,olar umytpaıdy.Umyta almaıdy.......Uranda oǵyzdyń urpaǵy!......Túr-tulǵańnan aıyryp azǵyndatqan,ózińne úrikken  oısyzdyǵyńnan Qutyl. Kóshińder kóshpendi!!Seniń baqytyń  kóshý..........Táńiri syıǵa tartqan, ózderińe táýeldi aýmaqqa attaryńnyń basyn buryńdar!!.....Bóri tótemdi tektiń tuıaǵy. Oıanǵan urpaq-ózderine táýeldi álemge alǵashqy qadamdaryn Tilek tileıik aǵaıyn «Jortqanda joly, ımany joldasy bolsyn»...........Aspannan taralǵan, rahymannyń nurynan nár alǵan shaqpy,olardy ǵusylǵa quıyndyryp shyǵaryp saldy.Kók kúmbezdi meshit aspany tunyq............Odan ary arpalysqan qala tirliginyń aspanyna kóz tastadym.......... Buldyr............Mynaý meńireý..........Nasha shekkendeı meń-zeńqylar tirligi men táýeldep alǵan mazasyz ómir.....Qubylmaly qoǵam,bóltirikterge eptep qyńsyla depmeýrin tanatyp jatqandaı....Ómir osy......Túpki túısigimde bir aıǵaı kóterildi  «Kóshyńder kóshpendi!!!! »......Aıǵaı asqaq Alataýlar ǵajetip, jańǵyryp, aıbyndy uranǵa ulasty.Uran uninen kókbóriniń ulymasy ańqyıdy.............Kókke talpynǵan ún,ılahı nur tamshylaǵan alqar aspanǵa baıaý sińip bara jatty kenet Alataýdyń arǵy bókterinen táýelsiz tuǵyryna shaqyrǵan taǵy bir kókbóriniń ulyǵan úny estildi..........«Kóshińder,
kóshpendi»!!!!.....