Con Djý Lıdiń balalyq shaǵy Soltústik Koreı astanasynda ótti.  Bala kezinde ata-anasymen birge jaqsy ǵumyr keshti. Alaıda bul qýanyshy uzaqqa sozylmady. Jasóspirim kezinde ashyqta ómir súrip, kóshe buzaqylarynyń arasynda ómir úshin kúresýge týra keldi. Bul jas jigittiń ómirindegi qıyn buralań joldardyń biri ǵana.

1990 jyly Son Djý Lı áke–sheshesimen Phenándaǵy úsh bólmeli páterde turdy. Óskende ákesi sekildi Soltústik Koreıa áskeriniń ofıseri bolýdy armandady. Alaıda 1994 jyly prezıdent Kım Ir Sen qaıtys bolǵannan keıin ol baqytty balalyq shaǵymen qosh aıtysty.

Jańa bılik oqqaǵar bolyp jumys isteıtin Son Djýdiń  ákesin  qýdalaı bastady. Otbasymen birge astanadan ketýge týra keldi. Kishkentaı bala qaýip tónip turǵanyn sezbeýi úshin áke-sheshesi oǵan eńbek demalysyna qydyryp bara jatqandaryn aıtqan. Alaıda ábden tozyǵy jetken vagonǵa kirgende, balada bir kúmán paıda boldy.

«Men qaıyr surap otyrǵan ózimmen jasty balalardy kórip, qatty tań qaldym. Men ákemnen «Biz áli de Soltústik Koreıdemiz be?» dep suradym. «Sebebi mektepte bizge Soltústik Koreıa álemdegi eń baı memleket dep úıretedi» deıdi ol.

Otbasy Kenson qalasynda ornalasty. Son Djý mektepke barǵanda jańa synyptastarynyń damýynda aqaý baryn sezdi.

Bir kúni mektep oqýshylaryn kóshege shyǵardy. Dalada bir top adam boldy. Dál sol kezde eki polıseı kelip er men áıeldi aǵash baǵanǵa baılap qoıdy.  Er adamdy urlyq ústinde ustap alǵanyn, al áıel Qytaıǵa qashyp ketkisi kelgenin aıtyp, olardy eldiń kózinshe atyp tastady.

Aılar ótip jatty. Son Djýǵa jańa qıyndyqqa toly ómirine úırenisý ońaı bolmady. Jeıtin tamaq joq. Eldi ashtyq jaılady. Synyptastarynyń kóbi tıyn aýlap, bazarda urlyq jasaý úshin mektepti tastap ketti.

Bir kúni ákesi kenetten Qytaıǵa bara jatqanyn jáne ol jerden kúrish ákep beretinin aıtqan. Bir apta ótti Son  Djýdiń ákesi úıge oralmady. Biraz ýaqyt ótkennen keıin anasy týystarynyń úıine baryp tamaq tabýǵa tyrysyp kóretinin aıtyp, ketip qalady. Ol anasy ákesi sekildi oralmaı qoıady ma dep qorqyp, anasyn kópke deıin jibermedi. Son Djý uıyqtap qalǵanda anasy oǵan hat tastap, ketip qalǵan. Hatta "qatty qarnyń ashsa tuz jalap,  sý ish "degen. Budan keıin ol anasyn kórmedi.

«Men ata-anamdy jek kórdim. Olar jaýapkershilikten jaltaryp ketkendeı kórindi. Áke-sheshem meni taǵdyr tálkegine tastap ketti».

Kóshe bandasy

Son Djý Lı tiri qalýdyń jalǵys ǵana joly – kóshe bandasyn qurý ekenin túsindi. Ol alty balanyń basyn qosyp, urlyqtyń qyr-syryn úırene bastady.

«Biz bir-birimiz úshin ólýge daıar edik. Qıyn sátterde birge bolý arqyly tiri qaldyq» deıdi Son Djý.

Ár aıda urlyqshylar bandasyn halyq tanı bastaıdy, sol kezde basqa qalaǵa ketýge májbúr bolady.  Jańa jer tabý qıynǵa tústi. Sebebi, jergilikti bandamen tóbelesýge týra keledi.

«Men taekvandomen aınalysqandyqtan, meni kóshbasshy etip tańdady. Olar meni óte jaqsy tóbelesedi dep oılady. Biraq kóshe tóbelesi múlde bólek. Taıaq jegen sátterim kóp boldy. Biraq  baýyrlarym maǵan senim artty. Olardyń úmiti meni shırata  tústi».

Eresek, qarýly  toptarmen tóbelesý óte qaýipti boldy. Osyndaı tóbelesterdiń birinde Son Djýdiń banda múshesi kóz jumǵan.

Birneshe ýaqyt ótkennen keıin Son Djýdiń eń jaqyn dosyn kolhoz basshysy kartop urlaıyn degeni úshin óltirip tastady.

Banda álsireı bastady. Olar tyǵyryqtan shyǵý úshin Kensonǵa qaıtyp bardy. Sol jerde Son Djýdi atasyn kezdestirdi.

Son Djýdiń otbasy astanadan kóship ketkennen keıin atasy olardy izdegen. Kensonnan birneshe shaqyrym jerde ornalasqan sharýashylyqqa kóship baryp, ár demalysta nemeresin qalaǵa izdep barady eken.

Atasymen tabysqannan keıin Son Djý Lı onyń sharýashylyǵynda birneshe baqytty aılardy ótkizdi. Aptasyna bir márte bandasyna bir qap tamaq aparyp berip turdy. Ol kezde banda urlyqty qoıyp, jumys isteı bastady.

Ákesinen habar keldi

Bir kúni úıge beıtanys adam kelip, hat berdi.

«Onda «Balam, men Qytaıda turamyn. Sol jerge kel» dep jazypty» deıdi Son Djý.

Beıtanys adam shekaradan adamdardy ótkizýmen aınalysqan. Ol Son Djý Lıǵa elden qashýǵa kómektesýi úshin kelipti.

«Júregimde eki udaı sezim boldy. Biri ákeme degen ashý. Sol ýaqytta ákemdi judyryqtap urǵym keldi. Ekinshi jaǵynan ákemdi qatty saǵynǵanymdy túsindim. Men atama, Qytaıǵa ákemdi uryp, qaıtyp keletinimdi aıttym».

Son Djý kontrabandısterdiń kómegimen Qytaı shekarasyna jaıaý ótip ketti. Ákesimen kezdesti.

«Ákem meni qushaqtap, jylap jiberdi. Kókeıimde kóptegen saýal turdy. Biraq «Men de seni saǵyndym» dep, kóz jasyma erik berdim. Ol anań qaıda dep suraǵanda, jylap jiberdim. Sebebi suraqtyń jaýabyn bilmedim».

Son Djý men ákesi áli kúnge deıin anasyn izdep júr. Onyń qaıda ketkeni belgisiz kúıinde qaldy.

2009 jyly basqa kontrabandıst Qytaıda túr álpeti anasyna keletin áıeldi kórgenin aıtty. Biraq ol basqa adam bolyp shyqty.

Son Djý kontrabandısterge dostaryn taýyp berýi úshin aqsha tólep otyrdy. Alaıda  olardan eshqandaı habar bolmady. Ózi dostaryn armıaǵa alyp ketýi múmkin dep topshylaıdy.

Jańa ómir

Alǵashqy kezde Ońtústik Koreıdegi ómirge úırenisý qıynǵa soqty. Ol qatty jalǵyzsyrady. Son Djýdiń  sóılegeninen onyń Soltústik Koreıden ekeni bilinip turdy. Al Son Djýdiń aıtýynsha ońtústik adamdary KHDR bıligi halyqtyń mıyn ábden ýlaǵan dep esepteıdi. Sáıkesinshe adamdardyń túsinigi sol deńgeıde dep oılaıdy eken.

Son Djý erkindiktiń ne ekenin Ońtústik Koreıdegi dúkenge barǵanda bildi.

«Meniń qalam tańdaýyma eki saǵat ketti. Kenetten oıyma erkindik degen osy shyǵar degen oı keldi. Men qalaǵan qalamymdy tańdaı alamyn».

Son Djý Lı eki Koreı elin qosýdy armandaıdy jáne oǵan kýá bolatynyna senimdi.

«Soltústik Koreıada 1990 jyldan keıin dúnıege kelgenderdi eldiń taǵdyry, bolashaǵy oılandyrmaıdy. Olardy tek jeke ómiri ǵana qyzyqtyrady» deıdi Son Djý.

Son Djý Lı ózgeris ózi burynda azyq-túlik urlaǵan bazarda bastalady degen oıda.

«Ýaqyt óte kele Soltústik Koreıa turǵyndary azyq-túlik pen taýarlardy eshqandaı baqylaýsyz satyp, aqsha jasaýǵa bolatynyn túsinedi. El qurdymǵa ketpeıdi. Alaıda bılik aýysatyn ýaqyt keledi».

Son Djý AQSH-ta odan keıin Ulybrıtanıada oqı bastady. Qazir «Eki Koreıany biriktirý» degen taqyrypta dısertasıa qorǵamaqshy.

Ómir tarıhy

Bastapqy kezde ol óz ómiri týraly aıtqysy kelmedi. Odan keıin óz tarıhymen bólisý arqyly psıhologıalyq jaraqatynan arylyp qana qoımaı, Soltústik Koreıdegi balalardyń qandaı jaǵdaıda ómir súretinin elmen bólise alatynyn túsindi.

Qyrkúıek aıynda onyń «Ár aqqan juldyz» atty kitaby jaryq kórdi. Ol eń aldymen jas eresek oqyrmanǵa arnalǵan.

Onyń úlken armany Soltústik Koreıge baryp, Phenándaǵy saıabaqta serýendeý, ómirindegi qıyn sátte janynan tabylǵan dostaryn tabý.

«Túsimde baýyrlarymdy jıi kóremin. Keıde sýda shomylyp júremiz, balyq aýlaımyz. Men úshin úıge qaıtý - jaqsy kóretin adamdarymmen qaýyshý». 

Derekkóz: bbc.com