Qytaıda smartfon paıdalanýshylardyń sanyna Amerıka, Brazılıa jáne Indonezıanyń halqyn qosa esepteseńiz de jetpeıdi dep jazady 24.kz.
Sońǵy jyldary ınternetke táýeldi adamdar sany kóbeıip ketken. Ásirese kıberkeńistiktegi jasóspirim quqyǵyn qalaı qorǵaýǵa bolady. Qazir Qytaı úkimeti osy máselemen bas qatyrýda.
Qarapaıym qaltafonymyzdyń smartfonǵa aınalyp, tek baılanys emes, aqparat, alý, kitap oqý, oıyn-saýyq, tipti qarjylyq operasıalardy oryndaıtyn qudiretti qurylǵy bolyp shyǵa keldi. Osylaısha adamzat balasy smartfondaryna shuqshıyp, telefon aldynda táýeldi boldy. Qazir qaıda barsańyz da bastary salbyraǵan jurtty kóresiz.
Telefonǵa telmirip, aınalasyn tegis umytyp ketetinder kóp qazir. Mynaý sonyń bir mysaly. Eki kamazdyń ortasynda qalǵan qytaılyq qyzdyń qaıǵyly ólimi – Gýandýn provınsıasynda bolǵan jaǵdaı. Qazir Qytaıda ınternet qoldanýshylar sany 710 mıllıonnan asady. Onyń 170 mıllıony kámelettik jasqa tolmaǵan. Beıjiń bıligi balalardyń ınternetke baılanyp qalý máselesimen kúresti erterek bastady. 2008 jyly ınternet táýeldilikti psıhıkalyq aýytqý retinde tanyp, arnaıy qujat ta bekitti. Osylaısha elde túrli emdeý sharalaryn júrgizetin arnaıy lagerler paıda boldy. Oǵan negizinen sharasy qalmaǵan ata-analar habarlasady. Mynaý sondaı túzeý oryndarynan túsirilgen derekti fılmnen úzindi.
Temirdeı tártip pen qara jumys. Qytaıda ınternet qumarlyqty osylaı basady. Tipti elektrkonvýlsıvtik terapıa, tómen jıilik ımpúlspen emdeý, ıaǵnı toqpen soqtyrý tásilderin qoldanady. Jasóspirimder mundaı saýyqtyrýdan jandary qınalatynyn aıtyp shaǵymdanady. Bul jaıt jarıa bolyp, Qytaı qoǵamynda úlken rezonans týdyrǵan edi. Bul tásilge densaýlyq saqtaý mınıstrligi 2009 jyly tyıym salǵanymen, ol kóp jaǵdaıda eskerilmeı kelgen. Jańa zań boıynsha ınternetke táýeldi jastardy emdeýge arnalǵan jerlerde toq soqtyrý ádisine memlekettik deńgeıde tyıym salynbaq. Osy «vırtýaldy keńistiktegi kámilettik jasqa tolmaǵandar quqyǵyn qorǵaý týraly» zań jobasyna qatysty qoǵam pikirin bilý merzimi aqpannyń besinde aıaqtaldy.
Djan Iýhýn, Beıjiń psıhologıalyq ortalyqtyń meńgerýshisi:
- Búginde ınternetke táýeldi balalardy emdeıtin kóptegen ortalyqtar jumys isteı bastady. Biraq, jasóspirimderdi ondaı jerge berýge óz basym qarsymyn. Eń birinshi, bala ne úshin ınternetke táýeldi boldy degen suraqqa eresekter jaýap berýi kerek. Qazir jasóspirimderdiń sabaǵy aýyr, al basym kópshiliginiń ata-anasy jumysbasty. Balasyna ýaqytyn bólmeıdi. Sondyqtan ınternet olardyń boı sergiter senimdi serigine aınaldy.
Nomofobıa – telefonsyz qalý qorqynyshy. Bul – sońǵy birneshe jylda paıda bolǵan HHİ ǵasyr aýrýy. «Smartfondy úıde umytyp ketip, ózińizdi jaısyz sezinseńiz, tósekke telefonmen jatsańyz, sizde nomofobıanyń belgileri bar», - deıdi psıhologtar. Shekten tys smartfondy sıpalaý sońy qaıǵyly oqıǵamen tynady. Jaqynda ǵana eki attam jerde baseın sýyna tunshyǵyp jatqan 4 jasar ulyn baıqamaı, sms jazǵan áıeldiń áreketin álem aqparat quraldary jarysa jazdy.
Lı Jınmın, Beıjiń qalasynyń turǵyny:
- Qazir kóptegen jastar telefonǵa jabysyp qalǵan. Vırtýaldy álemde qalqyp júr. Jolda aınalasyna qaramaıdy. Telefonnan kóz almaıdy. Bul óte qaýipti ǵoı. Qazir kóptegen ata-analar balalaryna smartfon nemese aıpad berý arqyly olardyń bir sát bolsa da tynysh otyrǵanyn qalaıdy. Másele osydan bastalady.
Osydan birneshe jyl buryn Qytaıdyń Chýnsın qalasynda qolynan telefony túspeıtinder úshin arnaıy trotýar ashyldy. Óıtkeni alaqandaı ekranǵa baılanyp, aınalasyn baıqamaıtyndar kóshede túrli jaǵdaıǵa tap bolyp jatady. Qala bıligi bul máselege qoǵam nazaryn osylaı aýdarýǵa tyrysty.
Avtorlary: N.Beken, J,Súı
