Sybaılas jemqorlyq - qazirgi tańda qolynda bıligi bar keıbir laýazymdy tulǵalardy týra joldan taıdyryp, jalǵan sóıleýge ıteretin, ádildikti emes ózin tańdaýǵa májbúrleıtin kók qaǵazdyń kesirinen týyndap, qoǵamdyq dertke aınalyp otyrǵan negizgi máselelerdiń biri. Óziniń emes, halyqtyń qamyn jep, muń-muqtajyn tyńdaıdy degen úmitpen dárejeli oryndarǵa saılanyp qoıylǵan azamattarymyz kerisinshe halyqtyń nanyn jep, «altyn kórse perishte joldan taıadynyń» kerin kıetini de belgili. Týralyqty tý etip kótergen Tóle bı men Qazybek bı syndy ádiletti bıleýshileri bolǵan qazaq halqynyń sanasyna jemqorlyq uǵymynyń jyldam sińisip, qazirde tamyryn tereńge jaıǵany qynjyltatyn jaıt.
Tek Qazaqstan ǵana emes, sonymen qatar, búkil álemdi derlik jaýlap alǵan bul qubylystyń negizi alǵashqy taptyq qoǵamdar paıda bola bastaǵan ýaqytta-aq qalanǵanyn tarıh betterinen baıqaýǵa bolady. Jalpy maǵynasy – (latyn tilinen aýdarǵanda «corruptio» - satyp alý) - memlekettik basqarý qurylymdaryndaǵy laýazymdy qyzmetkerlerdiń ózderine tapsyrylǵan qyzmet múmkindikterin jeke bastarynyń paıdasy men múddesi úshin paıdalaný maqsatynda jasaǵan qoǵamǵa qaýipti qylmystyq is-áreketteri. Jemqorlyqtyń jalpylama belgileri: laýazymdy adamnyń óziniń nemese deldal arqyly para berýshiniń, onyń ókili bolǵan adamnyń paıdasyna jasaǵan is-áreketi úshin aqsha, baǵaly qaǵazdar, ózge de múlik, múlik quqyǵy nemese múlik sıpatyndaǵy paıda túrinde para alý, týystyq, jerlestik, t.b. jaqyndyqtaryna baılanysty qyzmetke retsiz qabyldaý jáne kótermeleý, sondaı-aq, memlekettik jáne qoǵamdyq múlikterdi talan-tarajǵa salý.
Qaı jerde bılik bolsa, sol jerde tóbe kórsetetin sybaılas jemqorlyq el ekonomıkasynyń damyp, alǵa jyljýyna birden bir kedergi keltiretin faktor. Bılik ókilderiniń halyq qazynasyna qol suǵýy, memleket múligin talan-tarajǵa salyp, óz qyzmetterin asyra paıdalanýy el ishinde iritkilerdiń paıda bolýyna ákelip soqtyrady. Elimizde osyndaı ultishilik qaqtyǵysýdyń, qarapaıym halyq pen memleket basqarýshylarynyń arasynda keleńsizdikterdiń oryn alýynyń aldyn alý, ádil bıliktiń júrýi, jalpy sybaılas jemqorlyqpen kýresý maqsatynda 1998 jyldyń 2 shildesinde Qazaqstan Respýblıkasynyń «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zańy qabyldandy. Qazirgi ýaqytta bul zańnamaǵa túrli ózgerister engizilip, jemqorlyqqa jol bergen tulǵalarǵa qatań jazalar qoldaný, memleket isterinen shektetý syndy baptar engizilip, damytylýda. Osy zańnamalarmen qatar, sybaılas jemqorlyqqa qarsy túrli jobalar da elimizde iske asyrylyp jatyr.
Atalyp otyrǵan qylmystyq áreket tek qana memleket basqaratyn oryndarda ǵana emes, sonymen qatar, medısına salasynda, oqý oryndarynda jáne quqyq qorǵaý organdarynda da beleń alyp otyrǵany jasyryn emes. Osyndaı qoǵamda mańyzdy rol atqaratyn salalarda jumys jasaıtyn mamandardy jemqorlyqqa qarsy tárbıeleý, olardyń sanasyna tek halyq ıgiligi úshin qyzmet etýdi sińirý qazirgi tańda alǵa qoıylǵan mańyzdy talaptardyń biri bolyp otyr.
Dál osy baǵytta ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıtetiniń bıologıa jáne bıotehnologıa fakúltetiniń bıofızıka jáne bıomedısına kafedrasynyń kýrator-edvaızeriniń uıymdastyrýymen ashyq edvaızerlik saǵat ótkizildi. Sharanyń uıymdastyrylýyndaǵy negizgi maqsat - stýdentterge bolashaq maman retinde sapaly bilim berýmen qatar, rýhanı tárbıemen azyqtandyrý, ádildik pen týralyqqa tárbıeleý. Taqyryp aıasynda stýdentterge «jemqorlyq» uǵymynyń maǵynasy men onyń elimizge tıgizetin zardaptary túsindirildi. Sondaı-aq, Qazaqstan aýmaǵynda jáne álem deńgeıindegi statısıkalyq málimetter qaralyp, jemqorlyqqa qarsy elimizde qabyldanǵan zańnamalar men jobalar aıasynda pikirtalas júrgizildi. Elbasymyz óz sózinde sybaılas jemqorlyq týraly «Búkil halyq bolyp onymen kúrespeıinshe, biz tabysty nátıjelerge jete almaımyz. Bul - qoǵamda tıisti mádenıetti qalyptastyrý máselesi» - degen sózin negizge ala otyryp, joǵary oqý orynynda bilim alýshylarǵa bul qaýipti qubylyspen kúresý sharalary tek qana basshylyq tarapynan ǵana emes, sonymen qatar, ult bolyp at salysý qajet ekendigi túsindirildi.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ
bıofızıka jáne bıomedısına
kafedrasynyń oqytýshylary:
b.ǵ.d., profesor – Mýrzahmetova M.K.,
edvaızer, PhD – Jamanbaeva G.T.,
edvaızer, b.ǵ.k., dosent – Baktybaeva L.K.
