Saǵaty syrǵyǵan, damýyna kóz ilespeıtin mynaý jahandaný dáýirinde adamzat órkenıetiniń ómir-salty birizdilikke ulasýmen qatar bárine ortaq mádenı norma qalyptasý ústinde. Aqparattyq keńistiktegi qoljetimdilik pen onyń taralý jyldamdyǵy bul úderisti odan saıyn arttyryp jatyr. Qazirgi Qazaqstannyń saıası ustanymy men kózqarasy álemdik órkenıettiń damýyna ilese órken jaıyp, sabaqtastyqta órbýde. Osyndaı rýhanı, mádenı uly ózgeristiń qazaq halqynyń salt-sanasy men turmys-tirshiliginde yqpaly erekshe mańyzǵa ıe.
Qazaq qoǵamyn óziniń ǵasyrlar boıy kele jatqan ulttyq sıpatynyń osynaý uly kezeńdegi ómirsheńdigi men onyń bolashaǵy alańdatary sózsiz. Bıylǵy Elbasynyń sońǵy jarıalaǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty kólemdi maqalasynda Qazaq halqynyń osy kezeńde odan ári damyldamaı ulttyq sıpatyn saqtaı otyryp, bolashaqqa qalaı nyq qadam basý qajettiligi jaıynda baıandalady.
Elbasy: «Kúlli jer júzi bizdiń kóz aldymyzda ózgerýde. Álemde baǵyty áli bulyńǵyr, jańa tarıhı kezeń bastaldy. Kún sanap ózgerip jatqan dúbirli dúnıede sana-sezimimiz ben dúnıetanymymyzǵa ábden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan arylmasaq, kósh basyndaǵy eldermen terezemizdi teńep, ıyq túıistirý múmkin emes. Ózgerý úshin ózimizdi myqtap qolǵa alyp, zaman aǵymyna ıkemdelý arqyly jańa dáýirdiń jaǵymdy jaqtaryn boıǵa sińirýimiz kerek», - deı kele, sóz basyn elimizdiń zaman aǵysyndaǵy odan ári qaraıǵy ustanymy jaıynda bastady.
Nursultan Ábishulynyń bul maqaladaǵy aıtyp otyrǵan iri bastamasy urpaqqa nusqaý, jarqyn bolashaqtyń vektory ispettes. Elbasy óz sózinde: «HH ǵasyrdaǵy batystyq jańǵyrý úlgisiniń búgingi zamannyń bolmysyna saı kelmeýiniń syry nede? Menińshe, basty kemshiligi – olardyń ózderine ǵana tán qalyby men tájirıbesin basqa halyqtar men órkenıetterdiń erekshelikterin eskermeı, bárine jappaı eriksiz tańýynda»,-deıdi. Al, qazirgi dúnıede bolyp jatqan keleńsiz jaıttar men qaqtyǵystardyń sebebi batystyq jańǵyrý úlgisiniń ózge de ulttyq sıpaty bar qoǵammen sanaspaı tyqpalaýy nátıjesinde bolyp otyrǵanyn ańǵarýǵa bolady.
Qazirgi qoǵam talqysyna túsip, qazaq ıntellegensıasynyń alańdaýshylyǵyn týdyryp otyrǵan barlyq máseleler osy rýhanı ózgeristerge negizdeledi. Óıtkeni, genetıka ǵylymy buǵan dálel bola alady. Tirkesý, damý kezindegi keıbir belgilerdiń óz domınanttylyǵyn joǵaltyp, resessıvti kúıge aýysyp jasyryn túrde qalyp jatady. Tipti, ol óz ómirsheńdigin joǵaltýy da ábden múmkin. Sol sebepti de, qandaı da bir urpaq býdan alý úshin ony sapaly surptaýdan ótkizip, jan-jaqtyly beıimdeý jumystaryn júrgizýi lazym. Mine, jańǵyrý, damý máselesi de osyǵan saıady.
Elbasymyz aıtpaqshy, ulttyq kod degenimizdiń ózi – halyqtyń tektiliginiń túbiri, rýhanı dúnıesiniń,sanasynyń túp-tamyry.
Ulttyq kod degenimiz – ol halyqtyń boıyndaǵy eshkim almastyra da, tartyp ta ala almaıtyn myńjyldyqtarda qalyptasqan Allanyń bergen rýhanı sıpatynyń negizi. Buǵan qatysty Elbasymyz: «Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý. Onsyz jańǵyrý degenińizdiń qur jańǵyryqqa aınalýy op-ońaı», - deıdi. Meıli qandaı damý úderisine tússeń de, babańnyń qanymen, ananyń sútimen berilgen, rýhanı baılyǵymen qalyptasqan sana-sezimsiz izgi jol taýyp ketýdiń sandyraqqa aınalýy bek múmkin ekendigin túsindiredi.
Shákárim aıtpaqshy:
Bostandyq tańy atty, qazaǵym, kórińder,
Arǵa ıe basshynyń sońynan erińder.
Tań artynan haqıqat kún shyǵady,
Erinshek, jalqaýlyq ádetten bezińder.
Aramdyq, arazdy túbimen joıyńdar
Ótirik, ósekti birjola qoıyńdar.
Namys, jiger, boıyńa jıyp qaırat,
Qajymaı adaldyq jaǵynda bolyńdar.
Birlik pen talapty eńbekke salyńdar,
Ónerli elderden ónege alyńdar.
Kúndestiktiń ózimshil kózin qurtyp,
Umtylyp, erikti el bolyp qalyńdar.
Osy bir óleń joldarynan ǵasyrlar toǵysynan kele jatqan qazaq zıalylarynyń ıdeıalogıalyq sanasy búgingi kúnmen, Elbasynyń kózqarasymen ushtasyp jatqandyǵyn ańǵarýǵa bolady.
Elbasy qazaq halqynyń qıly syn-qaterlerdi bastan ótkergendigin sabaqtaı kele, adamzat órkenıetindegi eshbir revolúsıalyq damý túrleriniń eshbir halyqqa elge paıda ákelmegendigin, sonyń nátıjesinde qanshama ultqa joıylyp ketý qateri tóngendigin tarlan tarıhtyń ózi aıqyndaǵanyn atap kórsetti. Endigi Uly dala eliniń urpaqtary evolúsıalyq damý jolymen bolashaqqa qadam basty. Álem sahnasynda birlik pen yntymaqtastyqtyń, ǵylym men bilimniń, órkenıettiń ozyq úlgilerin boıyna sińirgen kemel ult bolaryna Elbasy salǵan dara jol, babalar armanyna aparar dańǵyl jol ekenine senimimiz kámil.
Qamshyger: Arafat Derbesuly
